{"id":82,"date":"2012-09-19T11:16:25","date_gmt":"2012-09-19T11:16:25","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/?page_id=82"},"modified":"2013-10-25T05:58:41","modified_gmt":"2013-10-25T05:58:41","slug":"edebiyat-egitiminde-kavram-yanilgilari","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/yazilar\/edebiyat-egitiminde-kavram-yanilgilari\/","title":{"rendered":"Edebiyat E\u011fitiminde Kavram Yan\u0131lg\u0131lar\u0131"},"content":{"rendered":"

\u00d6nder Devrim AKSAKAL<\/strong><\/p>\n


\n<\/em>1. Giri\u015f<\/strong>
\n\u00dclkemizde edebiyat e\u011fitimine ili\u015fkin sorunlar\u0131n kayna\u011f\u0131nda edebiyat, e\u011fitim ve edebiyat e\u011fitimi kavramlar\u0131yla bu kavramlarla ilintili olan kavramlar\u0131n alg\u0131lan\u0131lmas\u0131ndaki yan\u0131lg\u0131lar ve bu yan\u0131lg\u0131lar\u0131n \u00fczerine kurulan edebiyat e\u011fitimi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 yatmaktad\u0131r. \u00d6yle ki bu kavram yan\u0131lg\u0131lar\u0131 kimi zaman edebiyat e\u011fitimine ili\u015fkin sorunlar\u0131 peki\u015ftirmektedir de. Edebiyat e\u011fitimine ili\u015fkin kafa yoran, uygulamalar yapan ki\u015filerden yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f kavramlarla edebiyat e\u011fitiminin sorunlar\u0131na ili\u015fkin \u00e7\u00f6z\u00fcmler okudu\u011funuzda sorunlar\u0131n kal\u0131c\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, mutlakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmektesiniz. Bug\u00fcn mutlak olan ilk\u00f6\u011fretim, orta\u00f6\u011fretim ve \u00fcniversitelerde i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f kavram yan\u0131lg\u0131lar\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir \u201cgeleneksel edebiyat e\u011fitimi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n\u201d varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.
\nEdebiyat e\u011fitiminin sorunlar\u0131 toplumu, do\u011fal olarak edebiyat e\u011fitiminin i\u015flevi noktas\u0131nda ilgilendirmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fcniversitelerdeki edebiyat e\u011fitimi ile edebiyat \u00f6\u011fretmeninin e\u011fitimi, ilk\u00f6\u011fretim ve orta\u00f6\u011fretimdeki edebiyat e\u011fitimini belirlemekte, \u00f6zellikle \u00f6\u011frencilerin okuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n olu\u015fumuna etki etmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde toplumsal ileti\u015fimin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc okuma kanal\u0131yla yap\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131n okumayan bir toplum oldu\u011fumuz herkesin a\u00e7\u0131k\u00e7a yapabilece\u011fi bir g\u00f6zlemdir. Bu a\u00e7\u0131dan bu yaz\u0131da, kavram yan\u0131lg\u0131lar\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclen gelenekselle\u015fmi\u015f edebiyat e\u011fitimini betimleyerek, \u201ci\u015flevsel bir edebiyat e\u011fitimi\u201d oda\u011f\u0131nda edebiyata ve edebiyat e\u011fitimine (okuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n edinimine) ili\u015fkin i\u015flevsel alg\u0131lar olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.
\n2. Edebiyat Kavram\u0131n\u0131n Alg\u0131lan\u0131\u015f\u0131<\/strong>
\nEdebiyat kavram\u0131n\u0131n toplumsal bilin\u00e7alt\u0131m\u0131zda olu\u015fumu, lise ve \u00fcniversitelerdeki edebiyat \u201c\u00f6\u011fretimi\u201d[2]<\/a> ile ilgilidir. Ne yaz\u0131k ki edebiyat kavram\u0131 bilin\u00e7alt\u0131m\u0131zda, olmu\u015f bitmi\u015f eskil \u015feyleri, anla\u015f\u0131lmaz s\u00f6zleri, \u00f6rne\u011fin aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc uyakl\u0131 \u015fiirleri, \u00e7ok eskilerde ya\u015fam\u0131\u015f \u015fair ve yazarlar\u0131 vb. \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Bu \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131n ortak yan\u0131 ki\u015filerin edebiyat\u0131 kendi ya\u015famlar\u0131yla ili\u015fkilendirmemeleridir. Toplumsal bilin\u00e7alt\u0131m\u0131zda edebiyat bizim d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda var olan, bizi etkilemeyen bir \u015fey olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. \u00dcniversite ve liselerdeki edebiyat \u201c\u00f6\u011fretimi\u201d de \u00f6\u011frencinin ya\u015fam\u0131yla ili\u015fkilendirilmemi\u015f i\u00e7erik, yakla\u015f\u0131m ve y\u00f6ntemleri i\u00e7ermektedir. Bu a\u00e7\u0131dan edebiyat kavram\u0131n\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131m\u0131z ve edebiyatla ilgili davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z t\u00fcm\u00fcyle \u00fcniversite ve liselerdeki edebiyat \u201c\u00f6\u011fretimi\u201dnin edebiyat kavram\u0131n\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir.
\n2.1. Edebiyat \u201c\u00d6\u011fretimi\u201dni Y\u00fcr\u00fcten Akademik \u00c7evrelerin Edebiyat\u0131 Alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131<\/strong>
\n\u00d6\u011fretim \u00fcyesinin edebiyat\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f bi\u00e7imi edebiyat e\u011fitiminin i\u00e7eri\u011fini ve edebiyat \u00f6\u011fretmenli\u011finin niteli\u011fini belirledi\u011fi i\u00e7in \u00f6nemlidir. \u00d6\u011fretim \u00fcyesinin edebiyat\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131 \u015fu i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f anlay\u0131\u015flarla betimlenebilir:
\n2.1.1. \u201cEdebiyat Bilgile\u015ftirmedir\u201d Alg\u0131s\u0131<\/strong>
\nGerek ara\u015ft\u0131rma b\u00f6l\u00fcmlerinde gerekse edebiyat ve T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011fretmenli\u011fi b\u00f6l\u00fcmlerinde edebiyat \u201cbilgile\u015ftirilmi\u015f ya da bilgile\u015ftirilmesi gereken bir \u015fey\u201d olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. Edebiyat e\u011fitimine y\u00f6n veren bu alg\u0131, tarihsel edebiyat bilgisine, d\u00f6neme, yazara, \u00f6\u011fretim \u00fcyesinin anlad\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imde metne, t\u00fcre v.b \u00f6nem vermekte, dersler bunlara ait bilgileri ezberlemekle ge\u00e7mektedir. Edebiyat \u00f6\u011frencisi, derste \u201cverilen\u201d edebiyat bilgisinin s\u0131navda \u00f6\u011fretmene verildi\u011fi bir edebiyat e\u011fitimi s\u00fcrecinden sonra, edebiyat \u00f6\u011fretmeni oldu\u011funda da ayn\u0131 \u015feyi yapmaktad\u0131r: \u201cBenim s\u00f6yledi\u011fimi ya da kitaplarda g\u00f6sterdi\u011fimi s\u0131navlarda bana s\u00f6yle.\u201d B\u00f6yle bir edebiyat e\u011fitimi, edebiyat\u0131 ezber konusu yaparak i\u015flevsizle\u015ftirmektedir. Bu durum okuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n olu\u015fmamas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Ki\u015finin eylemlerine yans\u0131mayan, ya\u015fam\u0131na y\u00f6n vermeyen bir yaz\u0131nsal okumadan s\u00f6z edilemez.
