{"id":48,"date":"2012-09-17T19:19:36","date_gmt":"2012-09-17T19:19:36","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/?page_id=48"},"modified":"2013-03-13T17:03:21","modified_gmt":"2013-03-13T17:03:21","slug":"klasikleri-neden-okumali","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/yazilar\/klasikleri-neden-okumali\/","title":{"rendered":"Klasikleri Neden Okumal\u0131?"},"content":{"rendered":"

Klasikleri Neden Okumal\u0131?<\/strong>\"\"<\/strong><\/p>\n

Italo Calvino\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00c7eviren: Cel\u00e2l \u00dcster 24\/08\/2001 Radikal Kitap Eki<\/p>\n

‘A\u011faca T\u00fcneyen Baron’, ‘\u0130kiye B\u00f6l\u00fcnen Vikont’, ‘Varolmayan \u015e\u00f6valye’, ‘Bir K\u0131\u015f Gecesi E\u011fer Bir Yolcu’, ‘Palomar’ gibi \u00e7a\u011fda\u015f klasiklerin yazar\u0131 Italo Calvino tam yirmi y\u0131l \u00f6nce kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131da ‘klasik nedir?’ sorusuna on d\u00f6rt ayr\u0131 tan\u0131m getiriyor.<\/strong><\/p>\n

\u0130\u015fe, ortaya baz\u0131 tan\u0131mlar koyarak ba\u015flayal\u0131m.
\n1.<\/strong> Klasikler, insanlar\u0131n, hi\u00e7bir zaman “Okuyorum” demedikleri, genellikle “Yeniden okuyorum” dedikleri kitaplard\u0131r.
\nBu durum, hi\u00e7 de\u011filse “m\u00fcrekkep yalam\u0131\u015f” denen insanlar i\u00e7in ge\u00e7erliyse de, gen\u00e7ler i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc gen\u00e7ler, d\u00fcnyayla ve d\u00fcnyan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan klasiklerle ilk kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 bir ya\u015ftad\u0131rlar.
\n“Okumak” eyleminin ba\u015f\u0131na getirilen yineleyici “yeniden” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, \u00fcnl\u00fc bir kitab\u0131 okumam\u0131\u015f olmay\u0131 kabullenmekten utanan ki\u015filerin yeltendi\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck bir ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Ama olu\u015fum \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda ne kadar \u00e7ok kitap okumu\u015f olursak olal\u0131m, hen\u00fcz okumad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnya kadar temel yap\u0131t olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtirsek, bu t\u00fcr ki\u015filerin y\u00fcre\u011fine biraz olsun su serpebiliriz.<\/p>\n

Zengin bir deneyim<\/strong>
\nHerodotos’un t\u00fcm\u00fcn\u00fc ve Thukydides’in t\u00fcm kitaplar\u0131n\u0131 okumu\u015f biri varsa, parmak kald\u0131rs\u0131n! Ya Saint Simon’u? Ya da Retz Kardinali’ni?[1]<\/a> On dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck roman dizilerinin bile, okunduklar\u0131ndan \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir s\u0131kl\u0131kla an\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Fransa’da Balzac’\u0131 okulda okumaya ba\u015flarlar ve kitaplar\u0131n\u0131n bask\u0131 say\u0131s\u0131na bak\u0131lacak olursa, okul \u00e7a\u011f\u0131ndan \u00e7ok sonralar\u0131 da okumay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Ama Balzac’\u0131n \u0130talya’da ne kadar tutuldu\u011fu soru\u015fturulsayd\u0131, san\u0131r\u0131m s\u0131ralaman\u0131n en altlar\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. \u0130talya’daki Dickens tutkunlar\u0131, bir araya geldiklerinde, Dickens’\u0131n romanlar\u0131ndaki ki\u015filerden ve ser\u00fcvenlerden ger\u00e7ek hayatta tan\u0131d\u0131klar\u0131 ki\u015filer ve kendi hayatlar\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 ser\u00fcvenlermi\u015f\u00e7esine s\u00f6z eden k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir se\u00e7kinler tak\u0131m\u0131d\u0131r. Michel Butor, birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce ABD’de ders verdi\u011fi s\u0131ralar, kendisine o g\u00fcne kadar hi\u00e7 okumad\u0131\u011f\u0131 \u00c9mile Zola konusunda sorulan sorulardan o kadar bezmi\u015fti ki, Zola’n\u0131n Rougon Macquart romanlar\u0131 dizisinin[2]<\/a> t\u00fcm\u00fcn\u00fc okumaya karar vermi\u015fti. Sonunda bu dizinin, kafas\u0131nda canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131 oldu\u011funu ke\u015ffetmi\u015f; ola\u011fan\u00fcst\u00fc denemelerinden birinde Zola’n\u0131n roman dizisinin g\u00f6rkemli bir mitolojik ve kozmogonik soya\u011fac\u0131 oldu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131.
\nDemek, b\u00fcy\u00fck bir yap\u0131t\u0131 yeti\u015fkinlik \u00e7a\u011f\u0131nda ilk kez okumak, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir keyif verir insana. Daha keyifli mi, yoksa daha az keyifli mi oldu\u011funu s\u00f6ylemek olanaks\u0131z da olsa, insan\u0131n gen\u00e7li\u011finde okumas\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 bir keyiftir bu. Gen\u00e7likte, her deneyim gibi, okuma da bamba\u015fka bir tat ve bamba\u015fka anlamla donan\u0131r; olgunluk \u00e7a\u011f\u0131nda okunan bir yap\u0131tta ise daha bir\u00e7ok ayr\u0131nt\u0131, d\u00fczey ve anlam\u0131n ay\u0131rd\u0131na var\u0131l\u0131r (ya da var\u0131lmal\u0131d\u0131r). Dolay\u0131s\u0131yla, klasikler konusunda, \u015f\u00f6yle bir tan\u0131ma ge\u00e7ebiliriz:<\/p>\n

