{"id":133,"date":"2026-01-01T23:04:13","date_gmt":"2026-01-01T23:04:13","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/?p=133"},"modified":"2026-01-02T13:53:16","modified_gmt":"2026-01-02T13:53:16","slug":"kuantum-hesaplamanin-aklinizi-basinizdan-alacak-5-sasirtici-gercegi-3-bolum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/2026\/01\/01\/kuantum-hesaplamanin-aklinizi-basinizdan-alacak-5-sasirtici-gercegi-3-bolum\/","title":{"rendered":"3. B\u00f6l\u00fcm – Kuantum Hesaplaman\u0131n Akl\u0131n\u0131z\u0131 Ba\u015f\u0131n\u0131zdan Alacak 5 \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 Ger\u00e7e\u011fi"},"content":{"rendered":"

Haluk Tanr\u0131kulu<\/strong><\/p>\n

Giri\u015f: Kuantum D\u00fcnyas\u0131na K\u0131sa Bir Bak\u0131\u015f<\/h3>\n

E\u011fer kuantum hesaplama size hala uzak bir bilim kurgu r\u00fcyas\u0131 gibi geliyorsa, sizi modern bilimin en ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc ger\u00e7e\u011fiyle tan\u0131\u015ft\u0131ral\u0131m: o r\u00fcya, laboratuvarlarda \u015fimdiden ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Klasik bilgisayarlar\u0131n on y\u0131llard\u0131r kulland\u0131\u011f\u0131 0’lar ve 1’ler d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n tuhaf ve sezgilere ayk\u0131r\u0131 kurallar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fan yepyeni bir evren var.<\/p>\n

Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131, kuantum mekani\u011finin en kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ama bir o kadar da g\u00fc\u00e7l\u00fc temel ilkelerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131, herkesin anlayabilece\u011fi bir dille dam\u0131tarak sunmak. Karma\u015f\u0131k denklemleri bir kenara b\u0131rak\u0131p, bu devrimsel teknolojinin ard\u0131ndaki \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ger\u00e7eklere odaklanaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Haz\u0131rsan\u0131z, kuantum d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tuhaf ama bir o kadar da g\u00fc\u00e7l\u00fc kurallar\u0131n\u0131 ke\u015ffedece\u011fimiz bu yolculu\u011fa ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n

1. Bir Kuantum Durumunu Asla Kopyalayamazs\u0131n\u0131z<\/h3>\n

Klasik d\u00fcnyada bilgiyi kopyalamak son derece basittir. Bir dosyay\u0131, bir metni veya bir resmi say\u0131s\u0131z kez, orijinalinden ay\u0131rt edilemeyecek \u015fekilde \u00e7o\u011faltabiliriz. Ancak kuantum d\u00fcnyas\u0131n\u0131n temel kurallar\u0131ndan biri, bu s\u0131radan eylemi imkans\u0131z k\u0131lar. “Klonlama Yok Teoremi” olarak bilinen bu ilke, bilinmeyen bir kuantum durumunu (bir k\u00fcbitin durumunu) m\u00fckemmel bir \u015fekilde kopyalayamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirtir.<\/p>\n

Bu fikri somutla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in CNOT<\/strong> ad\u0131 verilen bir kuantum kap\u0131s\u0131n\u0131 ele alal\u0131m. Bu kap\u0131, klasik bir biti (|x|<\/code><\/strong>) kopyalamak i\u00e7in kullan\u0131labilir ve |x|0<\/code><\/strong> girdisini |x|x<\/code> \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Yani, elimizde orijinal bitin bir kopyas\u0131 olur. Fakat ayn\u0131 kap\u0131y\u0131 bilinmeyen bir kuantum durumuna (|\u03c8|<\/code><\/strong>) uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda sonu\u00e7 tamamen farkl\u0131d\u0131r. Bir kopya olu\u015fturmak yerine, kap\u0131 orijinal k\u00fcbitle yeni k\u00fcbiti birbirine “dola\u015f\u0131k” hale getirir ve ortaya \u03b1|0|0 + \u03b2|1|1<\/code><\/strong> gibi karma\u015f\u0131k, dola\u015f\u0131k bir durum \u00e7\u0131kar. Bu matematiksel ifade, bir kopyaya sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, aksine iki k\u00fcbitin art\u0131k kaderlerinin birbirine ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 ‘dola\u015f\u0131k’ bir duruma ge\u00e7ti\u011fini s\u00f6yler. Birini \u00f6l\u00e7t\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde, di\u011ferinin durumu an\u0131nda belirlenir. Bu, bir dosyay\u0131 kopyalamaktan \u00e7ok, iki mistik ikiz yaratmaya benzer.<\/p>\n

