{"id":13,"date":"2014-03-24T23:12:32","date_gmt":"2014-03-24T23:12:32","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/?p=13"},"modified":"2014-03-24T23:12:32","modified_gmt":"2014-03-24T23:12:32","slug":"internet-hakkinda-1996-yilinda-yazdiklarim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/2014\/03\/24\/internet-hakkinda-1996-yilinda-yazdiklarim\/","title":{"rendered":"Internet Hakk\u0131nda 1996 Y\u0131l\u0131nda Yazd\u0131klar\u0131m"},"content":{"rendered":"

4 Ocak 1996 tarihinde, T\u00fcrkiye’de \u0130nternet hen\u00fcz 3 ya\u015f\u0131nda bile de\u011filken bir bas\u0131n kurulu\u015funa \u0130nternet hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131. \u00d6ng\u00f6r\u00fclerimin t\u00fcm\u00fc do\u011fru \u00e7\u0131km\u0131\u015f, \u00f6zellikle 2. Sorunun cevab\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019si i\u00e7in tam uymu\u015f.<\/b><\/p>\n

Prof.Dr. K\u00fcr\u015fat \u00c7a\u011f\u0131ltay, ODT\u00dc <\/b><\/p>\n

Soru 1-<\/b> T\u00fcrkiye\u2019deki Internet altyap\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7in neler yap\u0131labilir? Altyap\u0131 giri\u015fimlerinin devletin mi\u00a0 yoksa \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn m\u00fc yapmas\u0131 daha uygun olur?<\/p>\n

Cevap 1-<\/b><\/p>\n

(Bu sorunun cevab\u0131na \u00f6nce \u00fclkemizin geni\u015f alan bilgisayar a\u011flar\u0131 ve Internet tarih\u00e7esi ile ba\u015flamakta yarar var.)<\/p>\n

\u00dclkemizde genel ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131m sa\u011flayan geni\u015f alan bilgisayar a\u011flar\u0131 ilk olarak 1980’li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131nda \u00fcniversitelerin \u00f6nderli\u011finde kurulmu\u015f ve geli\u015ftirilmi\u015ftir (TUVAKA-T\u00fcrkiye \u00dcniversite ve Akademik Kurumlar A\u011f\u0131). Kuruldu\u011fu g\u00fcnlerdeki gereksinimler sonucu sadece \u00fcniversiteler ve ara\u015ft\u0131rma kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131lan ve finanse edilen a\u011f, 1990’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u00e7e\u015fitli nedenlerle yetersiz kalmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde, Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi (ODT\u00dc) ve T\u00fcrkiye Bilimsel ve Teknik Ara\u015ft\u0131rma Kurumu (T\u00dcBITAK) ortak \u00e7abalar\u0131 ile baz\u0131 yeni a\u011f teknolojilerinin\u00a0 kullan\u0131m\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve 1993 y\u0131l\u0131nda \u00f6nemli bir a\u015fama yap\u0131larak T\u00fcrkiye’nin Internet ba\u011flant\u0131s\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. 1993-1995 y\u0131llar\u0131nda, T\u00fcrkiye Internet Proje Grubu<\/i> (TR-NET) \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6rler aras\u0131nda h\u0131zla yayg\u0131nla\u015fan Internet a\u011f\u0131 i\u00e7in s\u00fcrekli bir devlet deste\u011fi ve kurumsalla\u015fma gereklili\u011fi olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n

Yakla\u015f\u0131k 3 y\u0131l \u00f6nce ODT\u00dc ve T\u00dcBITAK’\u0131n ortak \u00e7abalar\u0131 ile ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f olan\u00a0 \u00e7al\u0131\u015fma sonucu olu\u015fturulmu\u015f olan TR-NET \u00f6rg\u00fctlenmesi bug\u00fcne de\u011fin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yol katetmi\u015f, Internet ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f ve \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ileri Bat\u0131 \u00fclkelerinde benzer \u00f6rg\u00fctlenmelerin gere\u011fi \u00e7ok \u00f6nceleri (1980’li y\u0131llar\u0131n 2.yar\u0131s\u0131nda) kavranm\u0131\u015f ve gereken destek sa\u011flanarak bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fmi\u015f a\u011f altyap\u0131lar\u0131na eri\u015filmi\u015ftir. Daha da \u00f6tesinde, s\u00f6z\u00fc edilen ileri bat\u0131 \u00fclkeleri bug\u00fcn \u00e7ok daha geli\u015fkin alt yap\u0131lar\u0131 ya\u015fama ge\u00e7irmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