2.<\/strong> Klasikler, \u00f6yle kitaplard\u0131r ki, onlar\u0131 okumu\u015f ve sevmi\u015f olanlar i\u00e7in alabildi\u011fine de\u011ferli bir deneyim olu\u015ftururlar; ama, en \u00e7ok tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karacaklar\u0131 duruma geldiklerinde okuma f\u0131rsat\u0131n\u0131 sakl\u0131 tutanlar i\u00e7in de ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde zengin bir deneyim olarak beklerler.
\nGen\u00e7li\u011fimizdeki okumalar, sab\u0131rs\u0131z oldu\u011fumuz, kafam\u0131z\u0131 toparlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, nas\u0131l okunaca\u011f\u0131n\u0131 iyi bilmedi\u011fimiz ya da hayat deneyiminden yoksun bulundu\u011fumuz i\u00e7in pek bir de\u011fer ta\u015f\u0131masa da, \u00f6rnekler, \u00fcstesinden gelme yollar\u0131, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma olanaklar\u0131, s\u0131n\u0131fland\u0131rma tasarlar\u0131, de\u011fer basamaklar\u0131 ve g\u00fczellik \u00f6l\u00e7\u00fctleri sa\u011flayarak ilerideki deneyimlerimize bi\u00e7im vermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan (belki ayn\u0131 zamanda) geli\u015ftirici de olabilir; gen\u00e7ken okudu\u011fumuz kitapla ilgili pek az \u015fey an\u0131msasak ya da hi\u00e7bir \u015fey an\u0131msamasak bile, i\u00e7imizde i\u015fleyeduran \u015feylerdir b\u00fct\u00fcn bunlar. Ayn\u0131 kitab\u0131, olgunluk \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda yeniden okudu\u011fumuz zaman, i\u015fte o zaman, nereden geldiklerini unutmu\u015f olmam\u0131za kar\u015f\u0131n art\u0131k i\u00e7 d\u00fczeneklerimizin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan bu de\u011fi\u015fmez de\u011ferleri yeniden ke\u015ffederiz. Kendisi unutulabilse de, i\u00e7imizde tohumunu b\u0131rakan yap\u0131t\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc bir g\u00fcc\u00fc vard\u0131r. \u015eimdi verebilece\u011fimiz tan\u0131m \u015fudur:<\/p>\n