Bu ilke, kuantum enformasyonunun temel bir \u00f6zelli\u011fidir. Bilginin kopyalanamaz olmas\u0131, \u00f6zellikle kuantum kriptografi gibi alanlar i\u00e7in derin g\u00fcvenlik sonu\u00e7lar\u0131 do\u011furur. \u00c7\u00fcnk\u00fc birisi kuantum anahtar\u0131n\u0131z\u0131 kopyalamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa, bu eylem sistemin durumunu bozacak ve an\u0131nda fark edilecektir.<\/p>\n

2. Kuantum I\u015f\u0131nlama Bilim Kurgu De\u011fil (Ama Sand\u0131\u011f\u0131n\u0131z Gibi de De\u011fil)<\/h3>\n

“I\u015f\u0131nlama” kelimesi genellikle Kaptan Kirk’\u00fcn “I\u015f\u0131nla beni, Scotty!” komutunu akla getirir. Ancak kuantum \u0131\u015f\u0131nlama, maddeyi bir yerden bir yere ta\u015f\u0131makla ilgili de\u011fildir. Kuantum \u0131\u015f\u0131nlama, bilinmeyen bir kuantum durumunu, yani bilgiyi, bir yerden ba\u015fka bir yere, aradaki mesafeyi fiziksel olarak kat etmeden aktarma protokol\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n

Bu konudaki yayg\u0131n yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131 d\u00fczeltmek \u00f6nemlidir:<\/p>\n

    \n
  • Madde de\u011fil, sadece bilgi \u0131\u015f\u0131nlan\u0131r:<\/b> Bu s\u00fcre\u00e7te atomlar veya par\u00e7ac\u0131klar bir yerden bir yere gitmez. Aktar\u0131lan \u015fey, bir k\u00fcbitin sahip oldu\u011fu \u03b1|0\u27e9 + \u03b2|1\u27e9<\/code> gibi hassas kuantum durumudur.<\/li>\n
  • Proses anl\u0131k de\u011fildir:<\/b> Aktar\u0131m\u0131n tamamlanmas\u0131 i\u00e7in, \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn sonucunu temsil eden iki klasik bitlik bilginin<\/b> al\u0131c\u0131ya klasik bir ileti\u015fim kanal\u0131 (\u00f6rne\u011fin internet veya radyo dalgalar\u0131) \u00fczerinden g\u00f6nderilmesi gerekir. Bu nedenle s\u00fcre\u00e7, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 olamaz.<\/li>\n
  • Orijinal durum yok edilir:<\/b> Bu, protokol\u00fcn bir hatas\u0131 de\u011fil, kuantum fizi\u011finin en temel yasalar\u0131ndan birinin do\u011frudan bir sonucudur. 1. noktada ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z ‘Klonlama Yok Teoremi’ nedeniyle, bir kuantum durumunu bir yerde ‘yaratmak’ i\u00e7in, onu orijinal konumunda ‘yok etmek’ zorundas\u0131n\u0131z. Kuantum evreni, bilginin sahtesini \u00fcretmenize izin vermez.<\/li>\n<\/ul>\n

