Internet Hakkında 1996 Yılında Yazdıklarım

4 Ocak 1996 tarihinde, Türkiye’de İnternet henüz 3 yaşında bile değilken bir basın kuruluşuna İnternet hakkında yazdığım yazı. Öngörülerimin tümü doğru çıkmış, özellikle 2. Sorunun cevabı günümüz Türkiye’si için tam uymuş.

Prof.Dr. Kürşat Çağıltay, ODTÜ

Soru 1- Türkiye’deki Internet altyapısının gelişmesi için neler yapılabilir? Altyapı girişimlerinin devletin mi  yoksa özel sektörün mü yapması daha uygun olur?

Cevap 1-

(Bu sorunun cevabına önce ülkemizin geniş alan bilgisayar ağları ve Internet tarihçesi ile başlamakta yarar var.)

Ülkemizde genel amaçlı kullanım sağlayan geniş alan bilgisayar ağları ilk olarak 1980’li yılların ortalarında üniversitelerin önderliğinde kurulmuş ve geliştirilmiştir (TUVAKA-Türkiye Üniversite ve Akademik Kurumlar Ağı). Kurulduğu günlerdeki gereksinimler sonucu sadece üniversiteler ve araştırma kurumları tarafından kullanılan ve finanse edilen ağ, 1990’lı yılların başlarında çeşitli nedenlerle yetersiz kalmaya başlamıştır. Bu dönemde, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) ve Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBITAK) ortak çabaları ile bazı yeni ağ teknolojilerinin  kullanımı öngörülmüş ve 1993 yılında önemli bir aşama yapılarak Türkiye’nin Internet bağlantısı sağlanmıştır. 1993-1995 yıllarında, Türkiye Internet Proje Grubu (TR-NET) çatısı altında çeşitli sektörler arasında hızla yaygınlaşan Internet ağı için sürekli bir devlet desteği ve kurumsallaşma gerekliliği oluşmuştur.

Yaklaşık 3 yıl önce ODTÜ ve TÜBITAK’ın ortak çabaları ile başlatılmış olan  çalışma sonucu oluşturulmuş olan TR-NET örgütlenmesi bugüne değin önemli ölçüde yol katetmiş, Internet bağlantılarını başarı ile gerçekleştirmiş ve önemli ölçüde yaygınlaşmasını sağlamıştır.

Ileri Batı ülkelerinde benzer örgütlenmelerin gereği çok önceleri (1980’li yılların 2.yarısında) kavranmış ve gereken destek sağlanarak bugünkü gelişmiş ağ altyapılarına erişilmiştir. Daha da ötesinde, sözü edilen ileri batı ülkeleri bugün çok daha gelişkin alt yapıları yaşama geçirmek için çalışmalar başlatmışlardır.

Ülkemizde ulusal bilgisayar ağlarının devlet desteği ile kurulması ve yaygınlaştırılmasına ilişkin somut  öneriler TR-NET tarafından hazırlanmış ve çeşitli platformlarda  ilgili  kurumların dikkatine sunulmuştur..

Ulusal politikanın hayata geçirilmesinin genel üretkenliğe yönelik yararlarının yanısıra diğer somut yararları şöyle özetlenebilir.

i.   Ulusal veri tabanları ve bilgi sistemlerinin kurulmaları ve erişilebilir olmalarında önemli bir itici güç olacaktır.

ii.  Ileride kurulabilecek bir Ulusal Yüksek başarımlı Hesaplama Merkezi için altyapı oluşturacaktır.

iii. PTT’nin de içinde bulunduğu  örgütlenme sonucu yeni hızlı ve çağdaş iletişim teknolojilerinin (ATM, vb.) kurulması ve yaygınlaştırılması sağlanabilecektir.

iv. Ülkemizin yüksek teknoloji ile ilgili konularda temsil gücünü artıracaktır.

