Views: 556<\/p>
B\u0130L\u0130M TAR\u0130H\u0130, Albert Einstein’\u0131n “d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi” olarak isimlendirdi\u011fi (Gedankenexperirnent), hayali bir senaryodan ibaret olup, i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 zor olan entelekt\u00fcel bilmecelerle dolu. Bunlar \u00f6nemli sorunlara \u0131\u015f\u0131k tutan bilmeceler. \u00c7\u00f6z\u00fcm bulabilmemiz i\u00e7in derinlemesine d\u00fc\u015f\u00fcnme mekanizmas\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irmemiz gerekiyor. Einstein’\u0131n, kendisini \u00f6zel g\u00f6relilik kuram\u0131na y\u00f6nlendirmi\u015f olan \u0131\u015f\u0131k demetini takip etme hik\u00e2yesi ve Erwin Schr\u00f6dinger’in zalimce tasarlanm\u0131\u015f bir kuantum mekani\u011fi kutusunda hapsolup sonsuza dek hem \u00f6l\u00fc hem de canl\u0131 kalabilen zavall\u0131 kedisi bu bilmecelerin en \u00fcnl\u00fcleri. Schr\u00f6dinger’in kedisi, dalga mekani\u011fi ve \u00f6l\u00e7\u00fcmler aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k etkile\u015fimi vurguluyordu.<\/p>\n
Tramvay ikilemi de ahlaki se\u00e7imlerimizi sorgulatan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi. \u0130kilemin \u00e7e\u015fitli tasvirleri olsa da \u015f\u00f6yle \u00f6zetleyebiliriz: Yoku\u015f a\u015fa\u011f\u0131 h\u0131zla yol alan tramvay bir d\u00fc\u011f\u00fcm noktas\u0131na var\u0131r. \u00d6n\u00fcndeki yol ikiye ayr\u0131l\u0131yor; soldakine girerse raylarda tak\u0131l\u0131 kalm\u0131\u015f bir insan var, sa\u011fdakine devam ederse bu kez be\u015f ki\u015fiye \u00e7arpacak. Tramvay\u0131n yolunu de\u011fi\u015ftirebilece\u011finiz makas hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131zda duruyor. Tramvay\u0131n freni ar\u0131zal\u0131. Kolu \u00e7ekerek sa\u011fa ya da sola y\u00f6nlendirme \u015fans\u0131n\u0131z var. Bunu yapar m\u0131yd\u0131n\u0131z? Peki ya raylarda duran o insanlar hakk\u0131nda daha fazla \u015fey biliyor olsan\u0131z? Belki solda tek ba\u015f\u0131na duran ki\u015fi ufak bir \u00e7ocuk ve di\u011fer be\u015f ki\u015fi de ya\u015fl\u0131 insanlar olsayd\u0131? Ya da belki tek ba\u015f\u0131na olan ki\u015finin bir \u00e7ocu\u011fu oldu\u011funu ve di\u011ferlerinin de bek\u00e2r oldu\u011funu bilseniz? Bu farkl\u0131 senaryolar sonucu nas\u0131l de\u011fi\u015ftirir? Neye g\u00f6re karar verirdiniz? Bunlardan hangisine daha \u00e7ok de\u011fer veriyorsunuz?<\/p>\n
Bu, ilgin\u00e7 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi olman\u0131n da \u00f6tesinde. Art\u0131k karar alma sorumlulu\u011funu makinelere ve onlar\u0131 y\u00f6neten yaz\u0131l\u0131mlara y\u00fckleyip s\u0131rt\u0131m\u0131zdaki bu y\u00fckten kurtuldu\u011fumuz bir \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yoruz. Fakat yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar ve m\u00fchendislere b\u00fcy\u00fck bir i\u015f d\u00fc\u015f\u00fcyor. Onlar da git gide artan bir sorumlulukla, makinelerin \u00f6l\u00fcm-kal\u0131m meselelerine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn olan m\u00fchim sorunlar\u0131 halletmesini sa\u011flarken, uygulad\u0131klar\u0131 t\u00fcm i\u015flemlerin sonu\u00e7lar\u0131yla y\u00fczle\u015fmek zorundalar. Karar alma mekanizmas\u0131 mutlaka bir de\u011ferlendirme sisteminin sonucunda ortaya \u00e7\u0131kar. “Fayda fonksiyonu” denilen bu s\u00fcre\u00e7 vas\u0131tas\u0131yla neyi, hangi sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fc se\u00e7ece\u011fimize karar veririz. Biri mutlaka di\u011ferine oranla daha b\u00fcy\u00fck bir kazanca ula\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flar. Bu bazen a\u00e7\u0131k\u00e7a ortadad\u0131r, bazen de deneme-yan\u0131lma yoluyla hareket etmek zorunda kal\u0131r\u0131z. \u00d6rne\u011fin be\u011fendi\u011finiz iki \u00e7ift ayakkab\u0131dan hangisini sat\u0131n alaca\u011f\u0131n\u0131za karar verirken olas\u0131l\u0131klara dayanan hesaplar yapar ve beklentilerinize g\u00f6re hareket edersiniz.<\/p>\n
