\u00dc\u00e7 boyutlu ve holografik g\u00f6sterim teknolojilerinin geli\u015fimi ile birlikte bu teknolojileri kullanan \u00fc\u00e7 boyutlu televizyon (3DTV), bilgisayar oyunlar\u0131 ve sanal ger\u00e7eklik sistemleri gibi uygulamalar ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak son kullan\u0131c\u0131ya ula\u015fma imkan\u0131 bulmu\u015ftur. Bu sistemlerin daha ger\u00e7ek\u00e7i ve s\u00fcr\u00fckleyici olmalar\u0131 i\u00e7in en temel gereksinim olan \u00fc\u00e7 boyutlu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler yan\u0131nda, sesin de son kullan\u0131c\u0131ya \u00fc\u00e7 boyutlu olarak sunulabilmesi elzemdir. Ses alanlar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 boyutlu kayd\u0131, kodlamas\u0131 ve \u00fcretimi \u00fclkemizde ara\u015ft\u0131r\u0131lmayan bir konu olmakla birlikte Avrupa, Amerika ve Japonya\u2019daki \u00fcniversiteler, ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131 ve \u015firketler taraf\u0131ndan \u00f6zellikle 1970\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren yo\u011fun olarak incelenmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lan \u00fc\u00e7 boyutlu ve uzamsal ses sistemleri, \u00e7al\u0131\u015fma prensipleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ikiye ayr\u0131l\u0131rlar. Birinci t\u00fcrdeki sistemler, son kullan\u0131c\u0131n\u0131n dinlemesi i\u00e7in \u00e7ok kanall\u0131 bir hoparl\u00f6r sistemiyle sentezlenecek olan akustik alan\u0131n, ger\u00e7ek bir akustik alanla, belli bir zamansal ve uzamsal frekans band\u0131 aral\u0131\u011f\u0131nda fiziksel olarak birebir ayn\u0131 olmas\u0131n\u0131 hedefler. \u0130kinci t\u00fcr sistemler ise insan alg\u0131s\u0131na dayal\u0131 sistemler olup, hoparl\u00f6rler ya da kulakl\u0131klarla \u00fcretilen sesin fiziksel kesinli\u011fini de\u011fil alg\u0131sal yeterlili\u011fini ama\u00e7lar. Birinci t\u00fcrden sistemlere dalga cephesi sentezi (wave field synthesis, WFS<\/i>) ve Ambisonik <\/i>sistemler \u00f6rnek olarak verilebilir. \u0130kinci t\u00fcrden sistemlere \u00f6rnek olarak ise ses \u00fcretiminin kulakl\u0131klar \u00fczerinden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 binaural ve hoparl\u00f6rler \u00fczerinden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok kanall\u0131 (multichannel<\/i>) sistemler verilebilir. Birinci t\u00fcr sistemler ekipman ve donan\u0131m gereksinimlerinin y\u00fcksek olmas\u0131 nedeniyle daha \u00e7ok sanal ger\u00e7eklik uygulamalar\u0131nda ve sim\u00fclat\u00f6rlerde, ikinci t\u00fcr sistemler ise ekipman k\u0131s\u0131tlar\u0131n\u0131n izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde bilgisayar oyunlar\u0131, telekonferans sistemleri, DVD ve Blu-ray gibi kay\u0131t ortamlar\u0131nda da\u011f\u0131t\u0131lan sinema filmlerinde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Halihaz\u0131rda kullan\u0131lmakta olan uzamsal ses sistemleriyle ilgili en \u00f6nemli sorunlardan biri terminal uyumlulu\u011fu sorunudur. \u00d6rne\u011fin bir \u00e7okluortam a\u011f\u0131n\u0131n iki taraf\u0131nda bulunan kullan\u0131c\u0131larca payla\u015f\u0131lan bir sanal ortam\u0131n birinci kullan\u0131c\u0131s\u0131 5.1 \u00e7ok kanall\u0131 ses sistemi ve ikinci kullan\u0131c\u0131s\u0131 binaural ses sistemi kullan\u0131yor olsun. Birinci kullan\u0131c\u0131 i\u00e7in \u00fcretilen \u00e7ok kanall\u0131 ses sinyallerinin ikinci kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan binaural ses sistemi \u00fczerinden \u00e7al\u0131nabilmesi i\u00e7in \u00e7ok kanall\u0131 ses i\u00e7in kodlanm\u0131\u015f sinyallerin binaural ses sinyallerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi; tersi durumda da binaural ses i\u00e7in kodlanm\u0131\u015f sinyallerin \u00e7ok kanall\u0131 sistemde kullan\u0131labilecek sinyallere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gereklidir. Bu i\u015flemler i\u00e7in hesaplama karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve maliyeti y\u00fcksek \u00e7apraz kodlama algoritmalar\u0131 kullan\u0131lmas\u0131 gerekecektir. Ayn\u0131 sanal ortam\u0131 payla\u015fan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir kullan\u0131c\u0131 Ambisonik ses sistemine sahipse, binaural- Ambisonik, \u00e7ok kanall\u0131-Ambisonik, Ambisonik-\u00e7ok kanall\u0131, binaural-\u00e7ok