Yukarıda açıklandığı gibi ülkemizde bu konudaki çalışmalar tamamen devlet desteği ile başlatılmıştır  ve  bugünde Internet konusundaki en yaygın servis devlet desteği ile verilmektedir.  Aslında Internet’in doğduğu, geliştiği ve bugünde en yaygın olarak kullanıldığı ülke olan ABD ye bakacak olursak Internet konusundaki gelişmelerin orada da benzer şekilde hayata geçtiği görülmektedir. Zira NSFNET (National Science Foundation Network) adı ile anılan  ABD nin kıtasal boyuttaki  bilgisayar ağının kuruluşu  devlet desteği ile olmuş ve bu destek uzun yıllar boyunca devam etmiştir. Sistem sağlıklı çalışmaya başladıktan ve kendi kendine ayakta kalabilecek güce ulaştıktan sonra bu altyapı 1995 yılının Mayıs ayında tamamen özelleşmiştir.  Bu bağlamda ülkemizde de en azından başlangıç aşaması (ya da emekleme) olarak adlandırabileceğimiz  bugünlerde devlet desteğinin devam etmesinin  Internet’in  yaygın olarak kullanılmasında önemli bir etkisi olacağı açıktır.  Ancak bu konuda ülke olarak ciddi problemlerle karşı karşıya olduğumuz da  bir gerçektir. Zira Türkiye deki Internet projesi bir devlet politikası olarak değil teknolojiyi takip eden ve  bu konuda ülkemizde de bir şeyler yapılmasının gerekliliğinin  bilincinde olan akademisyenlerimizin  özverili çabaları ile hayata geçmiştir.  Halen bu konuda (veya daha global olarak bilişim teknolojileri konusunda) devletimizin ciddi politikası, ileriye dönük somut planları  bulunmamaktadır.

Internet projesinin başından itibaren içinde bulunan kişiler olarak  ülkemizde  bu servisin  sağlıklı  ve yaygın olarak kullanılması için gerekli altyapının (Türkiye bilgi otoyolunun) devlet tarafından (başlangıç için) yapılması (veya desteklenmesi) ve  bu altyapı üzerinden  uç kullanıcıya verilen servislerin  özel kuruluşlarca sağlanmasının en uygun yol olduğu kanısındayız.  Internet kullanımı için gerekli teçhizat ve iletişim masraflarının oldukça yüksek olduğu da düşünülecek olursa bu konuda da kullanıcıları  koruyucu bazı  önlemlerin alınması da çok önemlidir.  Belli bir süre sonra, sistem kendi kendine yaşayacak boyutlara ulaştıktan sonra  devlet desteği tamamen kaldırılıp  sistem tamamen özelleştirilebilir.

Yine ABD deki örnekten yola çıkacak olursak, NSFNET in tüm yurttaşların kullanımına sunulması için ABD hükümeti büyük oranlarda subvansiyon yapmıştır. Ancak, toplam rakkamlarda yüksek gözüken meblağlar üzerinde yapılan araştırma sonucu kişi başına yapılan desteğin 2ABD Doları/Yıl  miktarında kaldığı  görülmektedir.  Benzer bir desteğin Türkiye de de uygulanması  durumunda  yıllık toplam 120 Milyon ABD Doları gibi bir rakkam ortaya  çıkmaktadır.  Devlet desteğinin çok daha düşük miktarlarda (Tahminen  yıllık 4-5 milyon ABD Doları- kişi başına 10 cent in altında)  tutulması ile dahi Türkiye içinde çok yüksek kalitede Internet servisinin verilebileceği  yaptığımız olurluluk çalışmalarında ortaya çıkmıştır.

Internet’in   bugünden tamamen  özelleşmesi  ise  pek olurlu gözükmemektedir. Gerek bugünkü pazar payının darlığı ve gerekse oldukça büyük yatırım ve teknik destek isteyen bir  alan olmasından dolayı  sadece özel sektör temelli bir sistemin ucuz fiyatlarla yaygın bir servis verilmesini sağlamasının çok zor olacağı tahmin edilmektedir.

