{"id":25,"date":"2015-01-27T21:25:35","date_gmt":"2015-01-27T21:25:35","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/?p=25"},"modified":"2015-01-27T21:29:47","modified_gmt":"2015-01-27T21:29:47","slug":"turkiyede-internet-dunu-bugunu-yarini-1996-bolum-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/2015\/01\/27\/turkiyede-internet-dunu-bugunu-yarini-1996-bolum-2\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019de Internet: D\u00fcn\u00fc, Bug\u00fcn\u00fc, Yar\u0131n\u0131 \u2013 1996 (B\u00f6l\u00fcm-2)"},"content":{"rendered":"

Kas\u0131m 1996 tarihinde T\u00fcrkiye Internet projesi ile \u0130\u015f Bankas\u0131,\u00a0Bili\u015fim Teknolojileri B\u00fcy\u00fck \u00d6d\u00fcl\u00fc i\u00e7in Attila \u00d6zgit ile beraber ba\u015fvuruda bulunmu\u015ftuk. A\u015fa\u011f\u0131da o raporun ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc\u00a0sunulmaktad\u0131r. Raporun devam\u0131 \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde eklenecektir. \u00d6zg\u00fcr \u0130nternet\u2019den her g\u00fcn bir ad\u0131m daha uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130nternet\u2019in T\u00fcrkiye\u2019de nereden nereye geldi\u011fi konusunda o tarihi g\u00fcnleri birinci elden ya\u015fam\u0131\u015f ki\u015filerin yazd\u0131\u011f\u0131 bu rapor tarihe bir not d\u00fc\u015fecektir.<\/p>\n

K\u00fcr\u015fat \u00c7a\u011f\u0131ltay, 27 Ocak 2015<\/p>\n

Bilgi, Bilgi Toplumu ve Internet<\/h1>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok ucuza sahip olunabilen, g\u00fc\u00e7l\u00fc bilgisayarlar\u0131n bulundu\u011fu bilgisayar a\u011flar\u0131 ile evde ve ofiste y\u00fcksek hesaplama ve ileti\u015fim g\u00fcc\u00fcne ula\u015fmak do\u011fal bir olay haline gelmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeler sonucu toplumsal de\u011fi\u015fiklikler de olu\u015fmakta ve modern uygarl\u0131klar yava\u015f yava\u015f bilgi toplumu haline d\u00f6n\u00fc\u015fmektedirler. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7inde bug\u00fcn \u201cyutta\u015f\u201d (\u201ccitizen\u201d) olarak an\u0131lan kavram da \u201ca\u011fda\u015f\u201d (\u201cnetizen\u201d) kavram\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. A\u011fda\u015flar bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu d\u00fcnyada herg\u00fcn daha fazla bilgiyi kullanarak ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren insanlar olarak da tan\u0131mlanabilir. Bu de\u011fi\u015fime paralel olarak\u00a0 \u201cinformation superhighway\u201d ya da \u201cs\u00fcper bilgi otoyolu\u201d kavram\u0131 da g\u00fcndeme gelmi\u015ftir.<\/p>\n

De\u011fi\u015fim do\u011fal olarak ekonomik ili\u015fkileri de etkilenmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde pazar ekonomisi (market based economy) olarak adland\u0131r\u0131lan sistem bu de\u011fi\u015fiklikler sonucu bilgi temelli ekonomiye (information based economy)\u00a0 ge\u00e7mekte ve sonu\u00e7ta toplumlar art\u0131k mal t\u00fcketicisi olmaktan bilgi t\u00fcketicisi olmaya do\u011fru ilerlemektedirler.<\/p>\n

Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131 bitirip 21. y\u00fczy\u0131la girmek \u00fczere oldu\u011fumuz bu y\u0131llara damgas\u0131n\u0131 vuran en \u00f6nemli \u00f6zellik bilgi ve bilgiye dayal\u0131 servislerdir. Bilgi bug\u00fcn \u00e7ok h\u0131zl\u0131 \u00fcretilmekte ve ayn\u0131 h\u0131zda da t\u00fcketilmektedir. Bundan dolay\u0131 ki\u015fi ve kurulu\u015flar aras\u0131nda bilgi aktar\u0131m\u0131n\u0131n, son derece h\u0131zl\u0131 ve etkin bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bilginin ve bilgi iletiminin \u00f6neminden dolay\u0131, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u00e7a\u011f\u0131n bu k\u0131sm\u0131na \u201cbilgi\u201d ya da \u201cileti\u015fim \u00e7a\u011f\u0131\u201d adlar\u0131 da verilmektedir.<\/p>\n