\u00dclkemizde ulusal bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131n devlet deste\u011fi ile kurulmas\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin somut\u00a0 \u00f6neriler TR-NET taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve \u00e7e\u015fitli platformlarda\u00a0 ilgili\u00a0 kurumlar\u0131n dikkatine sunulmu\u015ftur..<\/p>\n

Ulusal politikan\u0131n hayata ge\u00e7irilmesinin genel \u00fcretkenli\u011fe y\u00f6nelik yararlar\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra di\u011fer somut yararlar\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir.<\/p>\n

i.\u00a0\u00a0 Ulusal veri tabanlar\u0131 ve bilgi sistemlerinin kurulmalar\u0131 ve eri\u015filebilir olmalar\u0131nda \u00f6nemli bir itici g\u00fc\u00e7 olacakt\u0131r.<\/p>\n

ii.\u00a0 Ileride kurulabilecek bir Ulusal Y\u00fcksek ba\u015far\u0131ml\u0131 Hesaplama Merkezi i\u00e7in altyap\u0131 olu\u015fturacakt\u0131r.<\/p>\n

iii. PTT\u2019nin de i\u00e7inde bulundu\u011fu\u00a0 \u00f6rg\u00fctlenme sonucu yeni h\u0131zl\u0131 ve \u00e7a\u011fda\u015f ileti\u015fim teknolojilerinin (ATM, vb.) kurulmas\u0131 ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sa\u011flanabilecektir.<\/p>\n

iv. \u00dclkemizin y\u00fcksek teknoloji ile ilgili konularda temsil g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131racakt\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fclkemizde bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalar tamamen devlet deste\u011fi ile ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\u00a0 ve\u00a0 bug\u00fcnde Internet konusundaki en yayg\u0131n servis devlet deste\u011fi ile verilmektedir.\u00a0 Asl\u0131nda Internet\u2019in do\u011fdu\u011fu, geli\u015fti\u011fi ve bug\u00fcnde en yayg\u0131n olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclke olan ABD ye bakacak olursak Internet konusundaki geli\u015fmelerin orada da benzer \u015fekilde hayata ge\u00e7ti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Zira NSFNET (National Science Foundation Network) ad\u0131 ile an\u0131lan\u00a0 ABD nin k\u0131tasal boyuttaki\u00a0 bilgisayar a\u011f\u0131n\u0131n kurulu\u015fu\u00a0 devlet deste\u011fi ile olmu\u015f ve bu destek uzun y\u0131llar boyunca devam etmi\u015ftir. Sistem sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131ktan ve kendi kendine ayakta kalabilecek g\u00fcce ula\u015ft\u0131ktan sonra bu altyap\u0131 1995 y\u0131l\u0131n\u0131n May\u0131s ay\u0131nda tamamen \u00f6zelle\u015fmi\u015ftir.\u00a0 Bu ba\u011flamda \u00fclkemizde de en az\u0131ndan ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131 (ya da emekleme) olarak adland\u0131rabilece\u011fimiz\u00a0 bug\u00fcnlerde devlet deste\u011finin devam etmesinin\u00a0 Internet\u2019in\u00a0 yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir etkisi olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.\u00a0 Ancak bu konuda \u00fclke olarak ciddi problemlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz da\u00a0 bir ger\u00e7ektir. Zira T\u00fcrkiye deki Internet projesi bir devlet politikas\u0131 olarak de\u011fil teknolojiyi takip eden ve\u00a0 bu konuda \u00fclkemizde de bir \u015feyler yap\u0131lmas\u0131n\u0131n gereklili\u011finin\u00a0 bilincinde olan akademisyenlerimizin\u00a0 \u00f6zverili \u00e7abalar\u0131 ile hayata ge\u00e7mi\u015ftir.\u00a0 Halen bu konuda (veya daha global olarak bili\u015fim teknolojileri konusunda) devletimizin ciddi politikas\u0131, ileriye d\u00f6n\u00fck somut planlar\u0131 \u00a0bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n