Ancak bazen s\u00f6z konusu se\u00e7im \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Belirli bir konuda, \u00f6n\u00fcn\u00fczde iki farkl\u0131 veri varsa hangisini se\u00e7eceksiniz? Yaz\u0131l\u0131m\u0131 olu\u015fturan de\u011ferler \u015fimdi sizin kendi de\u011ferlerinizi \u015fekillendirmenizle sonu\u00e7lanacak. Ve verdi\u011finiz karar sadece sizi de\u011fil, toplumu da etkileyecek. \u0130\u015fte bu durumda kal\u0131nca verece\u011finiz kararla al\u0131nacak olan risk \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck. Tramvay ikilemi, bir \u00f6l\u00fcm-kal\u0131m meselesi kar\u015f\u0131s\u0131nda mevcut program\u0131m\u0131za h\u00e2kim olan de\u011ferler sistemini g\u00f6rmemizi sa\u011fl\u0131yor. Yak\u0131n gelecekte s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz hareket eden tramvay, kamyon ve otomobillere sahip olaca\u011f\u0131z. Bunlar\u0131n da baz\u0131 kararlar vermeleri gerekecek: Emniyet \u015feridinde giden bisikletli gence mi \u00e7arpay\u0131m, yoksa ileride durmakta olan l\u00fcks otomobile mi? Yaz\u0131lan algoritma neye dayanarak, hangi karar\u0131 alacak?<\/p>\n
Yazar: Daniel Rockmore, Matematik ve Bilgisayar Bilimleri Uzman\u0131; Dartmouth Koleji Neukom Bilgisayar Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc Y\u00f6neticisi, Popular Science T\u00fcrkiye, Mart 2017, s.76<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Views: 556B\u0130L\u0130M TAR\u0130H\u0130, Albert Einstein’\u0131n “d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi” olarak isimlendirdi\u011fi (Gedankenexperirnent), hayali bir senaryodan ibaret olup, i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 zor olan entelekt\u00fcel bilmecelerle dolu. Bunlar \u00f6nemli sorunlara \u0131\u015f\u0131k tutan bilmeceler. \u00c7\u00f6z\u00fcm bulabilmemiz i\u00e7in derinlemesine d\u00fc\u015f\u00fcnme mekanizmas\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irmemiz gerekiyor. Einstein’\u0131n, kendisini \u00f6zel g\u00f6relilik kuram\u0131na y\u00f6nlendirmi\u015f olan \u0131\u015f\u0131k demetini takip etme hik\u00e2yesi ve Erwin Schr\u00f6dinger’in zalimce tasarlanm\u0131\u015f bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1394,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[21,5,9],"tags":[161,163,165,164,162,85],"class_list":["post-263","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-biliyor-muydunuz","category-egitmen","category-ogretmen","tag-algi-karar-iliskisi","tag-dusunce-deneyi","tag-fayda-fonksiyonu","tag-gedankenexperirnent","tag-tramvay-ikilemi","tag-yapay-zeka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/esenturk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/263","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/esenturk\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/esenturk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/esenturk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1394"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/esenturk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=263"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/esenturk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/263\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/esenturk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/esenturk\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/esenturk\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}