Bilginin sadece kurulu\u015flar ya da yerel alanlar i\u00e7inde de\u011fil ayn\u0131 zamanda farkl\u0131 \u00fclkeler aras\u0131nda da en verimli yolla payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131, do\u011fru ve g\u00fcncel bilgiye ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flayan ve s\u00fcper bilgi otoyolu\u2019na giden yolda en \u00f6nemli olu\u015fum olarak bilinen \u201cINTERNET\u201d, bilginin ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u00e7in g\u00fcn\u00fcm\u00fczde en \u00f6nemli altyap\u0131y\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Antartikadan Afrikan\u0131n balta girmemi\u015f ormanlar\u0131na kadar d\u00fcnya da Internetin ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 bir nokta hemen hemen kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Son zamanlarda uzaya yollanan \u2018uzay mekikleri\u2019 dahi Internet ba\u011flant\u0131s\u0131na sahip bulunmaktad\u0131r. Internet farkl\u0131 noktalar aras\u0131ndaki ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flamakta, farkl\u0131 marka ve i\u015fletim sistemine sahip milyonlarca bilgisayar\u0131n birbiri ile sorunsuzca ileti\u015fim kurmas\u0131na imkan vermektedir.<\/p>\n

Internet d\u00fcnyadaki hemen hemen t\u00fcm \u00fclkeleri birbirine ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn y\u00fcz\u00fcn \u00fczerinde \u00fclke Internet\u2019e ba\u011fl\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00c7izim-1\u2019de Internet ve di\u011fer a\u011flara ba\u011fl\u0131 \u00fclkelerin durumu \u00f6zetlenmektedir.<\/p>\n

Internet, teknik olarak, PTT ya da ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 \u015firketlerin sundu\u011fu fiziksel ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan, katmansal bir yap\u0131ya sahip bilgisayar a\u011f\u0131 ya da bu yap\u0131daki bilgisayar a\u011flar\u0131 toplulu\u011fu olarak tan\u0131mlanabilir. En \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, d\u00fcnya \u00fczerinde son 20 y\u0131l i\u00e7inde \u2018de-facto\u2019 olarak standartla\u015fm\u0131\u015f ve yayg\u0131n kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r. 1995 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re d\u00fcnyada yakla\u015f\u0131k 25 milyon Internet kullan\u0131c\u0131s\u0131 bulunmakta, 5,000,000 dan fazla bilgisayar (host), yakla\u015f\u0131k 20,000 bilgisayar a\u011f\u0131 Internet ile birbirine ba\u011fl\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu say\u0131lar her y\u0131l daha b\u00fcy\u00fck bir e\u011fimle artmaktad\u0131r. \u00c7izim-2\u2019de 1989 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak ya\u015fanan b\u00fcy\u00fcme g\u00f6sterilmektedir.<\/p>\n

\"dunyaInternet\"<\/a><\/p>\n

\u00c7izim 1. D\u00fcnya Internet Haritas\u0131<\/p>\n

\u00a0\"DunyaBilgisayar\"<\/a><\/p>\n

\u00c7izim 2. Internet’e Ba\u011fl\u0131 Bilgisayar Say\u0131s\u0131n\u0131n Art\u0131\u015f\u0131<\/p>\n

1996 y\u0131l\u0131 i\u00e7inde kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131 50 milyon\u2019a, bilgisayar say\u0131s\u0131 12,000,000\u2019a, a\u011f say\u0131s\u0131 ise 40,000\u2019e y\u00fckselmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu devasa boyutlardaki bilgi a\u011f\u0131na T\u00fcrkiyenin de kat\u0131lmas\u0131 1990 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucunda 1993 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. ODT\u00dc ve T\u00dcBITAK taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen Internet projesi sonucunda\u00a0 k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemli ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye Internet projesinin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi ilk defa akademik ama\u00e7l\u0131 olarak ba\u015flat\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n toplumun t\u00fcm kesimlerini bu boyutta etkilemesi olmu\u015ftur. K\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde Internet akademisyenler taraf\u0131ndan kullan\u0131lan global bir ara\u015ft\u0131rma a\u011f\u0131ndan, i\u015fletimi, y\u00f6netimi, \u00fccretlendirilmesi ve g\u00fcvenli\u011fi konular\u0131nda kullan\u0131c\u0131lar\u0131n duyarl\u0131 davrand\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir ticari servise d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

