Pek çoğumuz ziyadesiyle memnunuz; iyi ki AI var, daha iyi ki OPENAI (OAI) var. Ne istersen sor öğren!
Lâkin, kazın ayağı biraz çarpık. Çoğunlukça sanılıyor ki, AI’daki I yani INTELLIGENCE zekâ demek. Hayır, değil! INTELLIGENCE, istihbarat da demek; tıpkı CIA’da (Central Intelligence Agency) olduğu gibi. (#1) Tabii, istihbarat bilgi demek, bilgi de F. Bacon’dan bu yana açıkça güç (‘power’) demek. En geniş kapsamıyla evren hakkında bilgi edinmenin yolu da elbet Bilim.
Doğrudur, evrenin Bilim ile işlediği ve bu işleyişe dair bilgi anlamındaki Bilim insanlığın en büyük buluşudur. Ama, ne yazık ki, insanların pek çoğu bu gerçekten habersiz. İnsanlığın ortak emeğiyle, imece usulü ile üretilmiş Bilim bilgisi, günümüzde tekelleşmeye yüz tutmuş durumda. Büyük balığın küçükleri yemesi misali, yüksek IQ’lu insanlar diğerlerini sömürmekte değil midirler acep? (#2) Benzer ilişki devletler arasında da yok mudur sizce?

Günümüzde artık değer büyük ölçüde Bilim bilgisi sayesinde kotarılmakta ama bu husus lâyığı olduğu ölçüde değerlendirilmemektedir.

Bilim bilgisi, insanlığın en büyük buluşudur ama başka pek çok canlı türü de, daha alçak gönüllü ölçütlerde olsa da, böylesi bilgiden yararlanmaktadır. Örneğin karıncalar! (#3)

Sonuca gelecek olursak; “Efendilik ruhunun tezahüründen evvel, kölelik ruhunun tezahürü elzemdir.” mealindeki sözü için B. Russell’ı selâmlayıp İç Anadolu’da yaygınca kullanılan şu deyim ile sonlandıralım yazıyı: (Lütfen bağışlayın;) “Eşek olmayı kabullenene palan vuran çok olur.”