Yeniden okumak<\/strong>
\n3.<\/strong> Klasikler, hem imgelemimize unutulmaz bir bi\u00e7imde yerle\u015ferek, hem de belle\u011fimizin k\u0131vr\u0131mlar\u0131 aras\u0131na bireysel ya da ortakla\u015fa bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131 k\u0131l\u0131\u011f\u0131nda gizlenerek, belirli bir etki yaratan kitaplard\u0131r. Bu nedenle, olgunluk d\u00f6nemimizde, gen\u00e7li\u011fimizin en \u00f6nemli kitaplar\u0131n\u0131 yeniden ke\u015ffetmeye ayr\u0131lm\u0131\u015f bir zaman olmal\u0131d\u0131r. Kitaplar ayn\u0131 kalm\u0131\u015f olsalar da (ki, de\u011fi\u015fmi\u015f bir tarihsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda onlar da de\u011fi\u015fir), biz hi\u00e7 ku\u015fkusuz de\u011fi\u015fmi\u015fizdir; dolay\u0131s\u0131yla da, bu yeniden okuma t\u00fcmden yeni bir okuma olacakt\u0131r. Sonu\u00e7ta, “okumak” fiilini mi, yoksa “yeniden okumak” fiilini mi kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ger\u00e7ekten de o kadar \u00f6nemli de\u011fildir. Asl\u0131nda, \u015f\u00f6yle diyebilirdik:
\n4.<\/strong> Klasik, ilk okumada verdi\u011fi ke\u015fif duygusunu her yeniden okumada veren kitapt\u0131r.
\n5.<\/strong> Klasik, ilk kez okudu\u011fumuz zaman bile, daha \u00f6nce okudu\u011fumuz bir \u015feyi yeniden okudu\u011fumuz duygusunu veren kitapt\u0131r.
\nYukar\u0131daki 4. Tan\u0131m, \u015fu tan\u0131m\u0131n do\u011fal bir sonucu olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir:
\n6.<\/strong> Klasik, okurlar\u0131na s\u00f6yleyeceklerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc hi\u00e7bir zaman t\u00fcketmemi\u015f olan kitapt\u0131r.
\nBuna kar\u015f\u0131l\u0131k, 5. Tan\u0131m, a\u015fa\u011f\u0131daki gibi daha incelikli bir tan\u0131m\u0131 akla d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr:
\n7.<\/strong> Klasikler, bize, bizden \u00f6nceki okumalar\u0131n izlerini ta\u015f\u0131yarak ve i\u00e7inden ge\u00e7tikleri k\u00fclt\u00fcr ya da k\u00fclt\u00fcrlerde (ya da yaln\u0131zca diller ve al\u0131\u015fk\u0131larda) b\u0131rakt\u0131klar\u0131 izleri arkalar\u0131ndan s\u00fcr\u00fckleyerek gelen kitaplard\u0131r.<\/p>\n

