\u00d6nceki yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda dal\u0131\u015f g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fini bahsetmi\u015ftik. Dal\u0131\u015f\u0131m\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnler olduk\u00e7a rutin bir hale d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc. Sabahlar\u0131 laboratuvarda \u00f6rnekleme i\u00e7in haz\u0131rl\u0131k yaparak ba\u015flayan g\u00fcn\u00fc kahve molalar\u0131, \u00f6\u011fle yeme\u011fi ve m\u00fczik e\u015fli\u011finde uzun s\u00fcren y\u0131kamalartakip ediyordu.\u00a0 \u00d6\u011fleden sonra 4 civar\u0131nda Alvin\u2019den gelen bilimsel rapor ile al\u0131nan \u00f6rnekler netle\u015fiyordu, b\u00f6ylece etiketleri ve metadatalar\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fczenliyorduk. 5 gibi t\u00fcm haz\u0131rl\u0131klar\u0131 tamamlayabildiysek Alvin\u2019in y\u00fczeye \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in burunda yerimizi al\u0131yorduk. Rutinimiz art\u0131k belliydi. G\u00fcnler dal\u0131\u015f numaralar\u0131yla e\u015fle\u015fmi\u015f haftan\u0131n hangi g\u00fcn\u00fcnde oldu\u011fumuzu unutuyorduk. Farkl\u0131 olan tek \u015fey o g\u00fcn ne t\u00fcr kaya\u00e7 ve biyolojik \u00f6rneklerin gelece\u011fi olmu\u015ftu. Alvin\u2019in geli\u015fiyle birlikte ak\u015famlar\u0131m\u0131z laboratuvarda ge\u00e7iyordu. \u00a0\u00d6rnekler gelir h\u0131zl\u0131ca alt-\u00f6rneklemeler ayr\u0131l\u0131r, \u00f6l\u00e7\u00fcm yap\u0131lacak parametreye g\u00f6re \u00f6n i\u015flemler yap\u0131l\u0131r ve kald\u0131r\u0131l\u0131r. Bu s\u0131rada ak\u015fam yeme\u011fi saatini ka\u00e7\u0131rmak \u00e7ok muhtemel, laboratuvardaki i\u015fin uzun s\u00fcrecekse birisinden yemek ay\u0131rmas\u0131n\u0131 istemek kritik. \u00d6rneklerin \u00f6n i\u015flemleri yap\u0131ld\u0131ktan sonra ko\u015fturma durur ve yemek yiyebilme vakti gelirdi. Yemekten sonra ye\u015fil fla\u015f olursa ka\u00e7\u0131rmamak i\u00e7in k\u0131\u00e7 tarafta toplan\u0131p g\u00fcn bat\u0131m\u0131n\u0131 izlerdik. Ye\u015fil fla\u015f g\u00fcn batarken\/do\u011farken ufuk \u00e7izgisinde son anda g\u00fcne\u015fin ye\u015fil renkte g\u00f6r\u00fclmesi olay\u0131. Nadiren g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ya da hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi de s\u00f6yleniyor ama g\u00f6rmek i\u00e7in ihtimalin en y\u00fcksek oldu\u011fu yer okyanus ortas\u0131ym\u0131\u015f. Bu moladan sonra gemide \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc yap\u0131lan parametreler i\u00e7in laboratuvara geri d\u00f6n\u00fcyorduk.<\/p>\n
28 Nisan itibariyle evlerimizden ayr\u0131lal\u0131 tam bir ay olmu\u015ftu, 15. Alvin dal\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f ve seferin sonlar\u0131na do\u011fru yakla\u015f\u0131yorduk. Gemiye ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z laboratuvar malzemelerimizin azalmas\u0131yla bir sonraki dal\u0131\u015flar\u0131n \u00f6ncelik s\u0131ralamas\u0131na g\u00f6re hangi \u00f6rneklemelere \u00f6ncelik vermeliyiz gibi sarf hesaplamalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131k. Aram\u0131zda \u00f6rnek t\u00fcp\u00fc pazarl\u0131klar\u0131 d\u00f6n\u00fcyordu.<\/p>\n
28 Nisan g\u00fcn\u00fc Alvin dal\u0131\u015f\u0131 Tica\u2019ya yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Tica\u2019y\u0131 sefer boyunca s\u0131k\u00e7a ziyaret ettik, kendi dal\u0131\u015f\u0131m<\/a><\/strong><\/em> da 9 g\u00fcn \u00f6nce yine Tica\u2019ya olmu\u015ftu. Tica, t\u00fcpl\u00fc solucanlarla (Riftia<\/em>) dolu, y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131kta baca alanlar\u0131n\u0131n ve daha d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131kta kar\u0131\u015f\u0131m alanlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu \u00f6nemli bir alan. 28 Nisan dal\u0131\u015f\u0131<\/a><\/strong><\/em> da pilot e\u011fitimleri i\u00e7in ayr\u0131lan dal\u0131\u015flardand\u0131. Pilot e\u011fitim