Internet projesinin ba\u015f\u0131ndan itibaren i\u00e7inde bulunan ki\u015filer olarak\u00a0 \u00fclkemizde\u00a0 bu servisin\u00a0 sa\u011fl\u0131kl\u0131\u00a0 ve yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli altyap\u0131n\u0131n (T\u00fcrkiye bilgi otoyolunun) devlet taraf\u0131ndan (ba\u015flang\u0131\u00e7 i\u00e7in) yap\u0131lmas\u0131 (veya desteklenmesi) ve\u00a0 bu altyap\u0131 \u00fczerinden\u00a0 u\u00e7 kullan\u0131c\u0131ya verilen servislerin\u00a0 \u00f6zel kurulu\u015flarca sa\u011flanmas\u0131n\u0131n en uygun yol oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nday\u0131z.\u00a0 Internet kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli te\u00e7hizat ve ileti\u015fim masraflar\u0131n\u0131n olduk\u00e7a y\u00fcksek oldu\u011fu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek olursa bu konuda da kullan\u0131c\u0131lar\u0131\u00a0 koruyucu baz\u0131\u00a0 \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 da \u00e7ok \u00f6nemlidir.\u00a0 Belli bir s\u00fcre sonra, sistem kendi kendine ya\u015fayacak boyutlara ula\u015ft\u0131ktan sonra\u00a0 devlet deste\u011fi tamamen kald\u0131r\u0131l\u0131p\u00a0 sistem tamamen \u00f6zelle\u015ftirilebilir.<\/p>\n

Yine ABD deki \u00f6rnekten yola \u00e7\u0131kacak olursak, NSFNET in t\u00fcm yurtta\u015flar\u0131n kullan\u0131m\u0131na sunulmas\u0131 i\u00e7in ABD h\u00fck\u00fcmeti b\u00fcy\u00fck oranlarda subvansiyon yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, toplam rakkamlarda y\u00fcksek g\u00f6z\u00fcken mebla\u011flar \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma sonucu ki\u015fi ba\u015f\u0131na yap\u0131lan deste\u011fin 2ABD Dolar\u0131\/Y\u0131l\u00a0 miktar\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131\u00a0 g\u00f6r\u00fclmektedir.\u00a0 Benzer bir deste\u011fin T\u00fcrkiye de de uygulanmas\u0131\u00a0 durumunda\u00a0 y\u0131ll\u0131k toplam 120 Milyon ABD Dolar\u0131 gibi bir rakkam ortaya\u00a0 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\u00a0 Devlet deste\u011finin \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck miktarlarda (Tahminen\u00a0 y\u0131ll\u0131k 4-5 milyon ABD Dolar\u0131- ki\u015fi ba\u015f\u0131na 10 cent in alt\u0131nda)\u00a0 tutulmas\u0131 ile dahi T\u00fcrkiye i\u00e7inde \u00e7ok y\u00fcksek kalitede Internet servisinin verilebilece\u011fi\u00a0 yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z olurluluk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Internet\u2019in\u00a0\u00a0 bug\u00fcnden tamamen\u00a0 \u00f6zelle\u015fmesi\u00a0 ise\u00a0 pek olurlu g\u00f6z\u00fckmemektedir. Gerek bug\u00fcnk\u00fc pazar pay\u0131n\u0131n darl\u0131\u011f\u0131 ve gerekse olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m ve teknik destek isteyen bir\u00a0 alan olmas\u0131ndan dolay\u0131\u00a0 sadece \u00f6zel sekt\u00f6r temelli bir sistemin ucuz fiyatlarla yayg\u0131n bir servis verilmesini sa\u011flamas\u0131n\u0131n \u00e7ok zor olaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<\/p>\n