Klasik, \u015fa\u015f\u0131rtmal\u0131d\u0131r<\/strong>
\nB\u00fct\u00fcn bunlar, hem eski, hem de modern klasikler i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Odysseia’y\u0131 okuyorsam, Homeros’un metnini okuyor olmama kar\u015f\u0131n, Odysseus’un ser\u00fcvenlerinin y\u00fczy\u0131llar i\u00e7inde edindi\u011fi anlamlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ve b\u00fct\u00fcn bu anlamlar\u0131n ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcn metnin ba\u011fr\u0131ndan m\u0131 geldi\u011fini, yoksa sonradan yap\u0131lm\u0131\u015f eklemeler, \u00e7arp\u0131tmalar ya da geni\u015fletmeler mi oldu\u011funu merak etmeden edemem. Kafka okuyorsam, bir de bakar\u0131m, s\u00fcrekli olarak nerdeyse her \u015feye yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p durdu\u011funu duydu\u011fumuz “Kafka’vari” s\u0131fat\u0131n\u0131n yerindeli\u011fini onayl\u0131yorum ya da yads\u0131yorum. Turgenyev’in ‘Babalar ve O\u011fullar’\u0131n\u0131 ya da Dostoyevski’nin Cinler’ini okuyorsam, bu kitaplardaki ki\u015filerin ruhlar\u0131n\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelinceye de\u011fin nas\u0131l bir bedenden bir ba\u015fka bedene ge\u00e7ip durdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeden edemem.
\nBir klasi\u011fi okumak, onu daha \u00f6nce kafam\u0131zda yer etmi\u015f imgesiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bizi \u015fa\u015f\u0131rtmal\u0131d\u0131r da. \u0130kincil kaynak\u00e7alar, a\u00e7\u0131klamalar ve yorumlardan elden geldi\u011fince ka\u00e7\u0131narak, metnin kendisinin ilk elden okunmas\u0131n\u0131 hi\u00e7bir zaman yeterince sal\u0131k veremememizin nedeni budur. Ba\u015fka bir kitab\u0131 tart\u0131\u015fan hi\u00e7bir kitab\u0131n, hi\u00e7bir zaman, tart\u0131\u015fma konusu olan \u00f6zg\u00fcn kitab\u0131n kendisinden daha \u00e7ok \u015fey s\u00f6yleyemeyece\u011finin, okullarda ve \u00fcniversitelerde \u00f6nemle vurgulanmas\u0131 gerekirken, \u00f6\u011frencilerin tam tersini d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri i\u00e7in her \u015fey yap\u0131lmaktad\u0131r. Burada, de\u011ferlerin, alabildi\u011fine yayg\u0131n bir bi\u00e7imde tersy\u00fcz edilmesi s\u00f6z konusudur; kitaba konulan giri\u015f, dipnotlar ve a\u00e7\u0131klamalar ile kaynak\u00e7a, metnin s\u00f6yleyeceklerini ve metnin kendisinden daha \u00e7ok \u015fey bildiklerini \u00f6ne s\u00fcren arac\u0131lar olmadan konu\u015fmas\u0131na izin verildi\u011finde ancak o metnin s\u00f6yleyebileceklerini gizleyecek bir duman perdesi gibi kullan\u0131lmaktad\u0131r. Demek, \u015f\u00f6yle bir sonuca varabiliriz:
\n8.<\/strong> Klasik, \u00e7evresinde durmadan ele\u015ftirel s\u00f6ylemden olu\u015fan bir toz bulutuna yol a\u00e7an, ama her seferinde bu toz taneciklerini silkip atan yap\u0131tt\u0131r.
\nBir klasi\u011fin, bize ille de o g\u00fcne de\u011fin bilmedi\u011fimiz bir \u015fey \u00f6\u011fretmesi gerekmez; bazen, bir klasikte, hep bildi\u011fimiz (ya da hep bildi\u011fimizi sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z), ama onun ilk kez o klasik metinde s\u00f6ylenmi\u015f oldu\u011funu (ya da o d\u00fc\u015f\u00fcncenin belirli bir bi\u00e7imde o metinle ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 oldu\u011funu) fark etmedi\u011fimiz bir \u015feyi ke\u015ffederiz. Ve bu ke\u015fif ayn\u0131 zamanda \u00e7ok ho\u015f bir \u015fa\u015f\u0131rt\u0131 olur bizim i\u00e7in; t\u0131pk\u0131 hep, bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin kayna\u011f\u0131n\u0131, bir metinle ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 ya da o d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ilk kez kimin s\u00f6yledi\u011fini \u00f6\u011frendi\u011fimizde oldu\u011fu gibi. B\u00fct\u00fcn bunlardan \u015f\u00f6yle bir tan\u0131m \u00e7\u0131karabiliriz:
\n9.<\/strong> Klasikler, ne denli kulaktan dolma bilgilerle bildi\u011fimizi san\u0131rsak, ger\u00e7ekten okudu\u011fumuzda o denli \u00f6zg\u00fcn, umulmad\u0131k ve yeniliklerle dolu buldu\u011fumuz kitaplard\u0131r.
\nHi\u00e7 ku\u015fkusuz, bunun b\u00f6yle olmas\u0131 i\u00e7in, klasik bir metnin bir klasik gibi “i\u015flemesi”, ba\u015fka bir deyi\u015fle okurla ki\u015fisel bir ili\u015fki kurmas\u0131 gerekir. E\u011fer hi\u00e7bir k\u0131v\u0131lc\u0131m yoksa, okumak da bo\u015funad\u0131r: Klasikleri bir g\u00f6rev gibi ya da sayg\u0131dan \u00f6t\u00fcr\u00fc okuman\u0131n bir yarar\u0131 yoktur, yaln\u0131zca a\u015fkla okumam\u0131z gerekir klasikleri. Okulu saymazsak elbette: Okulda size, be\u011fenseniz de be\u011fenmeseniz de, birtak\u0131m klasikler tan\u0131t\u0131lmak zorundad\u0131r; siz de, sonradan, bunlar aras\u0131ndan bir se\u00e7im yap\u0131p (ya da bunlar\u0131 bir ba\u015fvuru kayna\u011f\u0131 olarak al\u0131p) “kendi” klasiklerinizde karar k\u0131labilirsiniz. Okul, size, kendi se\u00e7iminizi yapabilmenizi olanakl\u0131 k\u0131lacak ara\u00e7lar\u0131 sa\u011flamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr; ama ge\u00e7erli olan tek se\u00e7im, okuldan sonra ya da okul d\u0131\u015f\u0131nda sizin yapaca\u011f\u0131n\u0131z se\u00e7imdir.<\/p>\n

Okumaya ayr\u0131lan zaman<\/strong>
\nSizin kitab\u0131n\u0131z durumuna gelecek kitapla, ancak zoraki olmayan okumalar s\u0131ras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015fabilirsiniz. Yetkin bir sanat tarih\u00e7isi tan\u0131yorum, okudu\u011fu kitaplar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 kendi de bilmez; devirdi\u011fi onca kitap aras\u0131nda en \u00e7ok The Pickwick Papers’\u0131 sever; her f\u0131rsatta Dickens’\u0131n bu kitab\u0131ndan al\u0131nt\u0131lar yapar, hayat\u0131ndaki her olay\u0131, hi\u00e7 \u015fa\u015fmaz, Pickwick’te ge\u00e7en bir \u00f6yk\u00fcye ba\u011flar. Bu t\u00fcmden \u00f6zde\u015fle\u015fme s\u00fcreci i\u00e7ersinde, kendisi, ger\u00e7ek felsefe ve evren giderek The Pickwick Papers olup \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu yolu izlersek, klasi\u011fin, \u00e7ok y\u00fcce ve zorlu bir tan\u0131m\u0131na var\u0131r\u0131z:
\n10.<\/strong> Klasik, giderek t\u00fcm evrenle e\u015fde\u011fer bir niteli\u011fe, eski \u00e7a\u011flar\u0131n t\u0131ls\u0131mlar\u0131yla ayn\u0131 d\u00fczeye eri\u015fen bir kitaba verilen add\u0131r.<\/p>\n