\nEdebiyat e\u011fitimini ve okuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n olu\u015fumunu olumsuz y\u00f6nde etkileyen bir anlay\u0131\u015f da \u201cEdebiyat de\u011fi\u015fmeyen bilgiler i\u00e7erir\u201d anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bu anlay\u0131\u015f\u0131n derslerinde, yaz\u0131nsal metinlerin \u00f6\u011fretim \u00fcyelerince belirlenen ya da kabul edilen yorumlar\u0131 edebiyat \u00f6\u011frencisine \u201cverilmekte\u201ddir. Bu yaz\u0131nsal metinlerin bilimsel metinler gibi tek anlaml\u0131 metinler oldu\u011funu kabul etmek anlam\u0131na gelir ki b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m edebiyat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na, edebiyatla ilgili b\u00fct\u00fcn kavramlara ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, edebiyat derslerinde bir \u015fiir \u00f6\u011frenci i\u00e7in, ancak \u00f6\u011fretim \u00fcyesinin s\u00f6yledi\u011fi ya da bir ele\u015ftirmenin belirledi\u011fi anlam\u0131 i\u00e7erebilir. \u00d6\u011frencinin \u015fiire ili\u015fkin \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar \u00fcretmesi, \u015fiiri be\u011fenip be\u011fenmemesi, ya\u015fam\u0131na yans\u0131tmas\u0131 \u00f6nemli de\u011fildir. Bu durumda \u00f6\u011frencinin \u015fiiri yaz\u0131nsal ileti\u015fim ba\u011flam\u0131nda okumas\u0131na gerek yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc edebiyat e\u011fitimi s\u00fcrecinde ge\u00e7erli olan \u00f6\u011frencinin yorumu de\u011fildir. Okuru \u00f6nemsizle\u015ftiren, okuma eylemini de\u011fersizle\u015ftiren bu dayatma, okurda okuman\u0131n yarars\u0131z, gereksiz bir eylem oldu\u011fu inanc\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Edebiyat e\u011fitiminden ge\u00e7mi\u015f bireylerin okuma davran\u0131\u015f\u0131 edinememesinin temelinde bu yakla\u015f\u0131m yatmaktad\u0131r.
\n\u00d6\u011frencinin edebiyata ili\u015fkin olu\u015fturdu\u011fu de\u011feri de bu anlay\u0131\u015f\u0131n belirledi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Bir \u00f6\u011frencinin edebiyata ili\u015fkin alg\u0131s\u0131, ilk\u00f6\u011fretimden \u00fcniversiteye kadar \u00f6rne\u011fin \u015fiirle ili\u015fkisi, \u201cEdebiyat, de\u011fi\u015fmez bilgiler i\u00e7erir\u201d anlay\u0131\u015f\u0131yla bi\u00e7imlenmektedir. Bu s\u00fcrecin, \u00f6rne\u011fin \u015fiiri sevmeme, \u015fiir okumama ile bitti\u011fini kesinlikle s\u00f6yleyebiliriz. Bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6\u011frencinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015fiirler; \u015fiiri ezberleme, \u015fiirin uyaklar\u0131n\u0131-\u00f6l\u00e7\u00fcleri bulma, \u015fiiri a\u00e7\u0131klama, \u015fiiri sesli okuma gibi konularda t\u00fcm\u00fcyle \u00f6\u011fretmenin ve ders kitab\u0131n\u0131n belirledi\u011fi bi\u00e7imlerde ele al\u0131nmaktad\u0131r. \u015eiirle bu t\u00fcr bir kar\u015f\u0131la\u015fma \u00f6\u011frencinin \u015fiiri ya\u015fam\u0131na etki edemeyecek ezber i\u00e7eri\u011fi olarak alg\u0131lamas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Bir \u015fair, okurlar\u0131 \u015fiirinin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc, uya\u011f\u0131n\u0131, ses \u00f6zelliklerini bulsun diye mi \u015fiir yaz\u0131yor? Ya da bir okur \u015fiiri \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc, uya\u011f\u0131n\u0131, ses \u00f6zelliklerini bulay\u0131m diye mi okur? \u015eiirle bu d\u00fczeyde kar\u015f\u0131la\u015fan bir \u00f6\u011frenci elbette \u015fiir okumayacakt\u0131r.[3] Bu durumda di\u011fer yaz\u0131nsal t\u00fcrleri de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek edebiyat e\u011fitiminden ge\u00e7mi\u015f bir bireyin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 somut ger\u00e7ekli\u011fe edebiyat\u0131 ve edebiyatla ilgili kavramlar\u0131 sokmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/a>
\n\u00dclkemizdeki edebiyat e\u011fitimini \u201cbilgile\u015ftirilmi\u015f edebiyat\u0131n \u00f6\u011fretimi\u201d diye adland\u0131rabiliriz. Edebiyat e\u011fitiminde \u201cbilme davran\u0131\u015f\u0131\u201d g\u00f6r\u00fcnce tan\u0131ma, ezberden s\u00f6yleme niteli\u011findedir. Yani, \u00f6\u011frencinin 17. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini, \u015fiirin bi\u00e7imsel \u00f6zelliklerini bilmesi, edebiyat e\u011fitimindeki \u201cbilme davran\u0131\u015f\u0131\u201dd\u0131r. Oysa \u00f6\u011frencinin edebiyata ili\u015fkin bir davran\u0131\u015f edinmesi i\u00e7in 17. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131 ezberlemeye de\u011fil, yaz\u0131nsal ileti\u015fim ba\u011flam\u0131nda okumaya ve de\u011ferlendirmeye; \u015fiirin bi\u00e7imsel \u00f6zelliklerini bilmeye, g\u00f6stermeye de\u011fil, \u015fiiri yaz\u0131nsal ileti\u015fim ba\u011flam\u0131nda okumaya gereksinimi vard\u0131r.
