![\"\"](\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tuncay\/files\/2017\/03\/R01vv-resized.gif\")
<\/a><\/p>\nBas\u0131n\u00e7l\u0131 enerji t\u00fcnelleri hidroelektrik enerji sistemlerinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olup tasar\u0131m ve performans a\u00e7\u0131s\u0131ndan klasik kuru t\u00fcnellerden y\u00fckleme ve i\u015fletme a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Baraj rezervuar\u0131nda depolanan su, kapaklar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 ile enerji t\u00fcneline dolar ve bas\u0131n\u00e7l\u0131 bir \u015fekilde trib\u00fcne iletilir. Bu esnada ani bas\u0131n\u00e7 art\u0131\u015f\u0131na maruz kalan t\u00fcnel, kuru t\u00fcnellerin aksine y\u00fcksek i\u00e7 bas\u0131n\u00e7 alt\u0131ndad\u0131r. \u0130\u00e7 bas\u0131n\u00e7l\u0131 enerji t\u00fcnelleri, t\u00fcnel kaplama malzemesinin se\u00e7imine ba\u011fl\u0131 olarak ge\u00e7irimli, yar\u0131 ge\u00e7irimi ve ge\u00e7irimsiz olarak tasarlanabilmektedir. \u00dclkemizde ve Kuzey Avrupa \u00fclkelerinde yayg\u0131n olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bas\u0131n\u00e7l\u0131 t\u00fcnellerin betonarme olarak in\u015fa edilmesi durumunda, i\u00e7 bas\u0131n\u00e7 alt\u0131nda t\u00fcnel betonarme kaplamas\u0131nda olu\u015fan \u00e7atlaklar yar\u0131 ge\u00e7irimli bir davran\u0131\u015f ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Yar\u0131 ge\u00e7irimli durum, do\u011fal olarak i\u00e7 bas\u0131nca maruz t\u00fcnel kaplamas\u0131na d\u0131\u015f bas\u0131n\u00e7 etki etmesine yol a\u00e7ar. Bu durum, kaplamaya etki eden net bas\u0131nc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrerek m\u00fcspet bir durum ortaya koyar gibi g\u00f6r\u00fcnse de, t\u00fcnelde olu\u015fan su ka\u00e7aklar\u0131 ve bu ka\u00e7aklar\u0131n olu\u015fturabilece\u011fi heyelan riski ile kaplama \u00e7evresinde olu\u015fan kaya hasarlar\u0131 sebebi ile g\u00f6\u00e7\u00fck riski, t\u00fcnelin ekonomik kay\u0131plara yol a\u00e7mas\u0131na sebep olabilir. \u00dclkemizde ve d\u00fcnyada pek \u00e7ok enerji t\u00fcnelinde g\u00f6\u00e7\u00fckler ve i\u015fletme durmas\u0131 problemleri ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir enerji t\u00fcnelinin durmas\u0131, y\u00fczlerce megawat kurulu g\u00fcce sahip hidroelektrik enerji sisteminin ve mansab\u0131ndaki di\u011fer sistemlerin at\u0131l duruma d\u00fc\u015fmesine ve \u00fclke ekonomisinin a\u011f\u0131r darbe almas\u0131na sebep olur.<\/p>\n \u00d6nerilen proje i\u00e7 bas\u0131n\u00e7l\u0131 betonarme enerji t\u00fcnellerinin bas\u0131n\u00e7 alt\u0131ndaki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131na yenilik\u00e7i deneysel ve say\u0131sal y\u00f6ntemler kullanarak \u0131\u015f\u0131k tutmay\u0131 hedeflemektedir. Bu ba\u011flamda, \u00fclkemizde yak\u0131n zamanda hizmete girmesi planlanan bir enerji t\u00fcneli prototip olarak se\u00e7ilmi\u015f ve t\u00fcnel kaplamas\u0131n\u0131n, \u00e7evresindeki kayan\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile beraber y\u00fczde k\u0131rk \u00f6l\u00e7ekli olarak laboratuvarda test edilmesi planlanm\u0131\u015ft\u0131r. Deneylerde kaya ortam\u0131, benzer elastisite mod\u00fcl\u00fcne sahip beton olarak ele al\u0131nacakt\u0131r. \u0130\u00e7 bas\u0131n\u00e7 y\u00fck\u00fcn\u00fcn ise