B\u00f6yle bir tan\u0131m, bizi, Mallarm\u00e9’nin d\u00fc\u015fledi\u011fi t\u00fcrden, t\u00fcm kitaplar\u0131n toplam\u0131 olan kitaba yakla\u015ft\u0131r\u0131r. Ama bir klasik, yaln\u0131zca \u00f6zde\u015fle\u015filerek de\u011fil, kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131larak ya da kar\u015f\u0131sav getirilerek de ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ili\u015fkiye yol a\u00e7abilir. Benim g\u00f6z\u00fcmde, Jean Jacques Rousseau’nun t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylemleri de\u011ferlidir, ama Rousseau’nun d\u00fc\u015f\u00fcnce ve eylemlerinin hepsi de bende kar\u015f\u0131 konulmaz bir kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma, ele\u015ftirme ve kap\u0131\u015fma iste\u011fi uyand\u0131r\u0131r. Hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, Rousseau’nun ki\u015fili\u011fini kendi mizac\u0131mla hi\u00e7 ba\u011fda\u015ft\u0131ramamamla ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131d\u0131r bu, ama bu kadarla kalsayd\u0131 onu okumay\u0131verirdim ve hi\u00e7bir sorun kalmazd\u0131; oysa Rousseau’nun benim yazarlar\u0131mdan biri olmas\u0131n\u0131 engelleyebildi\u011fimi s\u00f6yleyemem. O zaman, \u015f\u00f6yle diyece\u011fim:
\n11.<\/strong> “Sizin” klasik yazar\u0131n\u0131z, kay\u0131ts\u0131z kalamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ve onunla ili\u015fkiniz, dahas\u0131 ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131z i\u00e7ersinde kendinizi tan\u0131mlaman\u0131za yard\u0131mc\u0131 olan yazard\u0131r.
\n“Klasik” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00e7a\u011f, \u00fcsl\u00fbp ya da yetkinlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7bir ayr\u0131m yapmaks\u0131z\u0131n kullan\u0131\u015f\u0131ma a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmem gerekti\u011fini sanm\u0131yorum. (Enciclopedia Einaudi’nin III. cildinde, bu terimin b\u00fct\u00fcn bu anlamlar\u0131n\u0131n tarihi konusunda, Franco Fortini’nin kaleme ald\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve kapsaml\u0131 bir “Classico” maddesi vard\u0131r.) Benim buradaki sav\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bir klasi\u011fi ay\u0131rt eden, belki de yaln\u0131zca, k\u00fclt\u00fcrel s\u00fcreklilik i\u00e7inde kendi yerini edinmi\u015f olan eski ya da \u00e7a\u011fda\u015f bir yap\u0131ttan yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir t\u00fcr yank\u0131lanmad\u0131r. Diyebilirdik ki:
\n12<\/strong>. Klasik, \u00f6teki klasiklerden \u00f6nce gelen yap\u0131tt\u0131r; ama daha \u00f6nce ba\u015fka klasikleri okumu\u015f olanlar, onun klasik yap\u0131tlar\u0131n soya\u011fac\u0131ndaki yerini hemen anlarlar.
\nBu noktada, canal\u0131c\u0131 bir sorunu art\u0131k erteleyemem: Klasiklerin okunmas\u0131n\u0131, klasik olmayan \u00f6teki b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131n okunmas\u0131yla nas\u0131l ilintilendirmeli? Bu, \u015fu t\u00fcr sorularla ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 bir sorundur: “\u00c7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131 daha derinden anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayacak yap\u0131tlar\u0131 okumak varken, neden klasikleri okuyal\u0131m?” ve “G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcyen olaylar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda onca bunalm\u0131\u015fken, klasikleri okuyacak zaman\u0131 ve kafa din\u00e7li\u011fini nereden bulabiliriz?”
\nHi\u00e7 ku\u015fkusuz, “okumaya ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman”\u0131n\u0131, t\u00fcm\u00fcyle Lucretius, Lukianos, Montaigne, Erasmus, Quevedo, Marlowe, Y\u00f6ntem \u00dcst\u00fcne S\u00f6ylev[3]<\/a>, Goethe’nin Wilhelm Meister’i, Coleridge, Ruskin, Proust ve Val\u00e9ry’ye adayabilen, arada s\u0131rada da Murasaki’ye[4]<\/a> ya da \u0130zlanda sagalar\u0131na[5]<\/a> uzanan gezintilere \u00e7\u0131kabilen kutlu bir okur canland\u0131rabiliriz kafam\u0131zda. Ve Tanr\u0131’n\u0131n bu sevgili kulu, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 okurken, b\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla, yeni \u00e7\u0131kan kitaplar \u00fcst\u00fcne ele\u015ftiri yazmak, \u00fcniversitede bir k\u00fcrs\u00fc kapabilmek i\u00e7in makaleler sunmak ya da dergilere \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrelerde yaz\u0131 teslim etmek zorunda kalmamaktad\u0131r. M\u00fcbare\u011fin, bu perhizi hi\u00e7 bozmadan s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in, gazeteleri okumaktan ka\u00e7\u0131nmas\u0131, en son \u00e7\u0131kan roman\u0131n ya da en yeni toplumbilim ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n \u00e7ekicili\u011fine kap\u0131lmamas\u0131 gerekmektedir. Ama b\u00f6ylesine bir kat\u0131l\u0131\u011f\u0131n nereye kadar hakl\u0131 g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi, dahas\u0131 yararl\u0131 say\u0131labilece\u011fi