dal\u0131\u015flar\u0131 her 5. Dal\u0131\u015f olarak yap\u0131l\u0131yor. Di\u011fer dal\u0131\u015flarda 2 bilim insan\u0131 bir pilot ekibi olu\u015ftururken e\u011fitim dal\u0131\u015flar\u0131nda bir bilim insan\u0131, bir e\u011fitim alan pilot aday\u0131 ve bir de pilottan olu\u015fuyor. Bu dal\u0131\u015f\u0131n bilim insan\u0131 ise bizim ekibimizden Suna\u2019yd\u0131. Dal\u0131\u015flar\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 ge\u00e7mi\u015fti. 9 g\u00fcn \u00f6nce kendi dal\u0131\u015f\u0131mda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ve boynu b\u00fck\u00fck gibi dursa da muhtemelen di\u011fer riftialar aras\u0131nda en avantajl\u0131 yeri kapm\u0131\u015f olan riftia dikkatimi \u00e7ekmi\u015fti. Boynunu baca suyunun ak\u0131\u015f\u0131na b\u0131rakm\u0131\u015f dans eden bir riftiayd\u0131. Dal\u0131\u015f sonras\u0131 pilot aday\u0131 ile o boynu b\u00fck\u00fck riftiay\u0131 konu\u015fmu\u015ftuk. Hala orada \u00f6yle dans ediyormu\u015f. Ama onu bir daha g\u00f6ren olmad\u0131. Yukar\u0131da uzun uzun bahsetti\u011fim g\u00fcnl\u00fck rutinimiz de seferin geri kalan\u0131nda ayn\u0131 olmad\u0131.<\/p>\n 29 Nisan sabah\u0131 biriken yorgunluktan olsa gerek, Alvin\u2019in dal\u0131\u015f\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in uyanmay\u0131 art\u0131k b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131m. Sabah uyand\u0131ktan sonra dal\u0131\u015fla ilgili konu\u015furken dal\u0131\u015f\u0131n biraz gecikmeli oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. Y\u00fczeyde bir \u015famand\u0131ra belirdi\u011fi i\u00e7in gemiye \u015famand\u0131ray\u0131 \u00e7ektikten sonra dal\u0131\u015f ba\u015flam\u0131\u015f. Dal\u0131\u015f\u0131n bilim ekibinde seferin ba\u015f uzman\u0131 Andrew ve \u00f6\u011frencisi Alyssa vard\u0131, alanlar\u0131 ise \u00f6nceki g\u00fcnk\u00fc gibi Tica\u2019yd\u0131. Bir saat sonrayd\u0131 belki, ana laboratuvardaki Alvin\u2019in konum ve derinli\u011fini takip edebildi\u011fimiz ekran\u0131n \u00f6n\u00fcnde bir kalabal\u0131k vard\u0131. Dal\u0131\u015f saati \u00fczerinden <\u015fu an dipte olmas\u0131 gerekirdi ama hala dibe 200 metre uzakl\u0131ktalar> gibi s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir durumu i\u015faret eden hesaplamalar yap\u0131l\u0131yordu. \u00a0Derinli\u011fin azald\u0131\u011f\u0131na emin olmam\u0131zla birlikte Alvin\u2019in y\u00fczeye do\u011fru geldi\u011fini anlad\u0131k. \u00a0Hen\u00fcz \u00f6\u011flene yakla\u015fan saatler i\u00e7in bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131yd\u0131. Bir terslik oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131k. Ard\u0131ndan Alvin ekibinin lideri (expedition leader) laboratuvara geldi. Bilim ekibine dipte bir aktivite tespit edildi\u011fi i\u00e7in Alvin\u2019i gemiye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131, deniz alt\u0131ndaki herkesin iyi oldu\u011fu ve g\u00fcvenliklerinde bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131 bilgisini verdi. Alvin gemiye geldi\u011finde daha detayl\u0131 bilgi edinebilecektik. Benim kafamda ise \u015fu c\u00fcmle yank\u0131lanmaya devam etti \u201cA\u015eA\u011eIDA B\u0130R AKT\u0130V\u0130TE TESP\u0130T ED\u0130LD\u0130\u201d. San\u0131r\u0131m beklenen o an gelmi\u015fti ve EPR<\/em> eruption<\/em>\u2019\u0131 \u2013 plaka s\u0131n\u0131r\u0131nda beklenen patlama — biz oradayken ger\u00e7ekle\u015fiyordu.<\/p>\n East Pacific Rise (EPR) \u2013 Do\u011fu Pasifik S\u0131rt\u0131 birbirinden uzakla\u015fan plaka s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir yap\u0131. Bu y\u00fczden ortalama 15-20 y\u0131ll\u0131k periyotlarla yeni bir patlama ile var olan bacalar\u0131n yok olup yeni bacalar\u0131n olu\u015ftu\u011fu bir d\u00f6ng\u00fc ger\u00e7ekle\u015fiyor. En son patlaman\u0131n 2005-2006 y\u0131llar\u0131nda tespit edilmi\u015f olmas\u0131yla birlikte yeni bir patlama d\u00f6nemi halihaz\u0131rda bekleniyordu. Ancak patlama d\u00f6nemine -hatta g\u00fcn\u00fcne- denk gelmek, ak\u0131l almaz bir ihtimaldi. \u00a0Neredeyse bir ayd\u0131r o b\u00f6lgedeydik ve patlaman\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir ibare yoktu. Dahas\u0131 bir \u00f6nceki g\u00fcn ayn\u0131 alana dal\u0131\u015f yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131s\u0131 olduk\u00e7a stabil g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu, anormal bir \u015fey g\u00f6r\u00fclmemi\u015fti.