Soru 2- Internet kullanımının yakın bir zamanda televizyon gibi çok yaygınlaşacağı  hızlı gelişmelerden belli oluyor. Bu durumda Internet’in  toplum sosyolojisi ve ferd psikolojisi üzerinde olumsuz  etkileri olabilir mi,  nasıl? (Internet’te etik kavramını da bu bağlamda düşünebilirsiniz)

Cevap 2-

Bu konudaki tartışmalar Internet’in yaygın olarak kullanıldığı batı ülkelerinde uzun bir süredir yapılmaktadır.  Özellikle ülke yasaları ve  toplumlarca genel kabul görmüş konulara  aykırı bazı bilgilerin Internet üzerinde bulunması ve tüm kullanıcıların bu bilgiye ulaşabilir olması   ciddi tartışmalara  yol açmaktadır.  Internet ortaya çıkışından bugüne kadar hemen hemen yazılı hiçbir kurala bağlı olmaksızın büyüyen ve diğer bir tabir ile anarşist  yapıya sahip  bir olgudur. Ayrıca ülkeler arasındaki varolan fiziksel sınırları ortadan kaldırması ve değişik kültürlerdeki milyonlarca insanı ortak bir ortam üzerinde bir araya getirmesi  bugüne kadar hiç  düşünülmemiş bir dizi sorunu da beraberinde kaçınılmaz olarak getirmektedir.

Bu yapısından dolayı kullanım yaygınlaştıkça Internet’in  değişik sosyolojik ve psikolojik etkileri  baskın olarak ortaya çıkmaktadır.  Toplumsal ve kişisel etkiler ile ilgili somut örnekler vermek gerekirse:

– Politik:  Bir ülke için suç unsuru olan bir konu diğer ülke için özgürlüklerin doğal bir parçası  olarak kabul edilmektedir.  Dolayısı ile bazı devletler  bilginin filtrelenmesi ya da ulaşımın kısıtlanması gibi önlemler alma yoluna gitmektedirler.

– Ticari: Elektronik iletim ortamı olması sebebi ile Internet’te ülkeler arasında fiziksel sınırlar ve doğal olarak gümrükler bulunmamaktadır. Bu yolla yapılan ticarette gümrük ya da vergi gibi konuların denetlenmesi neredeyse imkansızdır.

– Ahlaki: Küçükler için zararlı olarak tanımlanan bazı yayınların doğal olarak Internet üzerinden de ulaşılabilir olması bazı ülkelerde bu tür yerlere ulaşımın sansürlenmesi taleplerini getirmektedir.

– Kültürel etkiler: Internet üzerindeki baskın iletişim dilinin Ingilizce olması sebebi ile bilgilerin büyük bir yüzdesi  bu dilde  elektronik ortama aktarılmakta ve Ingilizce konuşmayan ülkelerde yaygın olarak bir   dil kirlenmesi oluşmaktadır (Ingilizce den çok sayıda kelimenin yerel dile geçmesi ve yerleşmesi).

Internet’te fiziksel sınırların bulunmaması ve Internet’i yöneten bir kurumun da bulunmaması gibi sebeplerle sözü edilen sorunların çözümü ya da bir  regülasyona gidilmesi hemen hemen imkansız gibi gözükmektedir.  Zaten bu türden bir düzenleme çalışmasının Internet in gelişimini engelleyeceği ve bazı kısıtlamalar getireceği için büyük tepkilere yol açacağı  kesindir.

Internet yapısı gereği  bugün içinde yaşadığımız nispeten kapalı ya da  dar bir alana sıkışmış toplum yapısından çok farklıdır.  Onun içinde klasik toplum kuralları ile düşünmek ve yaşamak kaçınılmaz olarak sorunlar yaratacaktır. Belkide doğru olan bu yeni toplum anlayışına  uyum sağlamak veya Internet’in farklı bir ortam olduğunu bilerek ve o ortamın kurallarından haberdar olarak  yerimizi almak olmalıdır.

Internet in  konusunda çalışan  bazı araştırmacıların yaptıkları araştırmaların oldukça ilginç bazı sonuçları da çıkmıştır.  Örneğin ülkelerdeki  Internet  yaygınlığı ile demokratikleşme seviyeleri arasında doğrudan bir ilşki bulunmuştur. Aşağıda bu yönde yapılan çalışma sonucu çıkarılan Internet bağlantı ve demokrasi seviyesi haritaları  oldukça ilginçtir:

1

Resim 1- Demokrasi oranları

 

2

Resim 2- Ülkelerin Internet bağlantıları

 

3

Resim 3- Demokrasi ve Internet bağlantısı

 

Soru 3- Internet teknolojisine kadar bilginin her  kelimesini-karesini maddi bedel karşılığında satma anlayışına sahip, arz talep dengesine göre bütün üretim-tüketim işlevlerini ayarlayan  ‘kapitalist ekonomi’ nin  iflas etmeye doğru gittiğini söyleyebilir miyiz?