Internet projesi sonucunda T\u00fcrkiye\u2019de toplumun farkl\u0131 kesimleri aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar ortadan kalkmaya ba\u015flam\u0131\u015f, ileti\u015fim artm\u0131\u015f, ortak \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 olu\u015fmu\u015f, bili\u015fim pazar\u0131nda yeni bir alan olu\u015fmu\u015f ve en \u00f6nemlisi bilgi toplumu olma yolundaki en gerekli ad\u0131mlardan biri at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00a0 G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130leti\u015fim Teknolojileri ve \u00d6nemi<\/h1>\n

\u00dclke d\u00fczeyinde fiziksel ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131 basit bir benzetme ile insan\u0131n dola\u015f\u0131m sistemini olu\u015fturan kalp, ana damarlar ve k\u0131lcal damarlar gibidir. Bu\u00a0 kaba benzetme genel olarak yan\u0131lt\u0131c\u0131 olmamakla birlikte en temel fark olarak \u015fu s\u00f6ylenebilir. Insan dola\u015f\u0131m sisteminde pompa olarak sadece kalp bulunurken, ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131nda bu g\u00f6reve kar\u015f\u0131l\u0131k gelen ileri teknoloji \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7ok fazla say\u0131da iletim (transmission) ayg\u0131t\u0131 yer almaktad\u0131r. Burada alt\u0131 \u00e7izilmesi gereken \u00f6nemli olgulardan biri de fiziksel ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi i\u00e7in gerekli ileti\u015fim ortam\u0131n\u0131 olu\u015fturan iletken tel, optik lif ve havan\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ileri teknoloji \u00fcr\u00fcn\u00fc iletim ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n da \u00f6nemli yer tuttu\u011fudur.<\/p>\n

Teknik a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131 biribirinden farkl\u0131 i\u015flevleri olan bir dizi katman\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir yap\u0131d\u0131r. Bu katmanlar\u0131n herbirinde uluslararas\u0131 standart olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f de\u011fi\u015fik teknolojiler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, ileti\u015fim atyap\u0131s\u0131n\u0131n her katman\u0131nda uluslararas\u0131 standartlarla tan\u0131mlanm\u0131\u015f birden fazla ileti\u015fim teknolojisi bar\u0131nd\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Ileti\u015fim katmanlar\u0131n\u0131n en alt\u0131nda yer alan katman\u0131 fiziksel iletime elveren ortamlar (iletken tel, optik lif, hava) ve bu ortamlar\u0131n \u00fczerinde iletilen ikil (binary) formdaki veri toplulu\u011fu olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

I\u015flevsel a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131 kabaca klasikle\u015fmi\u015f \u00fc\u00e7 temel gurupta incelenebilir: \u2018ses ileti\u015fimi\u2019<\/span>, \u2018g\u00f6r\u00fcnt\u00fc iletimi\u2019<\/span> ve \u2018veri ileti\u015fimi.\u2019<\/span> Ancak, 1985 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak ileti\u015fim alan\u0131nda uluslararas\u0131 platformlarda olu\u015fan teknolojik geli\u015fmeler sonucunda bu ayr\u0131m g\u00fcn\u00fcm\u00fczde giderek belirisizle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, \u2018veri\u2019<\/em>nin yaln\u0131z normal metin (text)\u2019i i\u00e7eren klasik tan\u0131m\u0131, zaman i\u00e7inde \u2018ses\u2019<\/em> ve \u2018g\u00f6r\u00fcnt\u00fc\u2019<\/em> y\u00fc de i\u00e7erecek \u015fekilde de\u011fi\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu de\u011fi\u015fimin olu\u015fmas\u0131n\u0131n en temel nedeni, \u00e7ok h\u0131zl\u0131 (saniyede milyon bit ve \u00fczerinde) ileti\u015fime elveren teknolojilerin laboratuvar ortamlar\u0131n\u0131 terk ederek \u00fcretime ge\u00e7irilme olgunlu\u011funa eri\u015fmesidir. Bilgiyi bir noktadan di\u011fer bir noktaya \u00e7ok h\u0131zl\u0131 olarak iletebilme yetene\u011fi, ses ve hareketli g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn canl\u0131 olarak insanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma masas\u0131na sunulmas\u0131 gere\u011fini olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n