(#1) Yani ‘Bilgi edineyim.’ derken hakkınızdaki çeşitli istihbaratı, örneğin ne(ler) ile ilgilendiğiniz hakkındaki istihbaratı kendi elinizle veriyor durumuna düş_ÜRÜL_mekte olabilirsiniz.
https://www.google.com/search?q=intelligence+ne+demek&rlz=1C1CHBF_enTR1209TR1209&biw=1366&bih=641&sca_esv=978abaad62f62cb1&sxsrf=ANbL-n5cNK6c0LjSoiyzoLfz94y2DhZJcQ%3A1779817643117&ei=q9wVatTsBviI7NYP1ayJqQ8&ved=0ahUKEwiU7oezwdeUAxV4BNsEHVVWIvUQ4dUDCA8&uact=5&oq=intelligence+ne+demek&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiFWludGVsbGlnZW5jZSBuZSBkZW1lazIIEAAYgAQYywEyCBAAGIAEGMsBMggQABgWGB4YCjIGEAAYFhgeMgYQABgWGB4yBhAAGBYYHjIGEAAYFhgeMgYQABgWGB4yBhAAGBYYHjIGEAAYFhgeSLFRUPYYWJtHcAF4AZABAJgBfKABkAyqAQQ1LjEwuAEDyAEA-AEBmAIQoAKzDsICChAAGEcY1gQYsAPCAg0QABiABBiKBRhDGLADwgIOEAAY5AIY1gQYsAPYAQHCAhcQLhjcBhi4BhjaBhjYAhjIAxiwA9gBAcICDxAjGIAEGIoFGCcY-QEYRsICBRAAGIAEwgInEAAYgAQYigUY-QEYRhiXBRiMBRjdBBhGGPkBGPQDGPUDGPYD2AEBwgILEAAYgAQYigUYkQLCAgsQLhiABBiKBRiRApgDAIgGAZAGE7oGBggBEAEYCZIHBDEuMTWgB8iRAbIHBDAuMTW4B5oOwgcGMy0xMi40yAf3AYAIAQ&sclient=gws-wiz-serp
(#2) https://www.google.com/search?q=iq+e%C4%9Frisi&rlz=1C1CHBF_enTR1209TR1209&oq=iq+e%C4%9Frisi&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIKCAEQABgTGBYYHjIKCAIQABgTGBYYHjIHCAMQABjvBTIHCAQQABjvBTIHCAUQABjvBTIHCAYQABjvBdIBCDUwNTJqMGo3qAIAsAIA&sourceid=chrome&ie=UTF-8
Ayrıca;
https://www.google.com/search?sca_esv=978abaad62f62cb1&rlz=1C1CHBF_enTR1209TR1209&sxsrf=ANbL-n5-X-YoJ-HxgYOXpbu0sLN7AxbRPg:1779816647667&udm=2&fbs=ADc_l-aN0CWEZBOHjofHoaMMDiKpaEWjvZ2Py1XXV8d8KvlI3p-ML-906rRL_m6h4jR-tdCeKIwp94h-QiJ4lJfObsqU79yRFgWBtc5FGpXu1cRl7ZgTFhVm8qygFNRRug_YO90BDK6YW9Yj42jm00JNq16qI3512riNNnuBqroShMfWqIIZ9Nr2UqBsNV0P8Rr6KG1DJQ0F6JUd2RSQPayaONGIZGnMJg&q=iq+e%C4%9Frisi&sa=X&ved=2ahUKEwjOtbLYvdeUAxVbB9sEHWhSD1QQtKgLegQIFxAB&biw=1366&bih=641&dpr=1
(#3) Tarımcı karıncalar: https://www.google.com/search?q=tar%C4%B1mc%C4%B1+kar%C4%B1ncalar&rlz=1C1CHBF_enTR1209TR1209&oq=tar%C4%B1mc%C4%B1+kar%C4%B1ncalar&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQIRigATIHCAIQIRigAdIBCDk4NzBqMGo3qAIIsAIB8QUezMaaTtQGAQ&sourceid=chrome&ie=UTF-8
Köleci karıncalar: https://www.reddit.com/r/todayilearned/comments/15q411f/til_of_slaver_ants_an_entire_category_of_ants_who/?tl=tr
https://www.webtekno.com/karincalardaki-kolelik-sistemi-h148595.html

Etin bile laboratuvarda üretildiği, zekânın tümüyle yapaylaşmaya yüztuttuğu bu sentetik dünyada, sadece toplumsal olaylar mı doğal (‘natural’)?

Başlığın gayet iddialı olduğunun farkındayım!
Kuvantum bilgisayarın şifreleri şıpınişi kıracağı, kripto madenciliğini anlık iş hâline getireceği, ‘Block Chain’I pamuk ipliğe çevireceği bekleniyor. O arada borsaları ve foreks piyasalarını da hallaç pamuğu gibi çırpalayacağı açık. Ama, bu fakir açısından asıl mevzuu, 2 Mayıs 2026’da yayımlanan ‘Son iş!’de (#1) sözü edilen botu, botları geçip geç(E)meyeceği.
Gerçi, cari bilgiişlem sistemleri, ihtimaldir ki yöneticileri bu fakiri küçümsediği, yabana attığı içindir; pek başarılı botlar icat edemedi. Yahut icat eden oldu da açığa çıkmadı. Öyle ya! Tellâl tutup, dünya aleme ilân edecek değiller(di(r)) elbet.