Cevap 3-

20. yüzyılın sonlarına geldiğimiz  bu günlerde aslında oldukça ilginç bir dönemden geçmekteyiz.  Bu döneme  uzmanlar “üçüncü endüstri devrimi” adını da vermekteler.

Bugünü ilginç kılan en önemli gelişmelerden birisi  uygarlık tarihinde ilk kez  şehirlerde yaşayan insan sayısının kırsal alandaki  insan sayısını geçmesi diğer deyişle insanlığın büyük kısmının uygarlaşmasıdır.  Bu değişim esnasında da “information superhighway” ya da “bilgi otoyolu” kavramı gündeme gelmiştir.  Bu noktaya nereden geldik?  Uzmanlara göre birinci endüstri devrimi kömür ve demirin kullanımı ile  fabrikalarda  toptan üretim  yolunun açılmasıdır. Bu dönemi “producer oriented” ya da “üretici  bazlı”  makinalar yaratmıştır.  Ikinci endüstri devrimine ise  yeni keşifler sayesinde  plastik, petrol ve elektriğin yaygın kullanımı  sayesinde girilmiştir. Bu dönemi de “consumer oriented” ya da “tüketici bazlı”  makinalar (Örneğin yolcu araçları, elektrikli ev aletleri vs.)  açmıştır.  Üçüncü endüstri dönemini ise bilgisayar ağlarının gelişimi açmak üzeredir.  Bugün çok ucuza sahip olunabilen  güçlü bilgisayarların bulunduğu bilgisayar ağları ile  evde ve ofiste yüksek hesaplama ve iletişim gücüne sahip olmak normal bir olay  haline gelmektedir.  Bu gelişmeler sonucu toplumsal değişikliklerde  oluşmakta ve modern uygarlıklar  yavaş yavaş bilgi toplumu  haline dönüşmektedirler.  Bu dönüşüm içinde bugün  “yuttaş” ya da “citizen”  olarak geçen kavram da “ağdaş” ya da “netizen”  kavramına dönüşmektedir.  Ağdaşlar  bilgisayar ağlarının oluşturduğu  dünyada hergün daha fazla bilgiyi kullanarak  yaşamlarını sürdüren insanlar olarak da  tanımlanabilir.

Bu değişim doğal olarak ekonomik ilişkileri de etkiliyecektir. Günümüzde  pazar ekonomisi  (Market based economy) olarak adlandırılan sistem  bu değişiklikler sonucu  bilgi ekonomisine (Information based economy)   geçmektedir.  Sonuçta  toplumlar bilgi tüketicisi haline geleceklerdir.  Örneğin bugün sadece Internet’e ulaşım sağlayan cihazlar, kullanım ücretleri, servisler ve danışmanlık hizmetlerinin  yarattığı 300 Milyon dolarlık bir pazar vardır ve bu pazarın 2000 yılında  10Milyar dolar seviyesine ulaşması beklenmektedir. Diğer servislerinde devreye girişi ile  dünya pazarının en büyük  pastasını  bu ekonomi alacaktır.

Buradan orijinal soruya dönecek olursak “kapitalist ekonomi’ nin  iflas etmeye doğru gittiği” varsayımı doğru gözükmemektedir.  Zira  bu değişim içinde kapitalist ekonomi de kendisini  uyarlamakta  ve bu yeni çağdaki yerini  yeni üretim ve tüketim yolları ile  almaktadır.  Kapitalist ekonomi için bu yeni çağda bilgi en değerli  mal  halini almaktadır.   Batılı ülkelerin özellikle telif hakları konusundaki çalışmaları  ve bilgi tüketicisi diğer ülkelere bu yönde yaptıkları baskılar  temelde gelişmiş ülkelerdeki ilgili sermaye kesimlerinin baskısı ile  oluşmaktadır.  Internet teknolojisi bilgiye ulaşımı sağlamaktadır ama  bilgiye para ödenmesini tamamen ortadan kaldırmamaktadır.  Eğer olayı biraz karikatürize etmek gerekirse şu an ulaştığımız  ücretsiz bilgiyi  insanları alıştırmak  için başlangıçta  parasız verilen  uyuşturucuya benzetmekte mümkündür.