\nsu g\u00f6t\u00fcr\u00fcr do\u011frusu. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131 s\u0131radan ve s\u0131k\u0131c\u0131 olabilir, ama geriye ya da ileriye bakaca\u011f\u0131m\u0131z zaman kendimizi i\u00e7ine yerle\u015ftirmek zorunda oldu\u011fumuz ba\u011flam her zaman g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131d\u0131r. Klasikleri okuyabilmeniz i\u00e7in, onlar\u0131 “nerede durarak” okudu\u011funuzu bilmeniz gerekir; yoksa hem okur, hem de kitap zamand\u0131\u015f\u0131 bir bulutun i\u00e7inde yitip gider. Dolay\u0131s\u0131yla, klasikleri okumaktan en b\u00fcy\u00fck “hasad\u0131 kald\u0131racak” ki\u015finin, klasikleri okumak ile uygun \u00f6l\u00e7\u00fclerde \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 okumay\u0131 ustaca birlikte s\u00fcrd\u00fcrebilen ki\u015fi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Ve bu, ille de, so\u011fukkanl\u0131 bir i\u00e7 dinginli\u011fini gerektirmez; tedirgin bir sab\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, \u00f6fkeli bir ho\u015fnutsuzlu\u011fun \u00fcr\u00fcn\u00fc de olabilir.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcze kulak kabartmak <\/strong>
\nBelki de, en g\u00fczeli, odam\u0131z\u0131n i\u00e7inde olanca a\u00e7\u0131k se\u00e7ikli\u011fiyle yank\u0131lanan klasiklerin sesini dinlerken, t\u0131pk\u0131 bizi d\u0131\u015far\u0131daki trafik karga\u015fas\u0131ndan ve ani hava de\u011fi\u015fikliklerinden haberli k\u0131lan g\u00fcr\u00fclt\u00fcye kulak verir gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kulak kabartmakt\u0131r. Ne var ki, daha \u015fimdiden bir\u00e7ok insan, bir y\u0131\u011f\u0131n g\u00fcndelik s\u00fcpr\u00fcnt\u00fcn\u00fcn, s\u00f6zgelimi televizyonun sonuna kadar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f sesinin ku\u015fatt\u0131\u011f\u0131 odas\u0131nda, klasiklere \u00e7ok uzaklardan gelen yank\u0131s\u0131na kulak vermeyi ye\u011f tutmaktad\u0131r. Demek, \u015fu tan\u0131mlar\u0131 eklemeliyiz:
\n13.<\/strong> Klasik, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sorunlar\u0131n\u0131, klasiklerin de onsuz edemedi\u011fi bir artalan g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcne indirgeyen yap\u0131tt\u0131r.
\n14.<\/strong> Klasik, kendisiyle hi\u00e7 uyu\u015fmayan bir \u015fimdi h\u00fck\u00fcm s\u00fcrerken bile, bir artalan g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc olarak s\u00fcr\u00fcp giden bir yap\u0131tt\u0131r.
\n\u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, klasikleri okumak, bize uzun zaman dilimleri b\u0131rakmayan ya da insanca bo\u015f vakit bulma olana\u011f\u0131 tan\u0131mayan ya\u015fama h\u0131z\u0131m\u0131zla da, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131za uygun d\u00fc\u015fecek bir klasik yap\u0131tlar katalo\u011funu hi\u00e7bir zaman derleyemeyecek olan k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn eklektikli\u011fiyle de hi\u00e7 ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r.
\nBu ko\u015fullar, eksiksiz bir bi\u00e7imde, Giacomo Leopardi’nin[6]<\/a> hayat\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Babas\u0131n\u0131n \u015fatosunda (kendi deyi\u015fiyle, “paterno ostello”[7]<\/a>) birba\u015f\u0131na ya\u015fayan Leopardi, babas\u0131 Monaldo’nun ola\u011fan\u00fcst\u00fc k\u00fct\u00fcphanesinde, Eski Yunan ve Latin yap\u0131tlar\u0131na tutkunlu\u011funu fazlas\u0131yla giderebilmi\u015ftir. \u00dcstelik baba kitapl\u0131\u011f\u0131na, o g\u00fcne kadarki \u0130talyan edebiyat\u0131n\u0131n t\u00fcm yap\u0131tlar\u0131n\u0131 ve k\u0131z karde\u015fi Paolina’ya ho\u015f\u00e7a vakit ge\u00e7irtecek romanlar ve g\u00fcn\u00fcn moda kitaplar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda (Leopardi, k\u0131z karde\u015fine, “senin Stendhal’in” diye yazm\u0131\u015ft\u0131r bir keresinde) t\u00fcm Frans\u0131z edebiyat\u0131n\u0131 da katm\u0131\u015ft\u0131r. Giacomo, en olmad\u0131k bilimsel ve tarihsel meraklar\u0131n\u0131 bile, hi\u00e7bir zaman tam anlam\u0131yla “\u00e7a\u011fda\u015f” olmayan metinlerle gidermi\u015f, ku\u015flar\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 Buffon’dan[8]<\/a>, Fredrik Ruysch’un mumyalar\u0131n\u0131 Fontenelle’den[9]<\/a>, Kristof Kolomb’un yolculuklar\u0131n\u0131 da Robertson’dan okumu\u015ftur.<\/p>\n