Niçin mi, böyle üst perdeden ve iddialı konuşuyorum? Çünkü, ‘Son iş!’de sözü edilen iş o tarihten 22 Mayıs 2026 kapanışa dek yani yaklaşık bir takvim ayı içinde salt XAGUSD üstündeki gerçek uygulama parametreleriyle (#2), başlangıç kapitalini 2,86katına (ikivirgülseksenaltı) çıkarttı. Varın ötesini siz hesap ediverin.
Kıssadan hisse: Hani derler ya, “—Yüksek çalkantı (‘volatility’) dönemlerinde işlem yapmaktan kaçının!”, hele hele kaldıraç asla kullanmayın. Bu düstur her durum için geçerli değil demek ki. İkincileyin, sözüm ona ‘kendi kendine öğrenen’ uygulamalar yazılımcısının yöneticisinin bildiğinden daha fazlasını öğren(E)mez. Bu da, finans botlarının başarısına ket vuracaktır elbet. Bu konuya bir, iki yazımızda değinmiştik. Ama işte şu kuvantum bilgisayar gerçek anlamda yani biz insanlar gibi düşünebilen yapay zekâya dönüş_TÜRÜL_ebilir. O zaman da, hemen her şey sil baştan, yeniden yaplan(dırıl)ır. Zaten, bu gibi nedenlerle ‘Son iş!’ başlıklı yazının başlığı ‘Son iş!’ olarak seçilmişti. ‘Ben, oradaki finansal botun daha iyisini geliştirene dek kuvantum bilgisayar kemâle erer; benim çabam da çöpe gider.’ fikrindeydim, hâlen de öyleyim. Hem, çık çık nereye dek?

(#1) https://blog.metu.edu.tr/caglart/?s=son+i%C5%9F
(#2) İlgili aracı kurumun oynak makas (‘dynamic spread’) ve gecelik faiz (‘swap’) değerleri ve x10 kaldıraç ile.

Bu aygıt (#1) Zamanda Yolculuk yapılmasını olanaklı kılar mı? (#2)
Hayır! Bkz., https://blog.metu.edu.tr/caglart/2026/03/27/zamanda-yolculuk/ , https://blog.metu.edu.tr/caglart/2025/12/18/asil-ile-kaplumbaga-ve-zamanda-yolculuk/ , https://blog.metu.edu.tr/caglart/2025/12/18/asil-ile-kaplumbaga-ve-zamanda-yolculuk-bolum-1/ , https://blog.metu.edu.tr/caglart/2026/02/11/asil-ile-kaplumbaga-ve-zamanda-yolculuk-bolum-2-hkk/

Aynı aygıt, şifreleri bitirir ve BTC ile diğer kripto paraları tedavülden kaldırır mı? (#3)
Evet! Çünkü olağan dışı kısa sürelerde her türlü şifreyi çözebilir ve kripto madenciliğini başarabilir. Tabii, yeterli yüksek değerlerde enerji beslemesi yapıldığında.

Aynı aygıtın çalışması için Mutlak Sıcaklık (tam Sıfır Kelvin veya -273 Celsius derece dolayı) gerektiğine ve uzay yaklaşık bu sıcaklıkta olduğuna göre; yapay uyduda, Ay’da Mars’da çalışırken de niçin soğutucu sistemlere gerek duyulur? Bkz., şu vidyonun 10.dakika 23.saniye dolayı: https://www.youtube.com/watch?v=TlKbbYaxMB4
Çünkü, uzayın ısı sığası çok küçüktür; uzayda ısı alışverişi hemen hemen hiç gerçekleşmez. Örneğin, uzayda yaklaşık 5500 Kelvin (veya Celsius derece dolayı) sıcaklıktaki Güneş çabucak soğumayıp, sıcaklığını yaklaşık 4,6 milyar yıldır koruyabilmektedir. Günlük yaşamda kullanılan soğuk termosların kaliteli olanlarında da hayli düşük basınçta hava (yani boşluk, vakum) yalıtıcı olarak kullanılnmaktadır.(#4)