Gerek teknolojideki geli\u015fmeler, gerekse de toplumsal ya\u015famda bu teknolojileri t\u00fcketecek alanlar\u0131n h\u0131zla yarat\u0131lmas\u0131 sonucunda, bug\u00fcn masa\u00fcst\u00fc bilgisayar teknolojileri ve ileti\u015fim g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n \u00f6nemli ve ayr\u0131lmaz par\u00e7alar\u0131 haline gelmi\u015flerdir.<\/p>\n

\u00a0 D\u00fcnyada Bilgisayar Teknolojisi ve A\u011flar\u0131\u2019n\u0131n Geli\u015fimi<\/h1>\n

Insanl\u0131k tarihinin geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z son 300 y\u0131l\u0131na, de\u011fi\u015fik teknolojiler damgalar\u0131n\u0131 vurmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Onsekizinci y\u00fczy\u0131l mekanik sistemlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ile end\u00fcstri devriminin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Uzmanlara g\u00f6re bu birinci end\u00fcstri devrimi k\u00f6m\u00fcr ve demirin kullan\u0131m\u0131 ile fabrikalarda toptan \u00fcretim yolunu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemi \u201cproducer oriented\u201d ya da \u201c\u00fcretici bazl\u0131\u201d makinalar yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ondokuzuncu y\u00fczy\u0131ldaki ikinci end\u00fcstri devrimine ise yeni ke\u015fifler sayesinde buhar makinalar\u0131, plastik, petrol ve elektri\u011fin yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 ile girilmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemi de \u201cconsumer oriented\u201d ya da \u201ct\u00fcketici bazl\u0131\u201d makinalar (\u00f6rne\u011fin, yolcu ara\u00e7lar\u0131, elektrikli ev aletleri vs.) a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n anahtar teknolojisi ise bilgi toplama, i\u015fleme ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131\u00a0 olmu\u015ftur. Bu d\u00f6nemi bilgisayarlar ve bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131n geli\u015fimi a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bilgisayar end\u00fcstrisi t\u00fcm di\u011fer end\u00fcstrilere g\u00f6re gen\u00e7 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede m\u00fcthi\u015f bir geli\u015fme sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bilgisayar teknolojilerinin geli\u015fim tarih\u00e7esi d\u00f6rt ku\u015fak olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r. Birinci (1.) ku\u015fak bilgisayarlar b\u00fcy\u00fck alanlar kaplayan ve vakum t\u00fcplerin kullan\u0131lmas\u0131 ile \u00fcretilmi\u015f olanlard\u0131. Ikinci (2.) ku\u015fak bilgisayarlarlara damgas\u0131n\u0131 vuran teknolojik geli\u015fme yar\u0131-iletken \u2018transist\u00f6r\u2019\u00fcn kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, bu d\u00f6nemde bilgisayarlar toplu i\u015flem \u00f6zelli\u011fi ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmakta idi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc (3.) ku\u015fak bilgisayarlar terminaller ile ba\u011flan\u0131labilen on-line sistemlerdi ve s\u0131n\u0131rl\u0131 telekom\u00fcnikasyon olanaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 bu d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Son olarak 1980\u2019li y\u0131llarda VLSI teknolojisi, ki\u015fisel bilgisayarlar, yerel a\u011flar ve da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f i\u015flem teknolojileri d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc (4.) ku\u015fak bilgisayar teknolojisini olu\u015fturan \u00f6nemli \u00f6\u011feler olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

Bilgisayarlar\u0131n ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan sonraki yakla\u015f\u0131k ilk yirmi y\u0131l (1. ve 2. Ku\u015fak bilgisayarlar d\u00f6neminde) bu sistemler merkezi olarak, \u00f6zel haz\u0131rlanm\u0131\u015f odalar i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131lar. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck \u015firketler ya da \u00fcniversitelerde en fazla bir ya da iki bilgisayar bu \u00f6zel ko\u015fullarda kullan\u0131mda tutuluyordu. O g\u00fcnlerde ayn\u0131 i\u015fi (hatta daha da fazlas\u0131n\u0131) yapabilecek bilgisayar sistemlerinin g\u00fcn\u00fcn birinde ki\u015filerin el bilgisayar\u0131 boyutuna inece\u011fi bir bilim kurgu \u00f6yk\u00fcs\u00fc gibi konu\u015fulmaktayd\u0131.<\/p>\n