\n2.1.2. \u201cEdebiyat Tarihtir\u201d Alg\u0131s\u0131<\/strong>
\n\u201cEdebiyat tarihtir alg\u0131s\u0131\u201d \u00fcniversite ve liselerdeki edebiyat e\u011fitiminin i\u00e7eri\u011fini ve y\u00f6ntemini belirlemektedir. Edebiyat e\u011fitimi izlencelerinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli nedeni bu alg\u0131d\u0131r. Ders adland\u0131rmalar\u0131 bile tarih\u00e7i bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r: Eski T\u00fcrk Edebiyat\u0131, Yeni T\u00fcrk Edebiyat\u0131, Cumhuriyet D\u00f6nemi T\u00fcrk Edebiyat\u0131 gibi\u2026 Elbette edebiyata \u201cedebiyat tarihi\u201d bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bakmak bir yakla\u015f\u0131m olarak kabul edilebilir. Fakat \u201cedebiyat e\u011fitimi\u201d i\u00e7in b\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m\u0131 kabul etmek \u201cne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmemek\u201d anlam\u0131na gelir. Edebiyat tarihi, edebiyattan daha \u00f6nemli de\u011fildir. Edebiyat e\u011fitiminin en temel ama\u00e7lar\u0131ndan biri bireyin edebiyat davran\u0131\u015f\u0131 edinmesini sa\u011flamak, bireyde edebiyat zevki olu\u015fturmakt\u0131r. Bu ama\u00e7ta ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fumuz herkesin bildi\u011fi bir olgudur. Akl\u0131 ba\u015f\u0131nda biri, edebiyat zevkinin ve okuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n edebiyat tarihini ezberlemekle de\u011fil, edebiyat\u0131 yaz\u0131nsal ileti\u015fim ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirmekle olu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 bilir.
\n2.1.3. Edebiyat E\u011fitiminde Kullan\u0131lan Kavramlar\u0131n \u00c7a\u011fd\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131:
\n2.1.3.1. Edebiyat Bilgilerinin Niteli\u011fi<\/strong>
\nEdebiyat e\u011fitiminde kullan\u0131lan bilgilerin niteli\u011fi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir sorundur. Edebiyat bilgilerinin dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 edebiyat e\u011fitimi sa\u011flamaktad\u0131r. Edebiyat e\u011fitiminde kullan\u0131lan bu bilgiler, \u00e7a\u011fda\u015f edebiyatla uyu\u015fmazl\u0131k i\u00e7indedir. \u00d6yle ki \u00fclkemizde edebiyat ele\u015ftirisi, ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ve incelemesindeki g\u00fcd\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015fl\u0131ca nedeni de budur. Edebiyat e\u011fitiminde kullan\u0131lan edebiyat bilgileriyle yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, i\u015flevi olmayan \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda kullan\u0131lan y\u00f6ntemler(tarih\u00e7i) de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle \u00fcretildi\u011fi anda i\u015flevsizle\u015ftirmektedir. Bilgile\u015ftirmenin eskil olmas\u0131, edebiyat e\u011fitimi alan ki\u015finin ya\u015famla ba\u011f\u0131n\u0131 koparmakta, onunla ayn\u0131 havay\u0131 soluyan yazar, \u015fairle ileti\u015fim kurmas\u0131n\u0131 engellemektedir.
\n2.1.3.2. Okuma Kavram\u0131<\/strong>
\n\u0130lk\u00f6\u011fretimden \u00fcniversiteye her d\u00fczeyde \u00f6\u011frenci, okuma eylemini \u201cderslerini y\u00fcr\u00fctmek\u201d amac\u0131yla yapmaktad\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle \u00f6\u011frenci okuma eylemini yaln\u0131zca okuldaki gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in zorunlu okuma bi\u00e7iminde yapmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr bir okuma eylemi ba\u015fkas\u0131n\u0131n (\u00f6\u011fretim \u00fcyesinin) ama\u00e7lar\u0131n\u0131 (buyruk niteli\u011finde) i\u00e7eren, \u00f6\u011frencide ya\u015famla ilgili bir gereksinimi kar\u015f\u0131lamayan bir eylemdir. Bu eylem i\u00e7erisinde bulunan edebiyat \u00f6\u011frencisinin alg\u0131s\u0131nda okuma kavram\u0131 \u201dya\u015fam\u0131nda i\u015fine yaramayacak bir eylem, bir i\u015f\u201ddir. \u0130\u015fte tam bu noktada \u00f6\u011frenci okumay\u0131, ya\u015fam\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, yaln\u0131zca okulla ilgili bir kavram olarak alg\u0131lamaktad\u0131r. \u00d6\u011frenci i\u00e7in okuma, ezberlemeyle e\u015fanlaml\u0131d\u0131r. S\u0131navlarda ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in ezberlemek zorundad\u0131r.
