insanligin-zeka-duzeyi-ve-bilim başlıklı yazıya eklenen yeni notlar için;

İnsanlığın zekâ düzeyi ve Bilim

Potansiyel bir (takım) sebep(ler)e bağlı olarak beklenen bir (takım) sonuç(lar)ın herhangi bir t1 ile t2 arasındaki zaman diliminde yahut daha kısıtlayıcı olarak herhangi bir T zamanından önce oluşmayışı, aynı T zamanından sonra da oluş_A_mayacak oluşunun kanıtı değildir. Çünkü, geçmiş zamana ait anlamında tarihsel sebep_sonuç ilişkilerine dair bildiklerimiz son derece yetersiz. Yani, hangi olay(lar)ın sebep(ler)i ne(ler)dir bilmiyoruz henüz. Birkaç yüzyıl veya binyıl sonra bilecek miyiz? Bunu da bilmiyoruz.

NOT : Bütün geçmiş zamana ait anlamında tarihi herkesin bil_E_bilip ‘ders almak’ olanağına sahip olmasının imkânsızlığı nedeniyle ‘tarihin tekerrür’ edemeyecek oluşu fikrine kolayca varılabilir.

Fiziksel sistemlerde yalıtım az çok başarılabilmektedir. Ama, aynı başarı günlük hayat içinde, ya da genel adıyla tarihte pek mümkün olamamaktadır. Bu nedenle, sebep_sonuç ilişkisi, ilgili fizik olayının meydana geldiğine yakın zamanlar için, şu ya da bu kadar yanlışlık payı da içererek mümkün olabilir. Oysa, beşerî sistemlerde etkileşmelerin her an yoğunlukla sürdüğü göz önüne alındığında ‘p ise q’ bağıntısının hangi zaman dilimi içinde (hangi erimde) geçerli olacağı sorusunun yanıtı verilmedikçe bu bağıntı hakkında DOĞRU_YANLIŞ tartışması anlamsızdır. Aynı yaklaşım, ‘TARİH (6) Alttaki bağlantıdaki (*) soruların yanıtları’ başlıklı ve şu link (**) altında yer verdiğimiz yazımız için de geçerlidir.

(*) https://www.youtube.com/playlist?list=PLl1hKjNmtzsauaG3THopLH7oYafP_4u5U
(**) https://blog.metu.edu.tr/caglart/2025/04/12/tarih-6-alttaki-baglantidaki-sorularin-yanitlari/

Son günlerde Ons Altın fiyatlarının yükselişini öve öve ayyuka çıkardılar adeta. Lâkin, USDTRY çok daha dengeli ve inatçı bir şekilde yükselmekte, alttaki grafikte görüleceği gibi. Grafiğin fiyat ekseni USD ($) cinsinden Ons Altın fiyatlarını göstermektedir. USDTRY grafiği ise, $/₺ birimine sahiptir. Ayrıca, fiyat ekseni logaritmiktir.

… hep aynı; ‘Bilmiyoruz, bilemeyiz.’
Ayrıca, şu hususa dikkat etmekte yarar var: (herhangi) bir olayın sebebi bir (tek, ‘unique’) midir? Yani,

‘p ise q’ ifadesi

sadece şu varsayım altında doğru olabilir; ‘q olayının sebebi tektir.’
‘q olayının sebebi tektir.’ varsayımı da bir önermedir ve bu önermenin adı r olsun. Bu durumda,

‘(p ve r) ise q’ ifadesi

hem sözdizimsel (‘syntax’) hem de anlamsal (‘semantic’) ölçütlere uygun olacaktır.

‘p ise q’ türü ifadelerin en ünlüsü şudur; ‘Düşünüyor isem varım.’

(*) https://www.youtube.com/playlist?list=PLl1hKjNmtzsauaG3THopLH7oYafP_4u5U

Hacim düşüklüğü dikkat çekici.

1) EURUSD hakkında kısaca şunları söyleyebilirz: Petrol fiyatlarının direngen desteğe yaklaştığından (*), EURUSD’nin de direngen direncine yaklaştığından (**) geçmişte değinmiş idik (*). Dikkatli okuyucu anımsayacaktır ki, petrol fiyatlarının örneğin WTIUSD’ninki (Batı Teksas Orta Gravite, ‘West Texas Intermediate’) son yıllarda EURUSD ile ters çapraz bağlılaşımının (‘inverse cross correlation’) gayet yüksek olduğunu iki kez konu edinmiştik. Sonuç olarak, yakındır ki, EURUSD direncini (yukarı yönde) ve WTIUSD desteğini (aşağı yönde) kıracak ya da tersi olacak yahut da aradaki ters çapraz bağlılaşım artık, belki de bir süre için, geçersizleşecek.
2) BTCUSD hakkındaki son yazımızda yer alan aşağı eğimli direnç çizgisi geçerliliğini halen sürdürmekte. (***)

(*) https://blog.metu.edu.tr/caglart/2025/02/06/not-25-dax-ve-brent-hakkinda/
(**) https://blog.metu.edu.tr/caglart/2025/03/08/avrupa-mi-abd-mi/
(***) https://blog.metu.edu.tr/caglart/2025/02/21/not-29-btcusd-hakkinda/