t\u00fcnel kaplamas\u0131na pistonlar vas\u0131tas\u0131 ile etki ettirilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Deneyler esnas\u0131nda kaplama ve kaya deformasyonlar\u0131 ile \u00e7atlak uzunluk ve geni\u015flikleri detayl\u0131 olarak \u00f6l\u00e7\u00fclecektir. Toplam d\u00f6rt adet deney ger\u00e7ekle\u015ftirilecek olup ele al\u0131nacak parametreler kaya elastisite mod\u00fcl\u00fc, kaplama donat\u0131s\u0131 ve kaplamada lifli beton kullan\u0131m durumudur. Deneyler neticesinde bas\u0131n\u00e7 ile en \u00f6nemli performans parametresi olan \u00e7atlak geni\u015flikleri hakk\u0131nda somut veriler ilk defa bu proje ile elde edilecektir. Deneylerin sim\u00fclasyonu i\u00e7in ise son on be\u015f y\u0131ld\u0131r kullan\u0131m\u0131 giderek yayg\u0131nla\u015fan par\u00e7a etkile\u015fim tabanl\u0131 bir metot olan peridinamik yakla\u015f\u0131m\u0131 kullan\u0131lacakt\u0131r.\u00a0 Peridnamik \u00e7atlamay\u0131 \u00f6zel b\u00fcnye denklemleri yerine modellemenin bir par\u00e7as\u0131 olarak ele almakta olup s\u00fcrekli ortam mekani\u011fi prensipleri yerine ayr\u0131k ve lokal olmayan bir boyutta i\u015flev g\u00f6rmektedir. Bu durum, peridinamik yakla\u015f\u0131m\u0131, \u00f6zellikle \u00e7atlak geni\u015fli\u011fi ve uzunlu\u011funu tahmin etmenin elzem oldu\u011fu i\u00e7 bas\u0131n\u00e7l\u0131 enerji t\u00fcneli probleminde m\u00fckemmel bir se\u00e7im haline getirmi\u015ftir. Yap\u0131lan deneysel sonu\u00e7lar ile kalibre edilen peridinamik yakla\u015f\u0131m, daha sonra ger\u00e7ek\u00e7i pek \u00e7ok t\u00fcnel kesitinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde kullan\u0131larak i\u00e7 bas\u0131n\u00e7 ile kaplama geometrisi\/donat\u0131s\u0131 ve \u00e7atlak geni\u015fli\u011fi aras\u0131nda bir performans ili\u015fkisinin tesis edilmesinde kullan\u0131lacakt\u0131r. Deneysel ve sim\u00fclasyon sonu\u00e7lar\u0131 derlenerek m\u00fchendislerin kolay tasar\u0131m ve performans tahkiki yapmas\u0131na olanak verecek yar\u0131 ampirik\/analitik bir tasar\u0131m arac\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n Projenin ba\u015far\u0131 ile tamamlanmas\u0131 neticesinde i-\u00fclkemizde in\u015fa edilmi\u015f bir enerji t\u00fcnelinin performans\u0131 fiziksel deneyler ile ortaya konacak, ii- peridinamik yakla\u015f\u0131m hakk\u0131nda sa\u011flam bir altyap\u0131 olu\u015fturularak y\u00f6ntem enerji t\u00fcneli problemine uygulanacak, iii- elde edilen bulgular neticesinde bir tasar\u0131m arac\u0131 olu\u015fturulacakt\u0131r. Projenin ba\u015far\u0131 ile tamamlanmas\u0131 b\u00f6yle bir problemde t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ilk \u00f6rne\u011fi deneysel, say\u0131sal ve tasar\u0131m bulgular\u0131n\u0131n ortaya konmas\u0131na vesile olacakt\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" This research is supported by the Scientific and Technological Research Council of Turkey (T\u00dcB\u0130TAK), Grant No: 215M870 (15\/4\/2016-15\/4\/2019). Bas\u0131n\u00e7l\u0131 enerji t\u00fcnelleri hidroelektrik enerji sistemlerinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olup tasar\u0131m ve performans a\u00e7\u0131s\u0131ndan klasik kuru t\u00fcnellerden y\u00fckleme ve i\u015fletme a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k … Continue reading <\/a><\/p>\n