    Kuantum \u0131\u015f\u0131nlama, bir fantezi olmaktan \u00e7ok, gelece\u011fin teknolojileri i\u00e7in temel bir yap\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131r. Kuantum internet a\u011flar\u0131 kurmak ve birbirinden uzakta bulunan kuantum bilgisayarlar\u0131 birbirine ba\u011flamak i\u00e7in bu protokol kritik bir \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n

    3. Kuantum Bilgisayarlar Cevab\u0131 De\u011fil, Cevaplar Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fkiyi Bulur<\/h3>\n

    Kuantum bilgisayarlar\u0131n g\u00fcc\u00fc, klasik bilgisayarlardan daha h\u0131zl\u0131 “evet” veya “hay\u0131r” demelerinden gelmez. G\u00fc\u00e7leri, problemlere tamamen farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131dan yakla\u015fmalar\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Deutsch algoritmas\u0131, bu farkl\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 m\u00fckemmel bir \u015fekilde g\u00f6steren temel bir \u00f6rnektir.<\/p>\n

    Problem \u015fudur: Elimizde bir fonksiyon var ve bu fonksiyonun “sabit” mi (yani t\u00fcm girdiler i\u00e7in ayn\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131y\u0131 m\u0131 veriyor) yoksa “dengeli” mi (yani girdilerin yar\u0131s\u0131 i\u00e7in bir sonu\u00e7, di\u011fer yar\u0131s\u0131 i\u00e7in farkl\u0131 bir sonu\u00e7 mu veriyor) oldu\u011funu bulmam\u0131z gerekiyor. Klasik bir bilgisayar bu soruyu kesin olarak yan\u0131tlamak i\u00e7in fonksiyonu en az iki kez \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak zorundad\u0131r. Ancak Deutsch algoritmas\u0131n\u0131 kullanan bir kuantum bilgisayar, fonksiyonu sadece tek bir kez sorgulayarak do\u011fru sonuca ula\u015f\u0131r.<\/p>\n

    Peki bu nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn oluyor? Bunu, iki kapal\u0131 kutunun i\u00e7ine bakmadan sadece “i\u00e7indekiler ayn\u0131 m\u0131 farkl\u0131 m\u0131?” sorusunu sormak gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Kuantum bilgisayar, kutular\u0131n i\u00e7eri\u011fini (tekil veriyi) \u00f6\u011frenmeden bu k\u00fcresel ili\u015fkiyi (ayn\u0131l\u0131k\/farkl\u0131l\u0131k) tek seferde size s\u00f6yleyebilir. Klasik bir bilgisayar\u0131n ise her iki kutuyu da a\u00e7\u0131p bakmas\u0131 gerekir. Algoritma, fonksiyonun tekil \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131na odaklanmak yerine, \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi<\/i> ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in kuantum giri\u015fimini kullan\u0131r. Bu felsefe \u015f\u00f6yle \u00f6zetleniyor:<\/p>\n

    Bu, belirli bilgileri feda ederek ili\u015fkisel bilgiler edinmeyi sa\u011flayan tipik bir kuantum de\u011fi\u015f toku\u015fudur.<\/em><\/strong><\/p>\n

    Bu yakla\u015f\u0131m devrimseldir. Kuantum hesaplama, problemlere tekil veri noktalar\u0131na odaklanmak yerine, verinin k\u00fcresel \u00f6zelliklerini ve gizli kal\u0131plar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kararak yakla\u015f\u0131r. Bu, tamamen yeni bir hesaplama paradigmas\u0131d\u0131r ve baz\u0131 problem t\u00fcrlerini \u00e7\u00f6zme \u015feklimizi k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirme potansiyeline sahiptir.<\/p>\n

    4. Klasik Mant\u0131\u011f\u0131n Temelinde Bile Kuantum Kurallar\u0131 Yat\u0131yor: “NOT’un Karek\u00f6k\u00fc”<\/h3>\n