Tarihsel olarak askeri ve sivil b\u00fcrokrasi, yeni enformasyon teknolojilerini ilk kullanan kesimler olmu\u015flard\u0131r. Daha sonra, b\u00fcy\u00fck \u00e7okuluslu firmalar, orta \u00f6l\u00e7ekli i\u015fletmeler ve k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu i\u015fletmeler bu hizmetleri kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Daha sonra s\u0131ra ki\u015filere ve konutlara gelmi\u015ftir. 1980\u2019lerde bilgisayarlar\u0131n ki\u015fiselle\u015fmesi, bu s\u00fcrecin ba\u015flang\u0131c\u0131 olarak al\u0131nabilir.<\/p>\n

Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi hemen hemen t\u00fcm bilimsel geli\u015fmeler gibi bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 da temelde askeri projelerin hayata ge\u00e7irilmesi sonucunda oldu.<\/p>\n

1957 y\u0131l\u0131nda SSCB ilk yapay uyduyu uzaya yollad\u0131. Buna tepki olarak Amerikan Federal H\u00fck\u00fcmeti Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme kolu olan \u201cSavunma Ileri D\u00fczey Ara\u015ft\u0131rma Projeleri Kurumu\u201d (DARPA- Defence Advanced Research Project Agency) olu\u015fturuldu. Bu birimin temel amac\u0131 ABD\u2019yi askeri alanlara uygulanabilecek bilim ve teknoloji alanlar\u0131nda \u00f6nc\u00fc duruma ge\u00e7irmekti. 1965 y\u0131l\u0131nda DARPA \u201czaman payla\u015f\u0131ml\u0131 bilgisayar a\u011f\u0131\u201d \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na maddi destek sa\u011flad\u0131 ve 1967 y\u0131l\u0131nda paket anahtarlamal\u0131 a\u011f plan\u0131 sunuldu. ARPANET \u2018in ilk tasar\u0131m\u0131 Lawrence G. Roberts taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131.\u00a0 Temel hedef, bir n\u00fckleer sava\u015f esnas\u0131nda ileti\u015fim sisteminde sorunlar da olu\u015fsa \u00fclkenin de\u011fi\u015fik yerlerinde kurulu bulunan bilgisayar sistemleri aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131n\u0131n kesilmeden devam etmesiydi. Sonu\u00e7ta 1969 y\u0131l\u0131nda ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131nca bilgisayar a\u011flar\u0131 konusunda ara\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ARPANET olu\u015fturuldu. Ilk d\u00fc\u011f\u00fcm noktalar\u0131: UCLA, Stanford Research Institute, UCSB, Utah \u00dcniversitesinden olu\u015fturulmu\u015ftu. Bu noktalar\u0131n say\u0131s\u0131 1971 y\u0131l\u0131nda 15\u2019e, ba\u011fl\u0131 bilgisayar say\u0131s\u0131 da 23\u2019e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131 (UCLA, SRI, UCSB, U of Utah, BBN, MIT, RAND, SDC, Harvard, Lincoln Lab, Stanford, UIU(C), CWRU, CMU, NASA\/Ames). 1973 y\u0131l\u0131nda ise ARPANET\u2019e ilk uluslararas\u0131 ba\u011flant\u0131lar University College of London (Ingiltere) ve Royal Radar Establishment (Norve\u00e7) ile ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/p>\n

Bilgisayar a\u011flar\u0131 geli\u015fiminde \u00f6nemli kilometre ta\u015flar\u0131ndan bir di\u011feri de UUCP (U<\/span>nix-to-U<\/span>nix C<\/span>oP<\/span>y) protokol\u00fcn\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yd\u0131. 1976 y\u0131l\u0131nda, UUCP AT&T taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi ve bir y\u0131l sonra UNIX sistemleri ile beraber da\u011f\u0131t\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. B\u00f6ylece bu basit ama kullan\u0131\u015fl\u0131 ileti\u015fim protokol\u00fc de h\u0131zla yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Akademik d\u00fcnya i\u00e7indeki ileti\u015fimin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in bu s\u0131rada \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar da devam ediyordu. Bunlardan ilki 1977 y\u0131l\u0131nda bilgisayar bilimleri alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan 100 ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n elektronik mektup ile haberle\u015fmesi i\u00e7in Wisconsin \u00dcniversitesinde Larry Landweber taraf\u0131ndan yarat\u0131lan THEORYNET idi. Izleyen y\u0131llarda akademik kurulu\u015flar\u0131n temel ileti\u015fim altyap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturacak olan BITNET, “Because It’s Time NETwork”\u00a0 ve CSNET (Computer Science NETwork) 1981 y\u0131l\u0131nda olu\u015fturuldu.<\/p>\n

