Diyelim ki, odada hava dingin. Yoğunluğu havanınki kadar olan bir miktar gaz, aynı odadaki özel bir kap içinde. Odadaki hava basıncına sahip olan bu kabın içindeki gaz küçük bir delikten havaya salınıyor. Böylelikle ortaya gaz yayılımı (diffusion) diye bilinen olay çıkıyor. (#1)
Alttaki grafik, (#2) sayılı nottta adreslenen yöntemle çizildi. Uygulama zamanı ilerledikçe, sanal fiyat yörüngelerinin dikey eksende genişleyeceği açıktır. Aynı sonuca zaman adımları kısaltılarak da ulaşılabilir. (#3)
Kaptaki gazın basıncı yüksekse, yayılım fışkırmaya dönecektir. Tersine, oda basıncından düşükse de, alttaki desen yerine yavaş yavaş bozulan bulutsu gaz birikimleri gözlenecektir.
Bu son iki durumda da, alttaki desen açıklayıcı olarak kullanılsa bile arada bazı boşluklar ‘(unoccupied states’) gözlemlenebilecektir.

(#1) diffusion models
https://www.google.com/search?q=diffusion+models&rlz=1C1CHBF_enTR1209TR1209&oq=diffusion+models&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQABiABDIHCAIQABiABDIHCAMQABiABDIHCAQQABiABDIHCAUQABiABDIHCAYQABiABDIHCAcQABiABDIHCAgQABiABDIHCAkQABiABNIBCDE2MzBqMGo3qAIAsAIA&sourceid=chrome&ie=UTF-8

(#2) SANAL BORSA

SANAL BORSA

Finans Piyasalarında Rassallığın Ayak İzleri

Finans Piyasalarında Rassallığın Ayak İzleri

(#3) Yani periyod küçültülerek.

Doğrusu ya, Google AI’da hakkımda bir iki tanecik, yani listelenebilir yanlış olduğu kanısındaydım, orasını burasını kurcalamazdan evvel! Heyhat! Ne çokmuş meğer. Örneğin, Uygarlığın Seyir Defteri’nin önsözünde belirtilmiş olmasına rağmen ve AI bu kitabı irdeleyebilecek denli bilmesine rağmen; İlber Ortaylı ve Server Tanilli ile ahbaplığımı yok saymakta. O’l nedenle de, diğer yanlışlarını saymama gerek kalmadı.

Feynman’ı fazlaca irdelemedim. O’ndan okuduklarımın çoğuna da katılmıyorum aslında. Alttaki alıntıda belirtilen benzerlikler ise, mesleki ortaklıktan ve anlatış biçimlerinin az çok benzerliğine dayalı olsa gerek.

Bu vesile ile temel bir ayrıklığımızı notlayayım: Bu fakir, (insana fiziği anlatmaya gayretinin hayli ötesinde) insanın bizzat ve bizatihi bir Fizik ürünü olduğunu anlatma gayreti içindedir.

Hamiş: Keşke bana (DM) sorsaydı!

Halen dinlenebilir olduğunu sayende, az önce öğrendim!
Lâkin, halen var olduğuna sevinsem mi yoksa “Keşke daha fazla yazsaydım.” diye yerinsem mi bilemedim.

Bak senin hakkında ne düşünüyormuşum?

Bak AI(#1) ne diyor senin hakkında!?

(#1) Son günlerdeki birinci eğlencem; bizzat kendim ve bazı tanışlarım hakkında AI’nın ne diyeceğini izlemeyi, televizyon kanallarının en meşhur dizilerini izlemeye onmilyonyüzbin kez yeğlemekteyim.

hiç mi boş durmaz; İbiza Tatlısı’na da uzanır, spot Altın fiyatlarına da.?!

Bu yazı, başta Trump ne diyor, EURUSD ne diyor? https://blog.metu.edu.tr/caglart/2026/05/16/trump-ne-diyor-eurusd-ne-diyor/
Ile EURUSD, BTCUSD, ONS ALTIN, ONS GÜMÜŞ vb. diğer finans araçları örneğin TESLA ile ilintilidir.
SORU: Hani USD (DXY) fiyatları düşecekti de başta EURUSD ile BTCUSD, ONS ALTIN, ONS GÜMÜŞ vb. diğer finans araçlarının örneğin TESLA’nın fiyatları yükselecekti DJ Turmp ve Trump’ı yönetenler ve Trump’ın yönettiği bazı kişilere göre?
BTCUSD $60276 ile çift dipte, TESLA (#1) son desteğini kırdı. EURUSD grafiği ise, an itibariyle şöyledir:

Fazla söze gerek kaldı mı acep?

(#1) Bkz., İki minik itiraf -1- https://blog.metu.edu.tr/caglart/2026/06/03/iki-minik-itiraf-1/

XUTUM endeksinde bugün 260409milyon₺ kadar işlem olurken ilk beşler 4754milyon₺ kadar ekside kaldı ve BofA net 5550milyon₺ kadar net satış yaptı. Ama XUTUM endeksi sadece %1,04 kadarcık geri çekildi!

Başlıktan da anlaşılacağı gibi, bu yazı İki minik itiraf -1- https://blog.metu.edu.tr/caglart/2026/06/03/iki-minik-itiraf-1/ ile ilintilidir.

Ekteki Excel Dosya’da (#1) 0 ile 10 arasindaki değerlere sahip 100 tane rassal (‘pseudorandom’) sayıdan oluşma bir zaman serisi mevcuttur. Sayılar, virgülden sonra iki haneye sahiptir. Dolayısı ile, ilgili fiyat adımı 1 kuruştur. Bu sayılar, alttaki grafikte görüleceği biçimde eşdağılım (‘uniform’) göstermektedir.

Şimdiii, bu zaman serisi herhangi bir pay, emtiya vb. araç fiyatlarını gösteriyor olsaydı, ziyadesiyle hoş ve ‘trade’ edilmesi bol kazançlı olurdu. Kural basit olurdu; fiyat sıfıra yakınken AL, 10₺’ye yakınken SAT. Komisyon düşük, kaldıraç da x10 falan olsaydı, şapşahane olurdu. Ama tabii, gerçek fiyatların en düşüğü ile en yükseğini saptamak hayli müşkül.

Peki, böyle olsun!
Acaba, gerçek fiyatları bazı matematiksel formüller yardımıyla yukarıdaki gibi (az çok da olsa) yeniden düzenleyebilir miyiz?
Hemen yanıtlayayım: EVET!
Pekiii, fiyatların bu yeniden düzenlenmiş halinden AL/SAT işlemleri için yararlanabilir miyiz?
Hemen yanıtlayayım: EVET!
Bir soru daha! Yukarıda sözü edilen matematiksel formüller ve düzenleme işlemleri nelerdir?
İşte bunu yanıtlamayayım!

Ama şu kadarını söyleyeyim; fiyatları eşdağılım gösterecek biçimde (böyle bir sözcük yok ama daha uygunu da yok) ‘uniformize’ edebilmenin yolunu ancak arayanlar bulabilir!
Dahası, bu işi AI asla yapamaz! Nanik olsun!

(#1) itiraf2excel