    Klasik bilgisayarlar\u0131n temelini olu\u015fturan AND ve OR gibi mant\u0131k kap\u0131lar\u0131 “geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez”dir. Yani bir AND kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 0 ise, girdilerin 0,1<\/code>, 1,0<\/code><\/strong> veya 0,0<\/code> <\/strong>oldu\u011funu bilemeyiz; bilgi kaybolmu\u015ftur. Kuantum mekani\u011finin temel bir kural\u0131 ise t\u00fcm operasyonlar\u0131n geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilir olmas\u0131 gerekti\u011fidir.<\/p>\n

    Klasik mant\u0131\u011f\u0131 geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde uygulamak i\u00e7in Toffoli kap\u0131s\u0131 gibi \u00f6zel kap\u0131lar tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kap\u0131, evrensel bir geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilir klasik<\/i> kap\u0131 olarak kabul edilir. Ancak i\u015fin en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 k\u0131sm\u0131 burada ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: Bu klasik mant\u0131k kap\u0131s\u0131, yaln\u0131zca kuantum d\u00fcnyas\u0131nda var olan bile\u015fenlerle in\u015fa edilebilir. Toffoli kap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in, klasik bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan “NOT’un karek\u00f6k\u00fc” (\u221a\u03c3\u0302x<\/code>) ad\u0131 verilen bir kuantum kap\u0131s\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Ad\u0131n\u0131n ‘NOT’un Karek\u00f6k\u00fc’ olmas\u0131n\u0131n sebebi tam da budur: T\u0131pk\u0131 \u221a2’yi kendisiyle \u00e7arpman\u0131n 2’yi vermesi gibi, bu kap\u0131y\u0131 bir k\u00fcbite iki kez art arda uygulamak, standart bir NOT i\u015flemiyle tam olarak ayn\u0131 sonucu verir.<\/p>\n

    Bu durumun \u00f6nemi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bu, kuantum mekani\u011finin sadece farkl\u0131 bir hesaplama modeli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda klasik mant\u0131\u011f\u0131n bile i\u00e7inden t\u00fcretilebildi\u011fi daha temel ve daha zengin bir \u00e7er\u00e7eve sundu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n

    5. Kuantum \u00dcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u0130\u00e7in Dola\u015f\u0131kl\u0131k Yeterli De\u011fildir<\/h3>\n

    Kuantum bilgisayarlar\u0131n inan\u0131lmaz g\u00fcc\u00fcn\u00fcn tamamen “dola\u015f\u0131kl\u0131k” fenomeninden kaynakland\u0131\u011f\u0131 yayg\u0131n bir kan\u0131d\u0131r. Dola\u015f\u0131kl\u0131k \u015f\u00fcphesiz \u00e7ok \u00f6nemlidir, ancak resmin tamam\u0131 bu de\u011fildir.<\/p>\n

    Gottesman-Knill Teoremi ad\u0131 verilen \u00f6nemli bir teorem, bu kan\u0131ya meydan okur. Bu teorem basit\u00e7e \u015funu s\u00f6yler: Sadece belirli bir kap\u0131 setini (Clifford grubu olarak bilinen CNOT, H ve S kap\u0131lar\u0131) kullanan kuantum hesaplamalar\u0131, ne kadar \u00e7ok dola\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7erirlerse i\u00e7ersinler, klasik bir bilgisayarda verimli bir \u015fekilde sim\u00fcle edilebilirler. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, bu kap\u0131larla yap\u0131lan i\u015flemler ger\u00e7ek bir kuantum avantaj\u0131 sa\u011flamaz.<\/p>\n

    Teoremin en \u00f6nemli \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 \u015fudur: Ger\u00e7ek bir kuantum avantaj\u0131, yani klasik olarak taklit edilemeyen bir h\u0131zlanma elde etmek i\u00e7in, bu grubun d\u0131\u015f\u0131ndaki<\/i><\/strong> kap\u0131lara (\u00f6rne\u011fin T<\/strong> kap\u0131s\u0131) ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n

