Sahi, çok oldu POP QUiZ yapmadık. Haydin yapalım!

Statik evrende Fizik olur mu?

a) Olur! Bal gibi olur hem de! Fiziksiz hiçbir şey olmaz ki. Zaten “Statik Fizik” yok mu? Var!
b) Zinhar olmaz. Fizik, değişken yani unsurları birbiriyle etkileşen evrenin işi. Daha açıkcası; (*) evrenin değişimidir Fizik.
c) Böyle POP QUiZ, böyle soru mu olur? Evrenin statik olmadığına ek Fizik de var! Eh, bu durumda neyi tartışacağız ki? (**)
d) Avarel cevabı: Evren statik olsaydı, bu soru sorulamazdı bile. Yani, Fizik’in ne olduğunu o evrende kim bilebilecekti ki?

(*) İşte size Fizik’in tam tanımı!
(**) Statik evreni nerede bulacağız da Fizik içerip içermediğine bakacağız?

Ön not: EYVM?EZVM?EAM?MİUDFDM? başlığına sahip yazı dizisinin kaynağı şu adresteki yazıdır:

Evrenin yaratıcısı var mı? Evrenin zekâsı var mı? Evreni anlayabilir miyiz? Matematik insan uyduruğu da Fizik değil mi?

————————-
Evren statik mi değişken mi?

Başlangıçtan bu yana (#1) evrenin statik olduğunu sanmış (#2), ya da en azından statik olup olmadığını sormuş pek çok kişi olduğu biliniyor. Oysa, şu gerekçe niçin göz ardı edilmiş, anlamam?! “Ben hareket ediyorsam ve ben evrenin bir parçasıysam, evren statik olamaz.”

Hoş, evrenin statik olduğu fikri en çok Parmenides-Zeno ardıllarına yakışır. (#3)

(#1) yerine şu ifadeyi koyunuz: “son derece tuhaf biçimde”
(#2) Edwin Hubble’ı Wilson Dağı Gözlemevi’nde ziyareti sırasındaki gözlem ve tartışmasından sonra A. Einstein’ın da statik evren görüşünü terk ettiğini anlatır Celal Şengör hoca. Ne ki, bu konuda başkaca kaynak bilmiyorum.
(#3) Parmenides-Zeno hakkında pek çok yazımız mevcut.

Meta AI, Einstein’ın fikir değişikliğini onaylıyor:

Meta AI enteresan şeyler de söylüyor:

Bunlar çok ciltli ya da kallavi kalın bir kitabın konuları olmaya lâyık olsa da 350 sayfayı aşmayanı yeğleriz. Gelgelelim şöyle soru ve sorunlar da var: Öyle bir kitabı yazmaya vakit bulabilir miyim? Öyle bir kitabı çabucak basacak, aklı başında, uyanık yayımcı bulabilir miyim? Kitabın havale edileceği editörün akıl sağlığı yerinde olacak mıdır? Neyin ve hatta Fizik hakkında yazdıklarımın doğru olmadığını bu fakirle (cahille) tartışacak mıdır? Düzeltim metinleri kaç kez gelip gidecektir? Benzer daha pek çok soru ve sorun eklemek mümkün.
Bütün bunlara boş verip, vakit buldukça burada yani bu blogda parça parça tartışmak, en iyisi.
Örnek verelim: Evet, evrenin zekâsı var!
Evreni anlayabilir miyiz? Anlayıp anlamadığımızı, anlayabilip anlayamadığımızı bilemeyiz. Bkz., https://blog.metu.edu.tr/caglart/2024/09/11/baslayis/
Evet, (insanlığın sahip olduğu bilgi anlamında) Fizik de uyduruk.
İlk soruyu şimdi yanıtlamak, cinayet romanının başında katilin kim olduğunu söylemeye benzerdi.

ÖNNOT: Bu yazı, https://blog.metu.edu.tr/caglart/2026/10/15/mahmut-cizgileri-ile-ohm-kanunu-benzes-mi/ adresteki “Mahmut Çizgileri ile Ohm Kanunu benzeş mi?” başlıklı yazının devamıdır.