Ülkelerin  bilgi tabanlı ekonomiye geçişi ile  fakir ve zengin ülke  ayrımının kalmayacağı da iddia edilmekte ama bilgi-zengini (“Information-rich”) ve bilgi-fakiri (“Information-poor”)  ülkeler sorununun nasıl çözüleceği sorusu da cevaplanamamaktadır.   Günümüzde gelişmekte olan ülkelerin  gelişkin ülkelere  bağımlılığını yaratan unsurların bu yeni endüstri devriminde ortadan kalkacağını beklemek hayal  gibi gözükmektedir. Zira bu yeni çağ beraberinde yeni bağımlılıkları da  kaçınılmaz olarak getirecektir.  Bu potansiyel bağımlılık tehlikesine karşı  daha ciddi ve uzun vadeli planlarla  önlem almak ve hazırlıklı olmak  gerekmekle beraber geçmiş deneyimlerimiz ne yazıkki bizim bu konuda fazla umutlu olmamızı engellemektedir.

Bookmark the permalink.

118 Responses to Internet Hakkında 1996 Yılında Yazdıklarım

  1. İnternet aracılığı dünya sınırları diye bir şey kalmıyor. Toplumlara has kültür ve ahlaki yapı git gide bozulmaya da devam edecek gibi görünüyor. 20 yıl öncesinden bugünler için güzel bir öngörü olmuş.

  2. Kaan T. says:

    Geleceği görmek bu olsa gerek..

  3. ibrahim says:

    İnternet sayesine artık ulaşılamayacak hiç bir şey yok gayet açıklayıcı ve güzel bir gelecek dizisi. 🙂

  4. Birebir hepsi olmuş, öngörü böyle olur dedirtecek bir röportaj.

  5. Umarım İstediğin yerlere ulaşırsın Kürşat reis : )

  6. Geleceği görmek bu olsa gerek..

  7. Pingback: blue star tinder

  8. Pingback: 100% free local dating sites videos

  9. Pingback: free deaf dating online

  10. Pingback: 100 free best dating site in the world

  11. Pingback: free interracial bbw dating sites

  12. Pingback: one hundred percent free dating sites

  13. Aynen, geleceği görmek bu olsa gerek

    • Puanus says:

      Şu kısım çok önemli “Buradan orijinal soruya dönecek olursak “kapitalist ekonomi’ nin iflas etmeye doğru gittiği” varsayımı doğru gözükmemektedir.”

  14. Pingback: recent free dating sites

  15. Pingback: interacial dating free

  16. Pingback: australia dating site 100 free

  17. Pingback: 100 % free dating site in usa

  18. Pingback: free thai dating

  19. Pingback: free emo dating websites

  20. Pingback: free hispanic dating website

  21. Pingback: adventist dating site 100 free

  22. Pingback: top dating sites for free

  23. Tercih Koçu says:

    Vurucu cümle “Kapitalist ekonomi için bu yeni çağda bilgi en değerli mal halini almaktadır.”

    Elinize sağlık. Çok güzel bir yazı

  24. Tabii bu da güzel; “Internet yapısı gereği bugün içinde yaşadığımız nispeten kapalı ya da dar bir alana sıkışmış toplum yapısından çok farklıdır.”

  25. Kimberly says:

    Attractive section of content. I just stumbled upon your website and
    in accession capital to assert that I get actually enjoyed account your blog posts.
    Any way I’ll be subscribing to your feeds and even I achievement
    you access consistently quickly.

  26. Pingback: keto diet simple

  27. Pingback: keto diet dr axe

  28. Pingback: how many grams of carbs on keto diet

  29. Önemli öngörüler..