    Clifford kap\u0131lar\u0131n\u0131 (CNOT, H, S) kuantum d\u00fcnyas\u0131n\u0131n temel aritmetik i\u015flemleri (+, -, \u00d7, \u00f7) gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Bu i\u015flemlerle \u00e7ok \u015fey yapabilirsiniz ve hatta dola\u015f\u0131kl\u0131k yaratabilirsiniz. Ancak bu i\u015flemlerle yap\u0131lan her \u015fey, klasik bir s\u00fcper bilgisayar taraf\u0131ndan eninde sonunda \u00e7\u00f6z\u00fclebilir. Ger\u00e7ek kuantum b\u00fcy\u00fcs\u00fc, T kap\u0131s\u0131 gibi ‘irrasyonel’ bir i\u015flem ekledi\u011finizde ba\u015flar. Bu, aritmeti\u011fe logaritma veya trigonometri eklemek gibidir; aniden, daha \u00f6nce \u00e7\u00f6z\u00fclmesi imkans\u0131z olan yepyeni bir problem s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7ar. Bu, 4. noktadaki fikri peki\u015ftiriyor: Kuantum mekani\u011fi, klasik d\u00fcnyay\u0131 in\u015fa edebilece\u011fimiz daha temel bir yap\u0131 ta\u015f\u0131 seti sunmakla kalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda bu setin i\u00e7indeki T kap\u0131s\u0131 gibi ‘\u00f6zel’ ara\u00e7lar\u0131n, klasik olarak ula\u015f\u0131lmas\u0131 imkans\u0131z hesaplama ufuklar\u0131n\u0131n kilidini a\u00e7an anahtar oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n

    Sonu\u00e7: Gelece\u011fe Dair Bir D\u00fc\u015f\u00fcnce<\/h3>\n

    Bu yolculukta, kuantum hesaplaman\u0131n be\u015f temel ve \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ger\u00e7e\u011fini ke\u015ffettik: bilginin kopyalanamazl\u0131\u011f\u0131, \u0131\u015f\u0131nlaman\u0131n ger\u00e7ek do\u011fas\u0131, problemlere ili\u015fkisel yakla\u015f\u0131m, klasik mant\u0131\u011f\u0131n kuantum temelleri ve kuantum avantaj\u0131n\u0131n incelikli kayna\u011f\u0131. Bu ilkelerin her biri, evreni anlama ve bilgiyi i\u015fleme \u015feklimizi yeniden tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n

    \u015eimdi durup d\u00fc\u015f\u00fcnelim: Maddeyi de\u011fil bilgiyi \u0131\u015f\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, cevaplardan \u00f6nce ili\u015fkileri buldu\u011fumuz ve mant\u0131\u011f\u0131n kendisini daha derin kurallardan t\u00fcretti\u011fimiz bir hesaplama \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n e\u015fi\u011findeyiz. Bu yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131, ilk olarak hangi end\u00fcstrileri ba\u015ftan yaratacak? \u0130la\u00e7 ke\u015ffi mi, finansal modelleme mi, yoksa hen\u00fcz hayal bile edemedi\u011fimiz yepyeni bir alan m\u0131? Gelecek, sadece daha h\u0131zl\u0131 olmayacak; k\u00f6kten farkl\u0131 olacak.<\/p>\n

    Devam edecek …<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Haluk Tanr\u0131kulu Giri\u015f: Kuantum D\u00fcnyas\u0131na K\u0131sa Bir Bak\u0131\u015f E\u011fer kuantum hesaplama size hala uzak bir bilim kurgu r\u00fcyas\u0131 gibi geliyorsa, sizi modern bilimin en ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc ger\u00e7e\u011fiyle tan\u0131\u015ft\u0131ral\u0131m: o r\u00fcya, laboratuvarlarda \u015fimdiden ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Klasik bilgisayarlar\u0131n on y\u0131llard\u0131r kulland\u0131\u011f\u0131 0’lar ve 1’ler d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, atom alt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n tuhaf ve sezgilere… Continue reading → <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1077,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":["post-133","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kuantum-hesaplama"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1077"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=133"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/133\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/tanrikul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}