PDF halindeki metni indirmek için lütfen tıklayın: Ohm

Yine yaygınca yanlış bilinen ve dolayısı ile doğrusu pek bilinmeyen sözcüklerdendir “teknik”. Teknoloji sözcüğünü çağrıştırdığı için olacak, bilimsellik de atfedilir o sözcüğe. Sayılarla, ölçümlerle falan ilgilidir diye düşünülür çoğunlukla. Neyse, Google AI’den kopyalayarak aktaralım ki, yöntem hedefe ulaşmak için seçilen genel yoldur, teknik ise bu yol üzerinde işin tam olarak “nasıl” yapıldığını gösteren uygulama biçimidir.
Demek ki, grafiklere dayalı irdeleyiş (“analiz”) seçilmiş olan yöntem ise, teknik, bir takım formüllere dayalı göstergeler kullanmaktır.
Bu grafikçi (“chartist”) yaklaşımda formüle dayalı gösterge kullanmak, BIST için çoğu kez başarısız sonuçlar verecektir. Çünkü, ülkemizdeki ekonomik faaliyetlerde ABD doları (USD, $) ve EURO (€) da yoğunlukla kullanılmaktadır. O kadar ki, çoğu ihraç kalemlerimizin ham maddesi USD cinsinden satın alınırken, EURO cinsinden satılmaktadır. BIST özelinde de, yabancı yatırımcılar ₺ bazlı fiyat grafikleri değil de $ bazlı veya € bazlı BIST grafikleri kullanmaktadır. Bundan sebep; i) özellikle borsamıza yabancı giriş çıkışları olduğu dönemlerde XU030 endeksi ve bu endeksteki pay hareketlerine dikkat etmek yararlıdır ve ii) özellikle yabancı işlemlerinin yoğun olduğu payların grafiklerinde de ₺ bazlı değil de $ bazlı veya € bazlı olanlar irdelenmelidir.
Altta $ bazlı XU030 grafiğinin iki ayrı zaman dilimindeki şekilleri gösterilmiştir. Soldaki Tüm Zamanlar’a ait olanda 2000’li yılların başındaki üç tepeli davranış sonrasındaki geri çekiliş hayli belirgindir. Sağdaki Yakın Zamanlar’a ait olanda ise, mavi dikdörtgenin içindeki Çoklu Tepe şeklinin altındaki geri çekiliş başlangıcı görülmektedir. Bu geri çekilişin dikdörtgenin dibine yani 250USD dolayına dek sürmesi beklenmektedir.

Bu yazıda Mahmut Çizgileri ile elektrik, elektronik alanındaki Ohm Kanunu arasındaki benzerlik konu ediliyor.
Bu kez çeşit olsun diye, önce Google AI ne der diye sordum. Dolayısı ile, önce Google AI yorumuna yer vereyim.

https://www.google.com/search?q=%C3%87a%C4%9Flar+diyesiymi%C5%9F+ki%2C+%22Mahmut+%C3%87izgileri+Ohm+Yasas%C4%B1%27na+ziyadesiyle+benzer%3B+bu+yasan%C4%B1n+adeta+Ekonfizik%27teki+kar%C5%9F%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1d%C4%B1r.%22+Ne+demek+bu%3F&rlz=1C1YTUH_trTR1178TR1178&oq=%C3%87a%C4%9Flar+diyesiymi%C5%9F+ki%2C+%22Mahmut+%C3%87izgileri+Ohm+Yasas%C4%B1%27na+ziyadesiyle+benzer%3B+bu+yasan%C4%B1n+adeta+Ekonfizik%27teki+kar%C5%9F%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1d%C4%B1r.%22+Ne+demek+bu%3F&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQIRigATIHCAIQIRigATIHCAMQIRigATIHCAQQIRigAdIBCTMxMDcxajBqN6gCCLACAQ&sourceid=chrome&source=chrome.ob&ie=UTF-8

https://x.com/alarTuncay2/status/2110381229384048792

adresli gönderideki deprem frekansını ALGOBOT frekansı olarak alsak, binaların rezonans frekansını da fiyat hareketlerinin verilen (kullanılmakta, “trade” edilmekte olan) 1, 5, 15 dkk. ve benzeri periyotlar içindeki ARTIŞ ve AZALIŞ frekansları olarak alsak, …

Eh, devamını meraklı ve ilgili takipçiler kolayca anlayabilir/anlamıştır.

Kolaylık ve başarı temennilerimle!

Bu konuyu Meta AI şöyle yorumladı:

İlgili adres: https://blog.metu.edu.tr/caglart/2026/08/06/unutkanlik-ile-yasamak/

İlgili PDF dosyasını indirmek için : GoogleAI & unutuş

İlgili adres: https://blog.metu.edu.tr/caglart/2026/07/12/matematik-ve-matematiklestiris-mathematization-1/

İlgili PDF dosyasını indirmek için :GOOGLE AI & math

nasıl bir olaylar zincirinin sonucu olabilir?