  30. Firstly, make your own “thank you” replacement list and save it somewhere where you can easily access it.

  31. Çok büyük öngörü arkdaşlarımla paylaşacağım

  32. JoeEvomo says:

    [url=https://levitraztab.com/]levitra[/url]

  33. Pingback: tadalafil generic pills

  34. Pingback: cialis pills overnight

  35. Pingback: viagra ingredients

  36. üniversite yorumları, üniversite tercihleri, taban puanlar ve başarı sıralamaları,
    tyt puan hesaplama, yks puan hesaplama, dgs puan hesaplama, ales puan hesaplama, tyt ayt puan hesaplama,
    yks pun hesaplama 2022, en iyi üniversiteler, başarı sıralamaları, üniversite tercihleri, 2022 yks taban puanlar,
    doğru tercih, üniversite seçimi, meslek tercihi

  37. üniversite yorumları, üniversite tercihleri, taban puanlar ve başarı sıralamaları,
    tyt puan hesaplama, yks puan hesaplama, dgs puan hesaplama, ales puan hesaplama, tyt ayt puan hesaplama,
    yks pun hesaplama 2022, en iyi üniversiteler, başarı sıralamaları, üniversite tercihleri, 2022 yks taban puanlar,
    doğru tercih, üniversite seçimi, meslek tercihi, tıp taban puanları ve başarı sıralamaları, yazılım mühendisliği taban puanları

  38. Pingback: tadalafil generic 5mg

  39. Pingback: zithromax capsules 250mg

  40. Pingback: online real viagra

  41. Pingback: 3vespers

  42. Pingback: daily cialis coupon

  43. Pingback: viagra daily

  44. Pingback: meloxicam high risk

  45. Pingback: cialis works

  46. Pingback: keflex doses

  47. Pingback: cephalexin uti

  48. Pingback: augmentin empyema

  49. Pingback: cephalexin brands

  50. Pingback: idfendity cephalexin

  51. Pingback: azithromycin blue

  52. Pingback: cephalexin cap

  53. Pingback: augmentin sig

  54. Pingback: augmentin rash

  55. Pingback: cephalexin canine

  56. Pingback: celebrex heart risk

  57. uk best says:

    meslek tercihi, tıp taban thanks

  58. You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something which I think I would never understand. It seems too complicated and extremely broad for me. I’m looking forward for your next post, I’ll try to get the hang of it

  59. toto365pro says:

    It’s perfect time to make a few plans for the longer term and it is time to be happy. I’ve learn this post and if I could I wish to suggest you few interesting issues or advice. Perhaps you could write subsequent articles relating to this article. I want to learn more things approximately it!

  60. It’s really a great and helpful piece of info. I’m glad that you just shared this useful information with us. Please keep us up to date like this. Thank you for sharing.

  61. I have been surfing on-line greater than three hours lately, but I never discovered any attention-grabbing article like yours.
    It’s lovely price sufficient for me. Personally, if all web owners and bloggers made excellent content material as
    you did, the web will be a lot more useful than ever before.

  62. This article is very helpful and interesting too. Keep doing this in future.

  63. It is very well written, and your points are well-expressed.

  64. Such an amazing and helpful post. I really really love it.

  65. Thank you for sharing this useful article. Keep it up! Regards!

  66. Hello, I enjoy reading all of your article post. I like to write a little comment to support you.

  67. racesite.pro says:

    When your website or blog goes live for the first time, it is exciting.

  68. Never knew this, regards for letting me know.

  69. This website and I conceive this internet site is really informative ! Keep on putting up!

  70. Pingback: viagra

  71. Pingback: revatio

  72. Thank you for this article!

  73. Thank you for this article!

  74. When your website or blog goes live for the first time, it is exciting.

  75. Such an amazing and helpful post. I really really love it.

  76. It is very well written, and your points are well-expressed.

  77. this is a legit sports betting website

  78. okbet 2022 says:

    Backlinks are links from a page on one website to another. This is important to us and you are giving us a chance and opportunity to help each other. We are hoping to have the same goal for the future of ours

  79. this is a legit sports betting website

  80. I do consider all the ideas you have offered on your post.

    They’re very convincing and will definitely work.
    Nonetheless, the posts are too short for newbies.

    Could you please extend them a bit from subsequent time?
    Thanks for the post.

  81. I am regular visitor, how are you everybody? This piece of
    writing posted at this site is truly good.

  82. Very good written information. It will be valuable to anybody who employees it, as well as yours truly :). Keep up the good work ? for sure i will check out more posts.

  83. totopickpro says:

    You should take part in a contest for one of the highest quality sites on the web.
    I’m going to recommend this website!