Kendi k\u00fct\u00fcphanenizi yarat\u0131n<\/strong>
\nGen\u00e7 Leopardi’nin edindi\u011fi b\u00f6ylesine bir klasik e\u011fitimi bug\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnmek bile olanaks\u0131z; bir kere, babas\u0131 Kont Monaldo’nun k\u00fct\u00fcphanesi \u00e7oktan da\u011f\u0131ld\u0131. Eski kitaplar yok olup giderken, t\u00fcm modern edebiyat ve k\u00fclt\u00fcrlerde yeni kitaplar b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla \u00e7o\u011fald\u0131. Yap\u0131labilecek tek \u015fey, her birimizin kendi klasiklerinden olu\u015fan kendi ideal k\u00fct\u00fcphanesini yaratmas\u0131d\u0131r. Bana sorarsan\u0131z, b\u00f6yle bir k\u00fct\u00fcphanenin yar\u0131s\u0131 daha \u00f6nce okumu\u015f oldu\u011fumuz ve ger\u00e7ekten de\u011ferli sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z kitaplardan, yar\u0131s\u0131 da okumay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve bizim i\u00e7in bir de\u011fer ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z kitaplardan olu\u015fmal\u0131d\u0131r. Ku\u015fkusuz, umulmad\u0131k kitaplara ve rastlant\u0131sal ke\u015fiflere de yer ay\u0131rmal\u0131y\u0131z.
\nBak\u0131yorum da, \u0130talyan edebiyat\u0131ndan and\u0131\u011f\u0131m tek yazar Leopardi. Bu, k\u00fct\u00fcphanenin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n sonucu. \u015eimdi, bu yaz\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc yeni ba\u015ftan yaz\u0131p, klasiklerin kim oldu\u011fumuzu ve nerede durdu\u011fumuzu anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu, bunun i\u00e7in de \u0130talyanlarla yabanc\u0131lar\u0131 ve yabanc\u0131larla \u0130talyanlar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n vazge\u00e7ilmez oldu\u011funu iyice a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmal\u0131y\u0131m.
\nSonra da, bu yaz\u0131y\u0131 bir kez daha yeniden yazmal\u0131y\u0131m ki, insanlar klasiklerin “bir amaca hizmet ettikleri” i\u00e7in okunmalar\u0131 gerekti\u011fini sanmas\u0131nlar. Klasiklerden yana g\u00f6sterilebilecek biricik neden, klasikleri okuman\u0131n klasikleri okumamaktan daha iyi oldu\u011fudur.<\/p>\n