\nOkuma kavram\u0131 ile ilgili uygulamalara y\u00f6n veren iki temel d\u00fc\u015f\u00fcnce yan\u0131lg\u0131s\u0131ndan s\u00f6z edebiliriz. Bu yan\u0131lg\u0131lar, edebiyat e\u011fitimini i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz bir duruma sokmu\u015ftur. \u00d6yle ki okuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek ama\u00e7l\u0131 e\u011fitim etkinliklerinde okuma ilkeleri, bu alandaki bilimsel yay\u0131nlara dayand\u0131r\u0131lmak yerine, okuma etkinliklerini y\u00fcr\u00fcten ki\u015filerin yetersizli\u011fini g\u00f6steren \u201cuyduruk\u201d yakla\u015f\u0131m, y\u00f6ntem, tekniklerle yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu uyduruk yakla\u015f\u0131mlar, e\u011fitimle ilgili ki\u015filerce de \u00f6nerilmektedir.[4] \u0130ki temel d\u00fc\u015f\u00fcnce yan\u0131lg\u0131s\u0131 \u015funlar:<\/a>
\n1. Okuma Ezberlemedir\/ Okuma Okunan\u0131 Yinelemedir
\n<\/strong>Okuma bir ileti\u015fim bi\u00e7imi olarak g\u00f6r\u00fclmemektedir. Oysa okumayla ilgili bireyin okuma edimini bi\u00e7imlendiren en temel d\u00fc\u015f\u00fcnce, okuman\u0131n bir ileti\u015fim bi\u00e7imi oldu\u011fu alg\u0131s\u0131d\u0131r. Edebiyat e\u011fitimi etkinliklerinde \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenlerinin okuma kavram\u0131n\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f bi\u00e7imi, \u00f6\u011frencinin okuma kavram\u0131n\u0131 ezberleme olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00d6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenleri, okumay\u0131 \u00e7ok ilkel bi\u00e7imde okunan\u0131 yineleme olarak alg\u0131lamaktad\u0131rlar. Okunan metinler \u201c\u015eair, yazar burada ne demek istiyor?\u201d bi\u00e7iminde \u015fairi, yazar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131layan, de\u011fersizle\u015ftiren sorularla ele al\u0131nmakta, sonu\u00e7ta metinler \u00f6\u011fretmenin s\u00f6yledi\u011fi bi\u00e7imiyle anlamland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6\u011fretim \u00fcyesi ve edebiyat \u00f6\u011fretmenleri s\u0131navlarda \u00f6\u011frencilerden metinleri kendilerinin ya da belirttikleri yazarlar\u0131n betimledi\u011fi, inceledi\u011fi bi\u00e7imde istemektedirler. Bu t\u00fcr bir okuma yukar\u0131da s\u00f6yledi\u011fimiz gibi ezberlemeyle e\u015fanlaml\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca okur, her defas\u0131nda metinleri ba\u015fkas\u0131n\u0131n (\u00f6\u011fretim \u00fcyesi ve edebiyat \u00f6\u011fretmeni) anlad\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imde kabul etti\u011fi i\u00e7in metin kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015fmekte, etkisizle\u015fmektedir. Bu durumda okuma eyleminin amac\u0131 olan yaz\u0131nsal ileti\u015fim ger\u00e7ekle\u015fememektedir.
\nEdebiyat e\u011fitimindeki metin kullan\u0131m\u0131 edebiyat bilgilerini ve tarihini \u00f6\u011fretme ama\u00e7l\u0131d\u0131r. Oysa edebiyat \u00fcr\u00fcnleri (ya da her t\u00fcrl\u00fc metin) ileti\u015fim ba\u011flam\u0131nda olu\u015fan \u00fcr\u00fcnlerdir. Metnin kim taraf\u0131ndan, ne zaman, nerede, ne ama\u00e7la, hangi durumda, kime y\u00f6nelik olu\u015fturuldu\u011fu; neyi nas\u0131l, iletti\u011fi; metnin okur taraf\u0131ndan i\u00e7inde bulundu\u011fu duruma, ya\u015f\u0131na, cinsiyetine, birikimine, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne vb. g\u00f6re nas\u0131l al\u0131mland\u0131\u011f\u0131 gibi bildiri\u015fim \u00f6\u011feleri metni belirlemektedir. \u0130lk\u00f6\u011fretimden \u00fcniversiteye kadar her d\u00fczeyde metin kullan\u0131m\u0131n\u0131n ileti\u015fim ama\u00e7l\u0131 olmas\u0131 gereklili\u011fi vard\u0131r. Bu, edebiyat bilgisi ve tarihini \u00f6\u011fretmek ama\u00e7l\u0131 olsa bile metnin var olma amac\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. Metni var eden, yazarla yaz\u0131nsal ileti\u015fime giren okurdur. Bu durumda okurun metinle ilgili duygular\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, yorumlar\u0131 \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc edebiyat e\u011fitiminde ama\u00e7, \u00f6\u011frencinin edebiyat\u0131 i\u00e7selle\u015ftirmesidir. \u00d6\u011frencinin i\u00e7selle\u015ftirmedi\u011fi, yani \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fi, duygu olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131, kendi ya\u015fam\u0131na, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topluma ili\u015fkin de\u011ferlendirmeler yapmad\u0131\u011f\u0131 bir metnin varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Okurun metne, ileti\u015fim amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda birtak\u0131m bilgileri edinmek amac\u0131yla yakla\u015fmas\u0131; okumadan zevk almas\u0131n\u0131, okumaya kar\u015f\u0131 ilgisinin ve okuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektedir.
\n2. Okuma, \u00dcniversite \/ Okul Gereksinimlerini Kar\u015f\u0131lamak Amac\u0131yla Yap\u0131l\u0131r<\/strong>
\nOkuma eylemi ger\u00e7ek bir gereksinimden do\u011far. Okuyan bireyin amac\u0131, toplumsal ve bireysel ya\u015famdaki gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamakt\u0131r. Oysa edebiyat e\u011fitimi uygulamalar\u0131nda okuma gereksinimi \u201cdersle ilgili bir gereksinim\u201d bi\u00e7iminde olu\u015fturulmaktad\u0131r. \u00d6\u011fretim \u00fcyesinin, edebiyat \u00f6\u011fretmenin belirledi\u011fi metinler, \u00f6\u011fretim \u00fcyesi ve edebiyat \u00f6\u011fretmenin belirledi\u011fi ama\u00e7lar do\u011frultusunda \u00f6\u011frencilere okutturulmaktad\u0131r. \u00d6\u011frencinin gereksinim duymadan okudu\u011fu her metin, \u00f6\u011frencide okuma kavram\u0131na ili\u015fkin olumsuz bir tutum geli\u015ftirmektedir.
\nBu a\u00e7\u0131dan edebiyat e\u011fitiminde gereksinimin olu\u015fmas\u0131 kesinlikle \u00f6\u011frenciyle ilgilidir. \u00dcniversite ya da liselerde edebiyat e\u011fitimi uygulamalar\u0131nda \u00f6\u011frencinin kendi gereksinimlerini, ama\u00e7lar\u0131n\u0131 belirlemelerine olanak tan\u0131mal\u0131d\u0131r. \u00d6\u011frencinin gereksinimi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ki\u015fisine, ortamlar\u0131na, duygular\u0131na, anlay\u0131\u015flar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak olu\u015fur. \u00d6rne\u011fin eski T\u00fcrk \u015fiirinden bir \u00f6rne\u011fi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fiiriyle, \u015fairleriyle, duygular\u0131yla ili\u015fkilendirmek ya da herhangi bir konuda g\u00fcn\u00fcm\u00fczle ilgisini kurmak bir gereksinim olu\u015fturabilir.