(#1) https://www.google.com/search?q=kuantum+bilgisayar&rlz=1C1YTUH_trTR1162TR1162&oq=Kuantum+Bilgisayar&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqDAgAECMYJxiABBiKBTIMCAAQIxgnGIAEGIoFMg8IARAjGCcYgAQYigUY8AUyBwgCEAAYgAQyBwgDEAAYgAQyCQgEEAAYChiABDIHCAUQABiABDIICAYQABgWGB4yCAgHEAAYFhgeMggICBAAGBYYHjIICAkQABgWGB7SAQgxNzM1ajBqN6gCALACAA&sourceid=chrome&ie=UTF-8
(#2) https://www.youtube.com/watch?v=PJjMl-imz48
(#3) https://www.youtube.com/watch?v=gXHuPUxStDc
(#4) https://www.google.com/search?q=uzay%C4%B1n+%C4%B1s%C4%B1+s%C4%B1%C4%9Fas%C4%B1&rlz=1C1CHBF_enTR1209TR1209&oq=uzay%C4%B1n+%C4%B1s%C4%B1+s%C4%B1%C4%9Fas%C4%B1&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQIRigATIHCAIQIRigAdIBCDExNDBqMGo3qAIAsAIA&sourceid=chrome&ie=UTF-8

1) Alttaki vidyonun 2. dakikasının 5.saniyesi ile 2.dakikasının 7. saniyesi (2:05-2:07) arasında yanlışlık vardır.

2) Üstteki vidyonun sonlarında tartışılan güzel Fizik denklemlerin yalınlığı, henüz hangi mertebede evrene aşinâ olduğumuzun, olabildiğimizin göstergesidir. “Ne denli ilkel zekâ (akıl, zihin, dimağ) o denli yalın ve basit Fizik temel denklemleri.” dense de pek yanlış olmaz doğrusu.

3) “Ne kaa ekmek o kaa köfte!” sözü (#1) de yanlış olabilir; tersi için bkz. (#2)

(#1) https://www.google.com/search?q=ne+kaa+ekmek+o+kaa+k%C3%B6fte&rlz=1C1CHBF_enTR1209TR1209&oq=ne+kaa+k%C3%B6&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgBEAAYFhgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYFhgeMgoIAhAAGIAEGKIEMgcIAxAAGO8FMgoIBBAAGIAEGKIEMgcIBRAAGO8FMgcIBhAAGO8F0gEJMTI2NzJqMGo3qAIAsAIA&sourceid=chrome&ie=UTF-8
(#2) https://www.facebook.com/BalkanMuziklerii/posts/balkanlarda-daima-et-miktar%C4%B1-ekmekten-fazlad%C4%B1r-ne-ka-ekmek-o-ka-k%C3%B6fte-s%C3%B6z%C3%BCne-de-/1289466386543999/

Yüksek hacimli günler sonrasında dikkatli olmakta yarar var.

https://www.msn.com/tr-tr/haber/other/para%C5%9F%C3%BCt%C3%A7%C3%BCler-u%C3%A7an-hal%C4%B1-denemesiyle-g%C3%B6ky%C3%BCz%C3%BCnde-s%C3%BCz%C3%BCld%C3%BC/vi-AA23Ijhd?ocid=msedgdhp&pc=U531&cvid=6a0ed36dcb8445b3b75f8b833990ad95&ei=59

Evreni tam olarak anlamaya aklımın (zekâ, zihin, anlak, dimağ) yeterli olmadığı kanısındayım.
Ben evrenin parçasısıysam, unsuruysam ve canlıysam evrenin de canlı olduğu kanısındayım. Yani evren bir canlı olarak var.
Peki ya taş? Taş cansız olabilir. Evrenin canlı olması içindeki her unsurun da her parçasının da canlı olmasını gerektirmez. Örneğin, içimdeki atomlar canlı olmayabilir.
Ya da canlılığı çok dar kapsamıyla değerlendiriyoruz.

(Hayâlin katı hâli, bkz., https://blog.metu.edu.tr/caglart/2026/05/19/hayalin-kati-hali/)
19 Mayıs’ta yer alması tabii ki maksatlı idi.

Yetenekliyseniz, basit araçları uygunca (ökece) kullanarak mucize yaratabilirsiniz. Bunu biliyorsanız da yolunuz açıktır, başarırsınız.