  84. okbet manila says:

    You there, this is really good post here. Thanks for taking the time to post such valuable information.

  85. okbet says:

    Nice post! Thanks for sharing this quality information with us. I really enjoyed reading. check this and visit this site to know more okbet Multi sports betting and casino app

  86. If you’re thinking about getting some pet supplies for your beloved pets, you can save money by using the Petstock Promo. They offer great discounts on their Pet Foods and Tech products. They even offer free payment plans. These plans allow you to pay for your items over a certain period of time. As long as you make your payments on time, you won’t have to worry about missing any payments.

  87. internetten reklam vermek için size tavsiye edeceğim ajans ile en iyi vermi sağlayabilir ve en iyi dönüşümü alabilirsiniz facebook reklamları ve google reklamları konusunda internete çok kolay reklam verebilirsiniz.

  88. Thank you for the opportunity to comment. Everyone needs the opportunity to speak out and express their opinion. And it needs to be done on an ongoing basis. Ideally, of course, talk with a specialist, but someone is not yet ready for this. 

  89. I saw your writing and pictures well. Looks like you had a great time. I want to join you next time. I will visit again next time

  90. Fantastic site. Lots of helpful information here.

  91. gostopsite says:

    I have recently started a site, the information you offer on this website has helped me greatly. Thank you for all of your time & work.

  92. 19guide03 says:

    Thankѕ for sharing your thoughts. I truly appreciate you efforts

  93. casinosite says:

    All your hard work is much appreciated. This content data gives truly quality and unique information. I’m definitely going to look into it.

  94. 카지노 says:

    It’s awesome to pay a visit to this web page and reading the views of all friends regarding this paragraph, while I am also eager of getting experience.

  95. 카지노 says:

    Useful information has been provided by you through this article. Thanks for sharing.

  96. You have made some decent points there. I looked on the internet for more information about the issue and found most people will go along with your views on this web site

  97. Kurum olarak bünyemizde bulunan eğitimlerimizi güleryüzlü , alanında deneyimli akademisyen eğitmenlerimizden alabilirsiniz.

  98. Dünyada şu anda bilimsel olarak kabul edilen en etkili terapi yöntemi, Bilişsel Davranışçı Terapidir. İnsan davranışı ve duygularını inceleyen psikolojik modellerden yararlanılarak geliştirilmiştir.
    Bilimsel bir zemin üzerine kurulu olup birçok psikiyatrik bozukluk ve geniş bir sorun alanında etkili olduğu kanıtlanmış bir psikoterapi yaklaşımıdır.

  99. Thanks you very much for sharing these links. Will definitely check this out..

  100. Thanks you very much for sharing these links. Will definitely check this out..

  101. Awesome and interesting article. Great things you’ve always shared with us. Thanks. Just continue composing this kind of post.

  102. Hi! Thanks for the great information you have provided! You have touched on crucial points!

  103. lunchroom, with probably many curious eyes on us.

  104. In 1996, the Internet was a hot topic. It was still young, but people were trying to figure out what it all meant. Since then, a lot has changed. In 1996, only 20 million Americans had access to the Internet. Now, 20 million people subscribe to satellite radio. And that was before the dot-com boom.

  105. My friend has recommended this for a long time, and I have finally found this amazing article which is well organized, and clear to understand. I also study so you will probably be able to find my huge information.

  106. HELLO THERE, THIS IS A NICE POST, THANKS FOR THE CREATOR OF THIS SITE.

  107. GOOD MORNING EVERYONE! THIS KIND OF POST WAS VERY INTERESTING TO READ. I JUWAT WANT MORE LIKE THIS.

  108. RACESITE130 says:

    GREAT POST HERE, I WOULD RECOMMEND THIS BLOG TO MY FRIENDS.

  109. In an essay published on the Microsoft website in 1996, Bill Gates argued that “Content is king.” In it, he compared the Internet to the television revolution that started half a century ago and spawned a number of industries. In that era, the companies that delivered information and entertainment were the long-term winners. Today, the same is true of the Internet.

  110. Öngörmek dedikleri şey bu galiba 🙂

  111. thank you for your interesting infomation.

  112. Thankѕ for sharing your thoughts. I truly appreciate you efforts

Leave a Reply

Your email address will not be published.