Ticari ama\u00e7l\u0131 ileti\u015fim i\u00e7in bankalar 1977 y\u0131l\u0131nda SWIFT a\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturdular. Bu a\u011f 1990 y\u0131l\u0131nda 2,900 banka taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaktayd\u0131. Di\u011fer taraftan havayolu \u015firketlerinin olu\u015fturdu\u011fu SITA ileti\u015fim a\u011f\u0131, bug\u00fcn bilet ay\u0131rma ve di\u011fer i\u015fletme ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

AT&T\u2019nin Unix lisans\u0131n\u0131 di\u011fer bilgisayar firmalar\u0131na da vermesiyle birlikte, 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131ndan ba\u015flayarak masa\u00fcst\u00fc i\u015fistasyonlar\u0131, UNIX i\u015fletim sistemleri ve TCP\/IP yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 ile beraber sat\u0131lmaya ba\u015flad\u0131lar. B\u00f6ylece k\u00fc\u00e7\u00fck boy kurulu\u015flar ve hatta i\u015f istasyonu sahibi ki\u015filer dahi genel ama\u00e7l\u0131 a\u011flara dahil olma \u015fans\u0131na sahip oldular.<\/p>\n

ABD\u2019de olu\u015fturulan BITNET a\u011f\u0131n\u0131n Avrupa uzant\u0131s\u0131 olarak EARN (European Academic and Research Network) 1984 y\u0131l\u0131nda kuruldu. Ayn\u0131 y\u0131llarda Japonya\u2019da JUNET (Japan Unix Network) ve Ingiltere de, JANET (Joint Academic Network) kuruldu.<\/p>\n

Internet ba\u011flant\u0131lar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n en \u00f6nemli ad\u0131m\u0131n\u0131 olu\u015fturan NSF-NET (National Science Foundation NETwork) ise 1986 y\u0131l\u0131nda 56Kbps h\u0131z\u0131ndaki bir omurga ile ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ertesi y\u0131l NSF, ABD i\u00e7indeki Internet omurgas\u0131 NSF-NET in i\u015fletilmesi i\u00e7in IBM, MCI ve Michigan \u00fcniversitesinin olu\u015fturdu\u011fu ve Merit Network Inc. ad\u0131 verilen konsorsiyum ile anla\u015fma imzalad\u0131. Omurga h\u0131z\u0131 1988 y\u0131l\u0131nda T1 (1.544Mbps) seviyesine y\u00fckseltildi.<\/p>\n

1989 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Internet\u2019e ba\u011fl\u0131 bilgisayar say\u0131s\u0131 100,000 ve BITNET\u2019e ba\u011fl\u0131 bilgisayar say\u0131s\u0131 ise 1,500 civar\u0131ndayd\u0131. BITNET kulland\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131m teknolojisinin bir gere\u011fi olarak sakla-ve-ilet (store-and-forward) tipi bir a\u011fd\u0131r. Uzaktan login, file transfer ve etkile\u015fimli kullan\u0131m gibi \u00f6zellikleri bulunmamaktad\u0131r. Bu teknolojik sorunlar nedeni ile kurulu\u015fundan yakla\u015f\u0131k 10 y\u0131l sonra b\u00fcy\u00fcmesi durmu\u015f, bug\u00fcn ise terkedilme noktas\u0131na gelmi\u015ftir.<\/p>\n