\n3. \u201cEdebiyat E\u011fitimi\u201d Kavram\u0131n\u0131n Alg\u0131lan\u0131\u015f\u0131<\/strong>
\nEdebiyat \u201c\u00f6\u011fretimine\u201d ba\u015flan\u0131rken sorulan en \u00f6nemli sorular \u201cEdebiyat nedir, tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n ya da okudu\u011fun birka\u00e7 edebiyat\u00e7\u0131y\u0131 s\u00f6yler misin?\u201d gibi sorulard\u0131r. Geleneksel edebiyat e\u011fitimini, anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 en yal\u0131n bi\u00e7imiyle g\u00f6steren bu sorular, \u00f6\u011fretim \u00fcyesini ve edebiyat \u00f6\u011fretmenini her \u015feyi bilen ki\u015fi konumuna getirmesi ve \u00f6\u011frenciyi \u00f6\u011fretim \u00fcyesine ve edebiyat \u00f6\u011fretmenine ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Bu sorularla kurulan edebiyat e\u011fitimi ortam\u0131nda \u00f6\u011frenciler, sorulara verdikleri yan\u0131tlarla g\u00fcl\u00fcn\u00e7 duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcrler. \u00d6\u011frencilerin kendilerini \u201cbilgisiz\u201d sanmalar\u0131, bu sorularla sa\u011fland\u0131ktan sonra edebiyat e\u011fitimi ortam\u0131nda okuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 k\u00f6relten, okuma eylemini gereksizle\u015ftiren \u201cedebiyat bilgileri, edebiyat tarihi \u00f6\u011fretimi\u201d ba\u015flar. Bu sorular, geleneksel edebiyat \u00f6\u011fretiminin s\u00fcrmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da i\u015flevsel de\u011fere sahiptir. Art\u0131k bu edebiyat e\u011fitimi ortam\u0131nda \u00f6\u011fretim \u00fcyesi ve edebiyat \u00f6\u011fretmeni, \u201cbir bilen\u201d olarak \u00e7o\u011funlukla okumad\u0131\u011f\u0131 halde okumaya ili\u015fkin \u00f6\u011f\u00fctler verebilir. \u0130\u015fte bizim \u201cedebiyat \u00f6\u011fretimimiz\u201d.
\n4. \u00d6\u011fretim \u00dcyesi \/ Edebiyat \u00d6\u011fretmeni ve Edebiyat E\u011fitimi Ortamlar\u0131<\/strong>
\n\u00d6\u011fretmenlik b\u00f6l\u00fcmlerinde edebiyat e\u011fitimini y\u00fcr\u00fcten \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin \u201c\u00f6\u011fretim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n\u201d edebiyat e\u011fitiminin en temel sorunlardan biri oldu\u011fu bilinmektedir. \u00d6\u011fretim \u00fcyeleri kendilerini \u201cedebiyat\u0131n e\u011fitimi\u201d alan\u0131ndan \u00e7ok \u201cedebiyat\u201d alan\u0131nda g\u00f6rmekte, derslerini bu anlay\u0131\u015fla y\u00fcr\u00fctmektedirler. Bu derslerde, bir edebiyat \u00f6\u011fretmeninin mesleki formasyonuna ili\u015fkin e\u011fitim yakla\u015f\u0131m, y\u00f6ntem ve teknikleri sunulmamaktad\u0131r. \u00d6yle ki \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri, \u201cedebiyat e\u011fitimi\u201dne ili\u015fkin herhangi bir ara\u015ft\u0131rma, inceleme yapmamakta bu alanla ilgili yay\u0131n bile \u00fcretmemektedirler. Edebiyat kavram\u0131n\u0131 olu\u015fturup \u00f6\u011frencilere \u201cveren\u201d \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri, kendi alanlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmeyen bilgilerini bilmek, onlar\u0131 \u00f6\u011fretmek ve edebiyat bilgisinin dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamakla g\u00f6revli saymaktad\u0131rlar kendilerini.
\n\u00d6\u011fretim \u00fcyesi ve edebiyat \u00f6\u011fretmeninin edebiyat e\u011fitimi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tan davran\u0131\u015f betimlemelerini yapmak geleneksel edebiyat e\u011fitimini, \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenlerini daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131labilir.
\n1. \u201cEdebiyat e\u011fitimi veren\u201d \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenleri \u201canlatma\u201d y\u00f6ntemi d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir y\u00f6ntem teknik kullanmazlar. \u00d6\u011fretim \u00fcyeleri ve \u00f6\u011fretmenler anlatma hastal\u0131\u011f\u0131ndan muzdariptirler.
\n2. Bilgiyi \u00f6nemseyen bir edebiyat e\u011fitiminde \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenleri \u201ckimsenin bilmedi\u011fi (g\u00fcya) bir bilgiyi bilmenin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 iktidar\u0131\u201d s\u00fcrmektedirler. \u00d6\u011frencileri \u201cbilgisiz\u201d sayarak kendi varl\u0131klar\u0131n\u0131 mutlakla\u015ft\u0131r\u0131rlar.
\n3. \u00d6\u011fretmenli\u011fi kendi \u00f6\u011frencilik ya\u015fam\u0131nda \u00fczerlerinde iz b\u0131rakm\u0131\u015f \u00f6\u011fretmenler gibi yapmaktad\u0131rlar.
\n4. \u00d6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenleri \u00f6\u011frencileri doldurulacak bidonlar olarak g\u00f6rmektedirler.
\n5. \u00d6\u011fretmenler e\u011fitimdeki sorunlar\u0131 mutlaka ba\u015fkalar\u0131na yans\u0131larlar. E\u011fitim sisteminin bozuk oldu\u011funu s\u00f6ylerler. \u00c7ocuk, ilk\u00f6\u011fretimdeyken \u00e7ocu\u011fun \u201caileden bo\u015f geldi\u011fini\u201d, lisedeyken \u201cilk\u00f6\u011fretimden bo\u015f geldi\u011fini\u201d s\u00f6ylerler. Edebiyat e\u011fitiminde de durum b\u00f6yledir.
\n6. Ba\u015fkas\u0131n\u0131n konu\u015fmas\u0131na dayanamazlar. \u201cBu \u015fiirde \u015fair ne demek istemi\u015ftir?\u201d diye sorarak \u015fairi, s\u00f6ylemek istediklerini anlatamayan bir ki\u015fi olarak a\u015fa\u011f\u0131larlar.
\n7. Tek bilen do\u011fru ki\u015fi olarak yaz\u0131nsal metinlerin anlamlar\u0131n\u0131 deftere yazd\u0131r\u0131rlar. S\u0131navlarda deftere yazd\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 isterler.
\n8. \u00d6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenleri, kendilerini bilginin kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrler. Bir saniyede fotokopi \u00e7ektirip \u00f6\u011frencilerine bilgiyi ula\u015ft\u0131rabilecekken bu bilgileri saatler boyunca \u00f6\u011frencinin defterine yazd\u0131r\u0131rlar. Bunun ad\u0131na edebiyat e\u011fitimi derler. Onlara g\u00f6re \u00f6\u011frencinin defteri bo\u015fsa \u00f6\u011frenci de bo\u015ftur. Hi\u00e7bir \u015fey \u00f6\u011frenmemi\u015ftir.