kanall\u0131, Ambisonik-binaural, ve \u00e7ok kanall\u0131-binaural d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerini sa\u011flayabilecek alt\u0131 de\u011fi\u015fik \u00e7apraz kodlama algoritmas\u0131 ko\u015fturulmas\u0131 gerekecektir. Bir di\u011fer deyi\u015fle b\u00f6yle bir senaryoda N <\/i>de\u011fi\u015fik uzamsal ses sistemi i\u00e7in N(N-1) <\/i>transkodlama algoritmas\u0131n\u0131n e\u015f zamanl\u0131 olarak ko\u015fturulmas\u0131 gerekecektir. Baz\u0131 kullan\u0131c\u0131lar\u0131n tablet bilgisayarlar gibi hesaplama g\u00fcc\u00fc d\u00fc\u015f\u00fck sistemler kullanabiliyor olacaklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu \u015fekilde yap\u0131lacak iki y\u00f6nl\u00fc transkodlama i\u015flemlerinin uygulanabilir olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n
Uzamsal ses kay\u0131tlar\u0131yla ilgili bir di\u011fer \u00f6nemli sorun, kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen uzamsal ses sistemini hedefleyerek yap\u0131lm\u0131\u015f ses kay\u0131tlar\u0131n\u0131n uzamsal \u00f6zelliklerinin (ses kaynaklar\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fc ve uzakl\u0131\u011f\u0131, kay\u0131t yap\u0131lan ortam\u0131n yank\u0131\u015f\u0131m \u00f6zellikleri gibi) kay\u0131t sonras\u0131nda etkile\u015fimli olarak de\u011fi\u015ftirilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin 5.1 \u00e7ok kanall\u0131 uzamsal ses \u00fcretimi i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f bir konser kayd\u0131ndan elde edilecek ses sahnesinde \u015fark\u0131c\u0131n\u0131n sesini se\u00e7ici olarak artt\u0131rmak, m\u00fczik aletlerinden birinin sesini ise se\u00e7ici olarak azaltmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu t\u00fcrden, ses sistemine \u00f6zel kay\u0131tlarda uzamsal ses \u00fcretiminin do\u011fru \u015fekilde yap\u0131labilmesi i\u00e7in, kaydedilen kanallar aras\u0131ndaki genlik ve faz farklar\u0131n\u0131n korunuyor olmas\u0131 gerekti\u011finden, her bir kanaldaki ses sinyallerinin kay\u0131t sonras\u0131nda d\u00fczenlemek ve kaydedilen ses sahnesini yeniden ba\u011fdamak amac\u0131yla i\u015flenmesi imkans\u0131z de\u011filse de \u00e7ok zordur.<\/p>\n
\u00d6nerilen projenin amac\u0131 \u00f6zel mikrofon dizilerinden elde edilen ses sinyallerinin i\u015flenmesi yoluyla, kaydedilen ses sahnesinin ses nesneleri ve akustik \u00f6znitelik bile\u015fenlerine ayr\u0131lmas\u0131 ve bu \u015fekilde uzamsal ses sistemi t\u00fcr\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ses kay\u0131t ve kodlama bi\u00e7emi geli\u015ftirilmesidir. Proje T\u00dcB\u0130TAK 1001 Bilimsel ve Teknolojik Ara\u015ft\u0131rma Projelerini Destekleme Program\u0131 (kontrat numaras\u0131 113E531) deste\u011fi ile\u00a0ODT\u00dc Enformatik Enstit\u00fcs\u00fc b\u00fcnyesinde y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Proje hakk\u0131nda daha detayl\u0131 bilgi edinmek i\u00e7in sa\u011fdaki gezinti \u00e7ubu\u011funu kullanabilirsiniz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00dc\u00e7 boyutlu ve holografik g\u00f6sterim teknolojilerinin geli\u015fimi ile birlikte bu teknolojileri kullanan \u00fc\u00e7 boyutlu televizyon (3DTV), bilgisayar oyunlar\u0131 ve sanal ger\u00e7eklik sistemleri gibi uygulamalar ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak son kullan\u0131c\u0131ya ula\u015fma imkan\u0131 bulmu\u015ftur. Bu sistemlerin daha ger\u00e7ek\u00e7i ve s\u00fcr\u00fckleyici olmalar\u0131 i\u00e7in en temel gereksinim olan \u00fc\u00e7 boyutlu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler yan\u0131nda, sesin de son kullan\u0131c\u0131ya \u00fc\u00e7 boyutlu […]<\/p>\n","protected":false},"author":2285,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-7","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/saoc\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/saoc\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/saoc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/saoc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2285"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/saoc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/saoc\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/7\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/saoc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}