1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015flamas\u0131 ile Internet\u2019in ticarile\u015fme s\u00fcreci de belirginle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nce ARPANET a\u011f\u0131 tamamen sona erip NSF-NET olu\u015fmu\u015f ve ard\u0131ndan Internet\u2019in ticari kullan\u0131m\u0131 \u00f6n\u00fcndeki engelleri kald\u0131rmas\u0131yla beraber Commercial Internet eXchange (CIX) olu\u015fturulmu\u015ftur. 1995 y\u0131l\u0131nda ise NSF-NET tamamen ara\u015ft\u0131rma ama\u00e7l\u0131 a\u011f haline d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve ABD\u2019nin omurga trafi\u011fi ticari a\u011f i\u015fleticilerinin (Sprint, MCI) \u00fczerinden iletilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131da belirtilen tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u00e7ok say\u0131daki bilgisayar firmas\u0131 taraf\u0131ndan, \u00fcrettikleri bilgisayarlar\u0131 birbirlerine ba\u011flayan a\u011f \u00fcr\u00fcnleri ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu \u00fcr\u00fcnlerin sadece bir tek markaya ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 (proprietary) nedeni ile tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde yayg\u0131nla\u015famadan ortadan kalkm\u0131\u015flard\u0131r. Internet a\u011f teknolojisi ise a\u00e7\u0131k ve marka ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ileti\u015fim standard\u0131 olmas\u0131 nedeni ile g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmi\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n en yayg\u0131n kullan\u0131lan ileti\u015fim alyap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, ileti\u015fim teknolojileri 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan ba\u015flayarak ba\u015fd\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir geli\u015fme g\u00f6stermektedir. Ileti\u015fim ve bilgisayar teknolojilerinin biribirlerinin neredeyse ayr\u0131lmaz par\u00e7alar\u0131 haline geldi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7oklu-ortam uygulamalar\u0131 masa\u00fcst\u00fcnde birle\u015fmi\u015f ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n neredeyse ayr\u0131lmaz par\u00e7alar\u0131 olmu\u015flard\u0131r. Ki\u015fisel ileti\u015fim teknolojileri (h\u00fccresel telefon, vb.) ise her ge\u00e7en g\u00fcn daha da yayg\u0131n olarak kullan\u0131lma e\u011filimi g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Di\u011fer yandan, 1990\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131ndan itibaren uluslararas\u0131 platformda Internet\u2019<\/em>in h\u0131zl\u0131 yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ile veri ileti\u015fiminde bir k\u00fcreselle\u015fme g\u00f6zlemlenmektedir. 1980\u2019li y\u0131llarda a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak akademik ve ara\u015ft\u0131rma ortamlar\u0131nda kullan\u0131lan Internet 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda di\u011fer sekt\u00f6rlere de (kamu, ticari, \u00f6rg\u00fctsel, vb.) yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Internet\u2019in bug\u00fcne kadar olan geli\u015fimine bak\u0131larak gelece\u011fin nas\u0131l olaca\u011f\u0131 konusunda kestirimler yap\u0131lmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re 2000 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyada Internet\u2019e 100,000,000\u2019dan fazla ba\u011fl\u0131 bilgisayar\u0131n bulunaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir (bkz. \u00c7izim-3).<\/p>\n

\"dunyadatahmin\"<\/a><\/p>\n

\u00c7izim 3. Internet’in Geli\u015fimine Ili\u015fkin Kestirim<\/p>\n

Bu geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, ulusal ileti\u015fimin \u00f6nemini kavrayan ileri bat\u0131 \u00fclkeleri 1993 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak \u2018National Information Infrastructure\u2019, \u2018Information Superhighway\u2019 (Bilgi Otoyolu)<\/em> vb. kavramlar\u0131 sloganla\u015ft\u0131rarak ortaya atm\u0131\u015flar ve bu konuda ulusal eylem plan\u0131 olu\u015fturma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Yukar\u0131da belirtilen teknolojik geli\u015fime paralel olarak enformasyon altyap\u0131s\u0131 kavram\u0131 uluslararas\u0131 siyasal arenada da geli\u015fim g\u00f6sterdi. \u00d6nceleri Ulusal Enformasyon Altyap\u0131s\u0131 (NII: National Information Infrastructure<\/em>) olarak an\u0131lan bu kavram, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra K\u00fcresel Enformasyon Altyap\u0131s\u0131\u2019na (GII: Global Information Infrastructure<\/em>) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. A\u015fa\u011f\u0131da, bu kavram\u0131n uluslararas\u0131 siyasal arenada nas\u0131l geli\u015fti\u011fi \u00f6zetlenmektedir [4].<\/p>\n