\n9. \u00d6\u011frenciye sence ile ba\u015flayan soru sormazlar, kimseye de sordurmazlar.
\n10. \u00d6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenleri tek kitapl\u0131 (ders kitab\u0131) insanlard\u0131r.
\n11. \u00d6\u011frencilerin kar\u015f\u0131t\u0131 olarak kendilerini g\u00f6sterirler.
\n12. Edebiyat e\u011fitiminin izlencesini onlar olu\u015fturur ve \u00f6\u011frencilere dayat\u0131rlar. \u00d6\u011fretmen, \u00f6\u011frencilerin g\u00f6zlerini kapat\u0131p elinden tutarak bilinmeyene g\u00f6t\u00fcren ki\u015fidir. \u00d6\u011frencinin \u00e7evresini g\u00f6rmesi, istenen bir davran\u0131\u015f de\u011fildir. \u00d6\u011frenci, \u00f6\u011fretim \u00fcyesinin ve edebiyat \u00f6\u011fretmenin g\u00f6rd\u00fcklerini g\u00f6rebilir ancak.
\n13. \u00d6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenleri \u00f6zne, \u00f6\u011frenciler nesnedir. \u00d6\u011frenciler, ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in varl\u0131klard\u0131r.
\n14. \u00d6\u011fretim \u00fcyeleri ve edebiyat \u00f6\u011fretmenleri, \u201cokuma yazma bilmiyor, okuduklar\u0131n\u0131 anlam\u0131yor, yazarken zorlan\u0131yor, do\u011fru d\u00fczg\u00fcn konu\u015fam\u0131yor, kitap okumuyor, Aziz Nesin\u2019in, Ya\u015far Kemal\u2019in ad\u0131n\u0131 bile duymam\u0131\u015f[5], \u015fiirden ho\u015fla<\/a>nm\u0131yormu\u015f[6]\u201d diye \u00f6\u011frencilerle dalga ge\u00e7er, onlar\u0131 yarg\u0131larlar. Bu durumun kendi edebiyat e\u011fitimi anlay\u0131\u015flar\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6remezler.<\/a>
\n15. Dilbilgisine a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6nem verirler. Onlar i\u00e7in \u00f6\u011frencilerin s\u0131fatlar\u0131n t\u00fcrlerini bilmesi, s\u0131fatlar\u0131 konu\u015furken ve yazarken etkili bir bi\u00e7imde kullanmas\u0131ndan iyidir.
\nGeleneksel edebiyat \u00f6\u011fretiminde yukardan a\u015fa\u011f\u0131ya dikey bir ileti\u015fim s\u00f6z konusudur. \u00d6\u011fretim \u00fcyeleri, belirledikleri \u201ctek bir kitab\u0131 ya da kitaplar\u0131, yaz\u0131lar\u0131 \u00f6\u011frenciye dersin olmazsa olmazlar\u0131n\u0131 bildirirler. Kendi ilkelerini, kurallar\u0131n\u0131, anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ve nas\u0131l bir ders i\u015fleyeceklerini, \u00f6\u011frenciden beklediklerini s\u0131n\u0131fta duyurur ya da belli ederler. \u00d6\u011frencilerden istedi\u011fi yaln\u0131zca onun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 izlenceye uymalar\u0131, \u201conun verdiklerini ona s\u0131navlarda geri vermeleri\u201ddir.
\n\u00d6\u011frencinin \u201cokur\u201d oldu\u011fu \u00f6\u011frenci odakl\u0131 bir edebiyat e\u011fitimindeyse \u00f6\u011frencinin gereksinimleri \u00f6nemlidir. Edebiyat e\u011fitiminin \u00f6znesi olan \u00f6\u011frenci, kendi \u00f6\u011frenmesinden sorumludur. \u00d6\u011fretim \u00fcyesinin ve \u00f6\u011frencilerin kat\u0131l\u0131m\u0131yla her ders i\u00e7in yap\u0131labilecek \u201cedebiyat e\u011fitimi i\u00e7in ama\u00e7 belirleme oturumlar\u0131nda\u201d[7] \u00f6\u011frenciler, derslerin i\u00e7eri\u011fini, etkinlikleri, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kendileri belirleyebilirler. Bu, \u00f6\u011frencileri g\u00fcd\u00fcleyen bir durum yaratmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca \u00f6\u011frenciler, dersin i\u00e7eri\u011fini <\/a>belirlerken ara\u015ft\u0131rmalar\u0131yla dersin i\u00e7eri\u011fine ili\u015fkin bir\u00e7ok amac\u0131 kendili\u011finden ya\u015fayarak ger\u00e7ekle\u015ftirirler. De\u011fi\u015fik basamaklarda olu\u015fan ama\u00e7 belirleme etkinlikleri sonunda \u00f6\u011frencilerle, i\u00e7inde ama\u00e7lar\u0131n, kaynaklar\u0131n, zaman\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 bir \u201c\u00f6\u011frenme s\u00f6zle\u015fmesi\u201d bi\u00e7iminde haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir e\u011fitim izlencesi imzalanarak \u00f6\u011frenme etkinlikleri resmile\u015ftirilir. \u00d6\u011frencilerin izlenceyi kendilerinin belirlemeleri, ama\u00e7lara ba\u011fl\u0131l\u0131k olu\u015fturmaktad\u0131r.
\nEdebiyat e\u011fitimiyle bireyin yorum yapabilme, de\u011ferlendirebilme, birle\u015ftirebilme, ele\u015ftirebilme, ba\u011fda\u015ft\u0131rabilme, edebiyatla ilgili bir de\u011fer yarg\u0131s\u0131 edinebilme, edebiyatla ilgili bir de\u011fere kendini adayabilme gibi beceri ve davran\u0131\u015flar\u0131 edinmesi bir gerekliliktir. Bu beceri ve davran\u0131\u015flar\u0131n i\u00e7selle\u015ftirilmesi \u00f6\u011frencilerin e\u011fitim izlencesini -son s\u00f6z \u00f6\u011frencilerde olmak ko\u015fuluyla- \u00f6\u011fretim \u00fcyesiyle birlikte belirlemesine ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\n5. Sonu\u00e7: Edebiyat E\u011fitiminde \u0130\u015flevsel Alg\u0131lar
\n\u00dcniversitelerdeki edebiyat e\u011fitiminin genel ve \u00f6zel ama\u00e7lar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a belirlenmesi bir zorunluluktur. Bu genel ve \u00f6zel ama\u00e7lar\u0131n kavram yan\u0131lg\u0131lar\u0131n\u0131 i\u00e7ermemesi gereklidir. Edebiyat e\u011fitimi \u201cbilgi y\u00fckleme\u201d ama\u00e7l\u0131 de\u011fil, okuma davran\u0131\u015f\u0131 olu\u015fturma ama\u00e7l\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in edebiyat e\u011fitiminin yakla\u015f\u0131m, y\u00f6ntem, teknik ve ama\u00e7lar\u0131, \u201c\u00f6\u011frenciye g\u00f6re\u201d (\u00f6\u011frenci odakl\u0131) olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Edebiyat \u00f6\u011frencisinin \u00f6\u011frenci olarak de\u011fil, bir okur olarak alg\u0131lanmas\u0131 gereklidir.