<\/p>\n E\u011fer ger\u00e7ekten patlama olduysa, elimizde patlamadan hemen \u00f6nceki bir ayl\u0131k s\u00fcrecin verisi vard\u0131 ve patlama sonras\u0131 s\u0131ca\u011f\u0131 s\u0131ca\u011f\u0131na daha fazla veri toplayabilirdik.<\/p>\n Kafamda canland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordum. A\u015fa\u011f\u0131da ne g\u00f6rd\u00fcler? Ne fark ettiler? Bir tektonik plaka s\u0131n\u0131r\u0131ndaki patlama yak\u0131ndan nas\u0131l g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki? 2.5km suyun alt\u0131nda bir volkan patlamas\u0131 gibi sa\u00e7\u0131lan lavlar olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Akl\u0131mdan bir s\u00fcr\u00fc sahne ge\u00e7iyordu; suda sa\u00e7\u0131lan k\u0131r\u0131k baca kaya par\u00e7alar\u0131, devrilmi\u015f bacalar, puding gibi akan ve so\u011fuyup yast\u0131klar olu\u015fturan lavlar\u2026 Tabi bu sahnelerin hepsinde Alvin ve i\u00e7indekiler, Tica\u2019n\u0131n \u00fczerinde g\u00fcvenli mesafeden s\u00fcz\u00fclerek ku\u015f bak\u0131\u015f\u0131 izliyor. Hen\u00fcz Alvin gemiye gelmeden ve ekip ne g\u00f6rd\u00fcklerini aktarmadan ben \u00e7oktan ikna olmu\u015ftum. Tarihi bir ana tan\u0131kl\u0131k ediyorduk. Belgesellerde izleyece\u011fimiz t\u00fcrden bir olay! Herkes \u015fa\u015fk\u0131n, ne d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fini dahi bilmiyor. Kimisi so\u011fuk kanl\u0131, bu haber bir etki yaratmam\u0131\u015f. Bense g\u00fcl\u00fcmsememi ve heyecan\u0131m\u0131 surat\u0131mdan silemiyorum. Mustafa Hoca kameras\u0131yla ilk tepkilerimizi \u00e7ekti. As\u0131l merakla bekledi\u011fimiz ise Alvin kameras\u0131n\u0131n kay\u0131t alt\u0131na ald\u0131klar\u0131yd\u0131. Bu videolara genelde dal\u0131\u015f\u0131n ertesi g\u00fcn\u00fc ula\u015f\u0131labiliyordu.<\/p>\n Alvin\u2019in y\u00fczeye \u00e7\u0131kmas\u0131na yak\u0131n hepimiz burundaki yerimizi ald\u0131k ve heyecanla beklemeye ba\u015flad\u0131k. Vakit ge\u00e7mek bilmedi. Alvin\u2019e y\u00fcz\u00fcc\u00fcler ula\u015ft\u0131, etraf\u0131nda rutin yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri yapt\u0131lar ve Alvin gemiye do\u011fru \u00e7ekilmeye ba\u015flad\u0131. Bir yandan ilk dal\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in Alyssa\u2019n\u0131n so\u011fuk su dolu kovas\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Nihayet Alvin gemide!<\/p>\n Dal\u0131\u015f ekibinden ilk dal\u0131\u015f\u0131 olan Alyssa \u00e7\u0131kt\u0131 ilk. Herkes k\u0131\u00e7 tarafta toplanm\u0131\u015f dal\u0131\u015ftan gelenlerin a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kacaklar\u0131 bekliyordu. Ard\u0131ndan Andrew ve son olarak da pilot \u00e7\u0131kt\u0131. Hepsi iyiydi ama apa\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u015fokun i\u00e7indelerdi. Hemen ba\u015f uzman Andrew\u2019\u0131n etraf\u0131nda bir kalabal\u0131k topland\u0131. Seferin kalan\u0131 boyunca a\u011fz\u0131m\u0131za yap\u0131\u015fan ve \u00e7e\u015fitli \u015fakalara malzeme olacak o c\u00fcmleyi s\u00f6yledi: \u201cTica is gone!\u201d \u2013\u201cTica art\u0131k yok!\u201d. Sonradan bunun Alvin pilotunun patlama ile ilgili gemiye verdi\u011fi raporda s\u00f6yledi\u011fi ilk c\u00fcmle oldu\u011funu \u00f6\u011frendik.<\/p>\n \u201cTica is gone!\u201d<\/p>\n Bo\u015f yere heyecanlanmam\u0131\u015f\u0131m ger\u00e7ekten eruption <\/em>ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f! Ama o boynu b\u00fck\u00fck riftia muhtemelen art\u0131k ya\u015fam\u0131yor \u2639<\/p>\n