Soru 2-<\/b> Internet kullan\u0131m\u0131n\u0131n yak\u0131n bir zamanda televizyon gibi \u00e7ok yayg\u0131nla\u015faca\u011f\u0131\u00a0 h\u0131zl\u0131 geli\u015fmelerden belli oluyor. Bu durumda Internet\u2019in\u00a0 toplum sosyolojisi ve ferd psikolojisi \u00fczerinde olumsuz\u00a0 etkileri olabilir mi,\u00a0 nas\u0131l? (Internet\u2019te etik kavram\u0131n\u0131 da bu ba\u011flamda d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz)<\/p>\n

Cevap 2-<\/b><\/p>\n

Bu konudaki tart\u0131\u015fmalar Internet\u2019in yayg\u0131n olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bat\u0131 \u00fclkelerinde uzun bir s\u00fcredir yap\u0131lmaktad\u0131r.\u00a0 \u00d6zellikle \u00fclke yasalar\u0131 ve\u00a0 toplumlarca genel kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f konulara\u00a0 ayk\u0131r\u0131 baz\u0131 bilgilerin Internet \u00fczerinde bulunmas\u0131 ve t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bu bilgiye ula\u015fabilir olmas\u0131\u00a0\u00a0 ciddi tart\u0131\u015fmalara\u00a0 yol a\u00e7maktad\u0131r.\u00a0 Internet ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan bug\u00fcne kadar hemen hemen yaz\u0131l\u0131 hi\u00e7bir kurala ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fcyen ve di\u011fer bir tabir ile anar\u015fist\u00a0 yap\u0131ya sahip\u00a0 bir olgudur. Ayr\u0131ca \u00fclkeler aras\u0131ndaki varolan fiziksel s\u0131n\u0131rlar\u0131 ortadan kald\u0131rmas\u0131 ve de\u011fi\u015fik k\u00fclt\u00fcrlerdeki milyonlarca insan\u0131 ortak bir ortam \u00fczerinde bir araya getirmesi\u00a0 bug\u00fcne kadar hi\u00e7\u00a0 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemi\u015f bir dizi sorunu da beraberinde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak getirmektedir.<\/p>\n

Bu yap\u0131s\u0131ndan dolay\u0131 kullan\u0131m yayg\u0131nla\u015ft\u0131k\u00e7a Internet\u2019in\u00a0 de\u011fi\u015fik sosyolojik ve psikolojik etkileri\u00a0 bask\u0131n olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\u00a0 Toplumsal ve ki\u015fisel etkiler ile ilgili somut \u00f6rnekler vermek gerekirse:<\/p>\n

– Politik:\u00a0 Bir \u00fclke i\u00e7in su\u00e7 unsuru olan bir konu di\u011fer \u00fclke i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin do\u011fal bir par\u00e7as\u0131\u00a0 olarak kabul edilmektedir.\u00a0 Dolay\u0131s\u0131 ile baz\u0131 devletler\u00a0 bilginin filtrelenmesi ya da ula\u015f\u0131m\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 gibi \u00f6nlemler alma yoluna gitmektedirler.<\/p>\n

– Ticari: Elektronik iletim ortam\u0131 olmas\u0131 sebebi ile Internet\u2019te \u00fclkeler aras\u0131nda fiziksel s\u0131n\u0131rlar ve do\u011fal olarak g\u00fcmr\u00fckler bulunmamaktad\u0131r. Bu yolla yap\u0131lan ticarette g\u00fcmr\u00fck ya da vergi gibi konular\u0131n denetlenmesi neredeyse imkans\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

– Ahlaki: K\u00fc\u00e7\u00fckler i\u00e7in zararl\u0131 olarak tan\u0131mlanan baz\u0131 yay\u0131nlar\u0131n do\u011fal olarak Internet \u00fczerinden de ula\u015f\u0131labilir olmas\u0131 baz\u0131 \u00fclkelerde bu t\u00fcr yerlere ula\u015f\u0131m\u0131n sans\u00fcrlenmesi taleplerini getirmektedir.<\/p>\n

– K\u00fclt\u00fcrel etkiler: Internet \u00fczerindeki bask\u0131n ileti\u015fim dilinin Ingilizce olmas\u0131 sebebi ile bilgilerin b\u00fcy\u00fck bir y\u00fczdesi\u00a0 bu dilde\u00a0 elektronik ortama aktar\u0131lmakta ve Ingilizce konu\u015fmayan \u00fclkelerde yayg\u0131n olarak bir\u00a0\u00a0 dil kirlenmesi olu\u015fmaktad\u0131r (Ingilizce den \u00e7ok say\u0131da kelimenin yerel dile ge\u00e7mesi ve yerle\u015fmesi).<\/p>\n