\nEdebiyat e\u011fitiminde olmas\u0131 gereken temel ilkeleri, ba\u015fka bir deyi\u015fle \u00f6\u011frencilerin okuma davran\u0131\u015f\u0131 edinmesini sa\u011flayabilecek edebiyat ve edebiyat e\u011fitiminin kavramlar\u0131na ili\u015fkin alg\u0131lar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibi belirleyebiliriz:
\n1. Yaz\u0131nsal metinler bildiri\u015fim ba\u011flam\u0131nda olu\u015fur. Yaz\u0131nsal ileti\u015fim; yazar\u0131n somut ger\u00e7eklikten kendine g\u00f6re, kendi ger\u00e7ekli\u011fiyle olu\u015fturdu\u011fu yaz\u0131nsal metinlerin okur taraf\u0131ndan okurun ya\u015f\u0131na, k\u00fclt\u00fcr\u00fcne, birikimine k\u0131saca kendi ger\u00e7ekli\u011fine g\u00f6re al\u0131mlanmas\u0131 ve kendi somut ger\u00e7ekli\u011fine yans\u0131lamas\u0131yla olu\u015fmaktad\u0131r. Okur (\u00f6\u011frenci) yaz\u0131nsal metni kendi d\u00fcnyas\u0131nda kendisi i\u00e7in anlamland\u0131r\u0131r. Bunun tersi yaz\u0131nsal metni ba\u015fkas\u0131n\u0131n dedi\u011fi bi\u00e7imde anlama olur ki, buna okuma de\u011fil ezberleme denmektedir. Edebiyat kavram\u0131 e\u011fitimin her a\u015famas\u0131nda yaz\u0131nsal ileti\u015fim ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir.
\n2. Edebiyat tarih de\u011fildir. Edebiyat\u0131n \u00f6rne\u011fin toplumbilimle ne kadar bir ili\u015fkisi varsa tarihle de o kadar ili\u015fkisi vard\u0131r. Edebiyat\u0131n tarihi, edebiyat kadar de\u011ferli de\u011fildir. Edebiyat tarihi ancak, bir ders olarak e\u011fitim izlencesi i\u00e7erisinde yer alabilir.
\n3. Yaz\u0131nsal metinler \u00e7okanlaml\u0131d\u0131r. Yaz\u0131nsal metinler, her okumada yeniden \u00fcretilirler. Bir yaz\u0131nsal metnin her okumas\u0131 bir anlam demektir. Bir metin, kadar okunduysa o kadar anlam olu\u015fmu\u015ftur. Ancak yaz\u0131nsal metnin anlam\u0131 metinden uzakla\u015fm\u0131\u015f, farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir anlam olamaz. Okur, metni kendi ya\u015fam\u0131yla de\u011ferlendirir. Edebiyat e\u011fitiminde \u00f6nemli olan okurun (\u00f6\u011frencinin) \u00fcretti\u011fi anlam\u0131 dile getirebilmesi, okuduklar\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131yla de\u011ferlendirmesi ve ba\u015fka okumalarla metinleri yeniden \u00fcretebilme becerisi edinmesidir.
\n4. Her okuma bir gereksinimden do\u011far. Gereksinim olu\u015fmadan yap\u0131lan okumalar zorunlu okumalard\u0131r. Bu t\u00fcr okumalar genellikle ezberleme niteli\u011findedir. (Okumay\u0131 i\u015flevsel k\u0131lan \u015fey ki\u015finin okuma i\u00e7in bir amac\u0131n\u0131n olmas\u0131d\u0131r.)
\n5. Edebiyat e\u011fitimi ancak \u00f6\u011frenci odakl\u0131 yakla\u015f\u0131m, y\u00f6ntem ve tekniklerle yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir ortamda yap\u0131labilir. Geleneksel edebiyat e\u011fitimi al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yla okuma davran\u0131\u015f\u0131 geli\u015fememektedir. Edebiyat e\u011fitiminde \u00f6\u011frencinin sorumluluk almas\u0131na, s\u00fcre\u00e7ten sorumlu olmas\u0131na olanak tan\u0131mal\u0131d\u0131r.
\n6. \u00d6\u011fretmenlik b\u00f6l\u00fcmlerinde edebiyat dersleri \u201cedebiyat\u0131n e\u011fitimi\u201dne ili\u015fkin ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7ermelidir. \u0130ki temel ama\u00e7 olmal\u0131d\u0131r: 1. Okuma davran\u0131\u015f\u0131 olan birey yeti\u015ftirebilmek. 2. \u00d6\u011frencilerinin okuma davran\u0131\u015f\u0131 edinmesini sa\u011flayan \u00f6\u011fretmen yeti\u015ftirebilmek.