Ve e\u011fer biri kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p da, klasikleri okuman\u0131n onca \u00e7abaya de\u011fmeyece\u011fini s\u00f6yleyecek olursa, Cioran’dan (hen\u00fcz bir klasik de\u011fil, ama olacak) bir aktarma yapmak isterim: “A\u011fuotunu haz\u0131rlarlarken, Sokrates fl\u00fctle yeni bir ezgi \u00f6\u011freniyordu. ‘Bunun sana ne yarar\u0131 var?’ diye soracak oldular. ‘\u00d6lmeden, hi\u00e7 de\u011filse bu ezgiyi \u00f6\u011frenece\u011fim,’ dedi Sokrates.”<\/p>\n

\n
\n
\n
[1]<\/a> Retz Kardinali ya da as\u0131l ad\u0131yla Jean Fran\u00e7ois Paul de Gondi, 1648-53 aras\u0131nda Fransa’da patlak veren Fronde ayaklanmalar\u0131n\u0131n \u00f6nderlerindendir. 1651’de, \u00e7ocuk ya\u015ftaki Kral XIV. Louis’nin naipli\u011fini y\u00fcr\u00fcten Anne d’Autriche, Gondi’nin deste\u011fini kazanmak amac\u0131yla onu kardinalli\u011fe atam\u0131\u015ft\u0131r. Papa X. \u0130nnocentius’un 1652’de bu atamay\u0131 onaylanmas\u0131ndan sonra, Retz Kardinali unvan\u0131n\u0131 kullanmaya ba\u015flayan Gondi, hayat\u0131n\u0131n son y\u0131llar\u0131n\u0131, 17. y\u00fczy\u0131l Frans\u0131z edebiyat\u0131n\u0131n klasikleri aras\u0131na giren M\u00e9moires (An\u0131lar) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 yazarak ge\u00e7irmi\u015ftir. (\u00c7evirenin notu.)<\/h5>\n<\/div>\n

[2]<\/a> \u00c9mile Zola (1840-1902), Rougon ve Macquart ailelerinin be\u015f ku\u015fak boyunca hayat\u0131n\u0131 anlatan yirmi kitapl\u0131k Les Rougon Macquart: Histoire naturelle et sociale d’une famille sous le Second Empire (RougonMacquart’lar: \u0130kinci \u0130mparatorluk D\u00f6neminde Bir Ailenin Do\u011fal ve Toplumsal Tarihi) dizisiyle tan\u0131n\u0131r. Dizinin en \u00fcnl\u00fc romanlar\u0131, bir fahi\u015fenin hayat\u0131n\u0131 konu alan Nana (1880) ve madencilerin hayat ko\u015fullar\u0131n\u0131 anlatan Germinal’dir (1885). (\u00c7evirenin notu.)<\/p>\n

[3]<\/a> Y\u00f6ntem \u00dcst\u00fcne S\u00f6ylev, \u00e7a\u011fda\u015f felsefenin babas\u0131 say\u0131lan Frans\u0131z matematik\u00e7i, bilim adam\u0131 ve filozof Ren\u00e9 Descartes’\u0131n en \u00fcnl\u00fc yap\u0131t\u0131d\u0131r. (\u00c7evirenin notu.)<\/p>\n

[4]<\/a> Murasaki \u015eikibu (978-1014), Japon edebiyat\u0131n\u0131n ba\u015fyap\u0131t\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n en eski roman\u0131 say\u0131lan Genci monogatari’nin (Genci’nin \u00d6yk\u00fcs\u00fc) yazar\u0131d\u0131r. (\u00c7evirenin notu.)<\/p>\n

[5]<\/a> Orta\u00e7a\u011f \u0130zlanda edebiyat\u0131nda, yazar\u0131n, ge\u00e7mi\u015fi d\u00fc\u015fg\u00fcc\u00fcne dayanarak yeniden kurgulad\u0131\u011f\u0131 ve aktard\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenceler ve tarihsel \u00f6yk\u00fcler.<\/p>\n

[6]<\/a> \u0130talyan \u015fair, bilgin ve filozof Giacomo Leopardi (1798-1837), felsefe ve ba\u015fka konulardaki yap\u0131tlar\u0131 ve kusursuz g\u00fczellikteki lirik \u015fiirleriyle 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck yazarlar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131r. (\u00c7evirenin notu.)<\/p>\n

[7]<\/a> “Baba evi”.<\/p>\n

[8]<\/a> 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00fcnl\u00fc Frans\u0131z do\u011fabilimcisi George Louis Leclerc Buffon (1707-1788). (\u00c7evirenin notu.)<\/p>\n

\n
[9]<\/a> Frans\u0131z bilim adam\u0131 ve edebiyat\u00e7\u0131 Bernard Le Bovier de Fontenelle (1657-1757), Voltaire taraf\u0131ndan, XIV. Louis d\u00f6neminde yeti\u015fen en \u00f6nemli evrensel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. (\u00c7evirenin notu.)<\/h5>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Klasikleri Neden Okumal\u0131? Italo Calvino\u00a0 \u00c7eviren: Cel\u00e2l \u00dcster 24\/08\/2001 Radikal Kitap Eki ‘A\u011faca T\u00fcneyen Baron’, ‘\u0130kiye B\u00f6l\u00fcnen Vikont’, ‘Varolmayan \u015e\u00f6valye’, ‘Bir K\u0131\u015f Gecesi E\u011fer Bir Yolcu’, ‘Palomar’ gibi \u00e7a\u011fda\u015f klasiklerin yazar\u0131 Italo Calvino tam yirmi y\u0131l \u00f6nce kaleme ald\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131da … Okumaya devam et →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":785,"featured_media":0,"parent":42,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"showcase.php","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-48","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/48","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/785"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=48"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/48\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/42"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/korkuyu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=48"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}