Internet\u2019te fiziksel s\u0131n\u0131rlar\u0131n bulunmamas\u0131 ve Internet\u2019i y\u00f6neten bir kurumun da bulunmamas\u0131 gibi sebeplerle s\u00f6z\u00fc edilen sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ya da bir\u00a0 reg\u00fclasyona gidilmesi hemen hemen imkans\u0131z gibi g\u00f6z\u00fckmektedir.\u00a0 Zaten bu t\u00fcrden bir d\u00fczenleme \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n Internet in geli\u015fimini engelleyece\u011fi ve baz\u0131 k\u0131s\u0131tlamalar getirece\u011fi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck tepkilere yol a\u00e7aca\u011f\u0131\u00a0 kesindir.<\/p>\n

Internet yap\u0131s\u0131 gere\u011fi\u00a0 bug\u00fcn i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z nispeten kapal\u0131 ya da\u00a0 dar bir alana s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f toplum yap\u0131s\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r.\u00a0 Onun i\u00e7inde klasik toplum kurallar\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve ya\u015famak ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak sorunlar yaratacakt\u0131r. Belkide do\u011fru olan bu yeni toplum anlay\u0131\u015f\u0131na\u00a0 uyum sa\u011flamak veya Internet\u2019in farkl\u0131 bir ortam oldu\u011funu bilerek ve o ortam\u0131n kurallar\u0131ndan haberdar olarak\u00a0 yerimizi almak olmal\u0131d\u0131r.<\/p><\/blockquote>\n

Internet in\u00a0 konusunda \u00e7al\u0131\u015fan\u00a0 baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n olduk\u00e7a ilgin\u00e7 baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 da \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 \u00d6rne\u011fin \u00fclkelerdeki\u00a0 Internet\u00a0 yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile demokratikle\u015fme seviyeleri aras\u0131nda do\u011frudan bir il\u015fki bulunmu\u015ftur. A\u015fa\u011f\u0131da bu y\u00f6nde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma sonucu \u00e7\u0131kar\u0131lan Internet ba\u011flant\u0131 ve demokrasi seviyesi haritalar\u0131\u00a0 olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir:<\/p>\n

\"1\"<\/a><\/p>\n

Resim 1- Demokrasi oranlar\u0131<\/p>\n

 <\/p>\n

\"2\"<\/a><\/p>\n

Resim 2- \u00dclkelerin Internet ba\u011flant\u0131lar\u0131<\/p>\n

 <\/p>\n

\"3\"<\/a><\/p>\n

Resim 3- Demokrasi ve Internet ba\u011flant\u0131s\u0131<\/p>\n

 <\/p>\n

Soru 3- <\/b>Internet teknolojisine kadar bilginin her\u00a0 kelimesini-karesini maddi bedel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda satma anlay\u0131\u015f\u0131na sahip, arz talep dengesine g\u00f6re b\u00fct\u00fcn \u00fcretim-t\u00fcketim i\u015flevlerini ayarlayan\u00a0 \u2018kapitalist ekonomi\u2019 nin\u00a0 iflas etmeye do\u011fru gitti\u011fini s\u00f6yleyebilir miyiz?<\/p>\n

Cevap 3-<\/b><\/p>\n

20. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na geldi\u011fimiz\u00a0 bu g\u00fcnlerde asl\u0131nda olduk\u00e7a ilgin\u00e7 bir d\u00f6nemden ge\u00e7mekteyiz.\u00a0 Bu d\u00f6neme\u00a0 uzmanlar \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc end\u00fcstri devrimi\u201d ad\u0131n\u0131 da vermekteler.<\/p>\n