\nGer\u00e7ekte sorun, edebiyat e\u011fitiminin yeniden d\u00fczenlenmesi sorunu de\u011fildir. Sorun bu olsa bile, bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bir olgunla\u015fmay\u0131 gerektirir. Bug\u00fcn b\u00f6yle bir olgunla\u015fmadan s\u00f6z edemeyiz. Bug\u00fcn, edebiyat e\u011fitiminin sorunlar\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na almak bile olanakl\u0131 g\u00f6z\u00fckmemektedir. Bence as\u0131l sorun, okuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n olamamas\u0131d\u0131r. Edebiyat e\u011fitimi, bu b\u00fcy\u00fck sorunun en b\u00fcy\u00fck par\u00e7as\u0131d\u0131r. Sorunu \u00e7\u00f6zmeye ya da kontrol alt\u0131na almaya \u201cokuma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 geli\u015ftirme\u201d amac\u0131ndan ba\u015flamal\u0131. B\u00f6yle bir ama\u00e7tan ba\u015flay\u0131nca yazarlar\u0131n, yazar \u00f6rg\u00fctlerinin, yay\u0131nc\u0131lar\u0131n, k\u00fct\u00fcphanelerin, \u00fcniversitelerin, Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v.b ki\u015fi ya da kurulu\u015flar\u0131n sorumluluklar\u0131 da akla gelmektedir. O halde bu sorun hep birlikte \u00e7\u00f6z\u00fclmeye muhta\u00e7t\u0131r. Yazar \u00f6rg\u00fctleri[8], okumay\u0131 \u00f6nemseyen \u00e7e\u015fitli sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri, yay\u0131nc\u0131lar, edebiyat dergileri, \u00f6\u011fretmenler\/\u00f6\u011fretim \u00fcyeleri ve bunlar\u0131n<\/a> \u00f6rg\u00fctleri, \u00f6\u011frenci \u00f6rg\u00fctleri, veli dernekleri, e\u011fitim dernekleri\/vak\u0131flar\u0131, \u00fcniversiteler, Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131, k\u00fct\u00fcphane v.b olu\u015fturdu\u011fu bir ortak \u00e7al\u0131\u015fma grubuyla ya da bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015fbirli\u011fiyle olu\u015fabilecek \u201cokuma davran\u0131\u015f\u0131 geli\u015ftirme vak\u0131flar\u0131, dernekleri, okuma ara\u015ft\u0131rma merkezleri gibi \u00f6rg\u00fctlerle\u201d okuma sorunun \u00fczerine gidilebilir. Bu ki\u015fi ve kurumlar\u0131n ayn\u0131 do\u011frultuda hareket etmeleri m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir. O zaman i\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 kararl\u0131, bask\u0131 ve etkinlik gruplar\u0131 olu\u015fturmak daha uygun olabilir. \u00d6rne\u011fin yazarlar\u0131n, yazar \u00f6rg\u00fctlerinin, veli derneklerinin, \u00e7e\u015fitli sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin okullara, Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131na bask\u0131 yapmalar\u0131, bu konuda g\u00fcndem yarat\u0131c\u0131 etkinlikler d\u00fczenlemeleri gerekebilir.
\nBa\u015flang\u0131\u00e7 olarak, yukarda s\u00f6z\u00fc edilen \u00f6rg\u00fctlerin ve gruplar\u0131n bir birlik olu\u015fturmas\u0131 zorunludur. Bu birlik okumaya, edebiyat e\u011fitimine ili\u015fkin g\u00fcndem yaratarak i\u015fe ba\u015flayabilir. Bence bu birlik ilk i\u015f olarak, uygulanabilir bir \u201cOkuma Davran\u0131\u015f\u0131 Olu\u015fturma ve Geli\u015ftirme Proje Yar\u0131\u015fmas\u0131\u201d d\u00fczenlemeli.<\/p>\n

[2] \u201cEdebiyat \u00f6\u011fretimi\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc yerine \u201cedebiyat e\u011fitimi\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ye\u011flemek gerekir. Yaz\u0131da \u00fcniversite ve liselerde edebiyat \u201ce\u011fitimi\u201d de\u011fil edebiyat \u201c\u00f6\u011fretimi\u201d yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak i\u00e7in \u201c\u00f6\u011fretim\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnde t\u0131rnak imi kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/a>
\n[3<\/a>]\u00d6\u011frenciler di\u011fer yaz\u0131nsal t\u00fcrlerle de ayn\u0131 bi\u00e7imde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorlar: \u201cEdebiyat\u0131 bilmek gerekir\u201d. \u00d6rne\u011fin bir roman edebiyat e\u011fitiminde \u00f6\u011frenci i\u00e7in zevk \u00f6\u011fesinden \u00e7ok bir yap\u0131 niteli\u011finde dil, anlat\u0131m, t\u00fcr, d\u00f6nem, tarih, teknik dibi \u00f6\u011feleri i\u00e7eren bir bilgi y\u0131\u011f\u0131n\u0131d\u0131r. Oysa roman \u201c\u00f6\u011frenci edebiyat \u00f6\u011frencisi olsa bile\u201d \u00f6nce ki\u015finin kendisiyle ilgili bir de\u011ferlendirmedir.
\n[4] 4 Nisan 2004 tarihli Radikal gazetesindeki habere g\u00f6re Milli E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 m\u00fcste\u015far\u0131 Prof. Dr. Necat Birinci, T\u00fcrk\u00e7e ve edebiyat \u00f6\u011fre<\/a>tmenlerine y\u00f6nelik d\u00fczenlenen seminerde \u201c\u00d6\u011frenciye \u015fiir ezberletece\u011fiz ve mezun olan \u00f6\u011frenci en az 70 \u015fiiri ezbere bilecek. Bilmenin temelinde mutlaka ezber vard\u0131r.\u201d demi\u015f. Tart\u0131\u015facak bir taraf\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u201c69 olsa olmaz m\u0131?\u201d demek istiyorum.
\n[5] Varl\u0131k<\/a> dergisinin Mart 2004 say\u0131s\u0131nda \u0130p\u015firo\u011flu\u2019nun yaz\u0131s\u0131ndan.
\n[6] Ayn\u0131 say\u0131da Asilt\u00fcrk\u2019\u00fcn yaz\u0131s\u0131ndan.<\/a>
\n[7] Bu oturumlar, geleneksel edebiyat e\u011fitimine al\u0131\u015fm\u0131\u015f \u00f6\u011frenciler i\u00e7in anla\u015f\u0131lmaz olabilir. \u00d6\u011frenciler ama\u00e7lar\u0131 belirlemek i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma yapmak isteyebilirl<\/a>er. Bu durumlarda ama\u00e7 belirleme oturumlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 artt\u0131r\u0131labilir.
\n[8] Okur \u00f6rg\u00fct\u00fc ne yaz\u0131k ki yok.<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00d6nder Devrim AKSAKAL 1. Giri\u015f \u00dclkemizde edebiyat e\u011fitimine ili\u015fkin sorunlar\u0131n kayna\u011f\u0131nda edebiyat, e\u011fitim ve edebiyat e\u011fitimi kavramlar\u0131yla bu kavramlarla ilintili olan kavramlar\u0131n alg\u0131lan\u0131lmas\u0131ndaki yan\u0131lg\u0131lar ve bu yan\u0131lg\u0131lar\u0131n \u00fczerine kurulan edebiyat e\u011fitimi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 yatmaktad\u0131r. \u00d6yle ki bu kavram yan\u0131lg\u0131lar\u0131 kimi zaman … Okumaya devam et →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":785,"featured_media":0,"parent":42,"menu_order":8,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"showcase.php","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-82","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/82","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/785"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=82"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/82\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/42"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=82"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}