Bug\u00fcn\u00fc ilgin\u00e7 k\u0131lan en \u00f6nemli geli\u015fmelerden birisi\u00a0 uygarl\u0131k tarihinde ilk kez\u00a0 \u015fehirlerde ya\u015fayan insan say\u0131s\u0131n\u0131n k\u0131rsal alandaki\u00a0 insan say\u0131s\u0131n\u0131 ge\u00e7mesi di\u011fer deyi\u015fle insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n uygarla\u015fmas\u0131d\u0131r.\u00a0 Bu de\u011fi\u015fim esnas\u0131nda da \u201cinformation superhighway\u201d ya da \u201cbilgi otoyolu\u201d kavram\u0131 g\u00fcndeme gelmi\u015ftir.\u00a0 Bu noktaya nereden geldik?\u00a0 Uzmanlara g\u00f6re birinci end\u00fcstri devrimi k\u00f6m\u00fcr ve demirin kullan\u0131m\u0131 ile\u00a0 fabrikalarda\u00a0 toptan \u00fcretim\u00a0 yolunun a\u00e7\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu d\u00f6nemi \u201cproducer oriented\u201d ya da \u201c\u00fcretici\u00a0 bazl\u0131\u201d\u00a0 makinalar yaratm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 Ikinci end\u00fcstri devrimine ise\u00a0 yeni ke\u015fifler sayesinde\u00a0 plastik, petrol ve elektri\u011fin yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131\u00a0 sayesinde girilmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemi de \u201cconsumer oriented\u201d ya da \u201ct\u00fcketici bazl\u0131\u201d\u00a0 makinalar (\u00d6rne\u011fin yolcu ara\u00e7lar\u0131, elektrikli ev aletleri vs.)\u00a0 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc end\u00fcstri d\u00f6nemini ise bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131n geli\u015fimi a\u00e7mak \u00fczeredir.\u00a0 Bug\u00fcn \u00e7ok ucuza sahip olunabilen\u00a0 g\u00fc\u00e7l\u00fc bilgisayarlar\u0131n bulundu\u011fu bilgisayar a\u011flar\u0131 ile\u00a0 evde ve ofiste y\u00fcksek hesaplama ve ileti\u015fim g\u00fcc\u00fcne sahip olmak normal bir olay\u00a0 haline gelmektedir.\u00a0 Bu geli\u015fmeler sonucu toplumsal de\u011fi\u015fikliklerde\u00a0 olu\u015fmakta ve modern uygarl\u0131klar\u00a0 yava\u015f yava\u015f bilgi toplumu\u00a0 haline d\u00f6n\u00fc\u015fmektedirler.\u00a0 Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7inde bug\u00fcn\u00a0 \u201cyutta\u015f\u201d ya da \u201ccitizen\u201d\u00a0 olarak ge\u00e7en kavram da \u201ca\u011fda\u015f\u201d ya da \u201cnetizen\u201d\u00a0 kavram\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir.\u00a0 A\u011fda\u015flar\u00a0 bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu\u00a0 d\u00fcnyada herg\u00fcn daha fazla bilgiyi kullanarak\u00a0 ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren insanlar olarak da\u00a0 tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n

Bu de\u011fi\u015fim do\u011fal olarak ekonomik ili\u015fkileri de etkiliyecektir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde\u00a0 pazar ekonomisi\u00a0 (Market based economy) olarak adland\u0131r\u0131lan sistem\u00a0 bu de\u011fi\u015fiklikler sonucu\u00a0 bilgi ekonomisine (Information based economy)\u00a0\u00a0 ge\u00e7mektedir.\u00a0 Sonu\u00e7ta\u00a0 toplumlar bilgi t\u00fcketicisi haline geleceklerdir.\u00a0 \u00d6rne\u011fin bug\u00fcn sadece Internet\u2019e ula\u015f\u0131m sa\u011flayan cihazlar, kullan\u0131m \u00fccretleri, servisler ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmetlerinin\u00a0 yaratt\u0131\u011f\u0131 300 Milyon dolarl\u0131k bir pazar vard\u0131r ve bu pazar\u0131n 2000 y\u0131l\u0131nda\u00a0 10Milyar dolar seviyesine ula\u015fmas\u0131 beklenmektedir. Di\u011fer servislerinde devreye giri\u015fi ile\u00a0 d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck\u00a0 pastas\u0131n\u0131\u00a0 bu ekonomi alacakt\u0131r.<\/p>\n

Buradan orijinal soruya d\u00f6necek olursak \u201ckapitalist ekonomi\u2019 nin\u00a0 iflas etmeye do\u011fru gitti\u011fi\u201d varsay\u0131m\u0131 do\u011fru g\u00f6z\u00fckmemektedir.\u00a0 Zira\u00a0 bu de\u011fi\u015fim i\u00e7inde kapitalist ekonomi de kendisini\u00a0 uyarlamakta\u00a0 ve bu yeni \u00e7a\u011fdaki yerini\u00a0 yeni \u00fcretim ve t\u00fcketim yollar\u0131 ile\u00a0 almaktad\u0131r.\u00a0 Kapitalist ekonomi i\u00e7in bu yeni \u00e7a\u011fda bilgi en de\u011ferli\u00a0 mal\u00a0 halini almaktad\u0131r.\u00a0\u00a0 Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin \u00f6zellikle telif haklar\u0131 konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131\u00a0 ve bilgi t\u00fcketicisi di\u011fer \u00fclkelere bu y\u00f6nde yapt\u0131klar\u0131 bask\u0131lar\u00a0 temelde geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki ilgili sermaye kesimlerinin bask\u0131s\u0131 ile\u00a0 olu\u015fmaktad\u0131r.\u00a0 Internet teknolojisi bilgiye ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r ama\u00a0 bilgiye para \u00f6denmesini tamamen ortadan kald\u0131rmamaktad\u0131r.\u00a0 E\u011fer olay\u0131 biraz karikat\u00fcrize etmek gerekirse \u015fu an ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u00a0 \u00fccretsiz bilgiyi\u00a0 insanlar\u0131 al\u0131\u015ft\u0131rmak\u00a0 i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7ta\u00a0 paras\u0131z verilen\u00a0 uyu\u015fturucuya benzetmekte m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

\u00dclkelerin\u00a0 bilgi tabanl\u0131 ekonomiye ge\u00e7i\u015fi ile\u00a0 fakir ve zengin \u00fclke\u00a0 ayr\u0131m\u0131n\u0131n kalmayaca\u011f\u0131 da iddia edilmekte ama bilgi-zengini (\u201cInformation-rich\u201d) ve bilgi-fakiri (\u201cInformation-poor\u201d)\u00a0 \u00fclkeler sorununun nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fi sorusu da cevaplanamamaktad\u0131r.\u00a0\u00a0 G\u00fcn\u00fcm\u00fczde geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin\u00a0 geli\u015fkin \u00fclkelere\u00a0 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratan unsurlar\u0131n bu yeni end\u00fcstri devriminde ortadan kalkaca\u011f\u0131n\u0131 beklemek hayal\u00a0 gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. Zira bu yeni \u00e7a\u011f beraberinde yeni ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 da\u00a0 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak getirecektir.\u00a0 Bu potansiyel ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k tehlikesine kar\u015f\u0131\u00a0 daha ciddi ve uzun vadeli planlarla\u00a0 \u00f6nlem almak ve haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmak\u00a0 gerekmekle beraber ge\u00e7mi\u015f deneyimlerimiz ne yaz\u0131kki bizim bu konuda fazla umutlu olmam\u0131z\u0131 engellemektedir.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

4 Ocak 1996 tarihinde, T\u00fcrkiye’de \u0130nternet hen\u00fcz 3 ya\u015f\u0131nda bile de\u011filken bir bas\u0131n kurulu\u015funa \u0130nternet hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131m yaz\u0131. \u00d6ng\u00f6r\u00fclerimin t\u00fcm\u00fc do\u011fru \u00e7\u0131km\u0131\u015f, \u00f6zellikle 2. Sorunun cevab\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019si i\u00e7in tam uymu\u015f. Prof.Dr. K\u00fcr\u015fat \u00c7a\u011f\u0131ltay, ODT\u00dc Soru 1- T\u00fcrkiye\u2019deki Internet altyap\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7in neler yap\u0131labilir? Altyap\u0131 giri\u015fimlerinin devletin mi\u00a0 yoksa \u00f6zel… Continue reading → <\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":587,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-13","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/wp-json\/wp\/v2\/users\/587"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/kursat\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}