Bug\u00fcne kadar do\u011faya ve ya\u015fam deneyimine dair birer s\u00f6zc\u00fc\u011fe indirgemeye cesaret etti\u011fimiz ne var ise insan i\u00e7in anlam ve kullan\u0131\u015fl\u0131l\u0131k ifade eden nitelikleri ile ka\u011f\u0131da d\u00fc\u015ft\u00fc. Ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmenin vaat ettikleri sayesinde insan\u0131n doyumsuz anlama i\u015ftah\u0131n\u0131n ge\u00e7ici doyum noktalar\u0131 olan kavramlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bizden ayr\u0131 var olan t\u00fcm nesne ve olgular\u0131 bu sayede insana yak\u0131n, insana hizmet eden, insan\u0131n bili\u015fsel yetkinlikleri taraf\u0131ndan i\u015flenebilen nitelikleri resmettik ve onlar\u0131 dize getirdi\u011fimize inand\u0131k. D\u00fc\u015f\u00fcnmek, insanl\u0131k tarihi boyunca d\u00fcnyay\u0131 daha kullan\u0131\u015fl\u0131 hale getirmek ve onun i\u00e7indeki varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ad\u0131na en g\u00fc\u00e7l\u00fc kozumuz olageldi. \u00c7\u00f6z\u00fcmleyerek elde etti\u011fimiz tan\u0131m ve kavramlar\u0131n ger\u00e7e\u011fin kendisi olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesini \u00fcstlenemem. Tek bildi\u011fim bu \u015f\u00fcphenin felsefenin y\u00fczy\u0131llarca cevaplamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ontolojik problemin omurgas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu. Ho\u015f, rasyonalizm kar\u015f\u0131s\u0131ndaki kar\u015f\u0131t duru\u015funu en do\u011frudan sergileyenlerden olan sezgici Bergson dahi \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici d\u00fc\u015f\u00fcncenin pratik d\u00fczlemdeki \u00f6nemini yads\u0131maktan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f, onun insan hayat\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesindeki \u00f6nemini yads\u0131mak kadar ileri gitmemi\u015fken benim bu \u015f\u00fcphenin hakk\u0131n\u0131 vermek ad\u0131na giri\u015fti\u011fim t\u00fcm \u00e7abalar c\u0131l\u0131z kalacakt\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnmenin ve d\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici niteli\u011finin bizi \u00e7evreleyen d\u00fcnyay\u0131, g\u00f6rmezden gelmeyi hep birlikte kabullendi\u011fimiz bir yan\u0131lg\u0131 dahilinde de olsa, anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini reddetmeyece\u011fim. Yaln\u0131zca ve yaln\u0131zca, insan\u0131n kendi tefekk\u00fcr\u00fcn\u00fcn nesnesini kendisi yapt\u0131 olas\u0131l\u0131kta d\u00fc\u015f\u00fcnme eyleminin bizi, hatta kendisini y\u0131pratan yan\u0131na i\u015faret etmek niyetindeyim. Bunu, d\u00fc\u015f\u00fcnme eyleminin \u2018\u2019overthinking\u2019\u2019e evrilerek \u015feytanla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, i\u00e7erisindeki insan\u0131n en b\u00fcy\u00fck merak konusunun kendi benli\u011fi oldu\u011fu \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z ko\u015fullar\u0131nda \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir konu oldu\u011fu kanaatindeyim.<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme yetkinli\u011finin, zihnin y\u00fczle\u015fti\u011fi ger\u00e7e\u011fe kar\u015f\u0131 yetersizli\u011finden de\u011fil uyumsuzlu\u011fundan anlama noktas\u0131na s\u0131\u00e7rayamad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekliklerden s\u00f6z etmek istiyorum. Bu ancak niteliklere ayr\u0131\u015ft\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u00fczerinden hi\u00e7bir benzerlik ilkesine varamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6zgelikte bir ger\u00e7ekli\u011fi tasarlamam\u0131z ko\u015fulunda m\u00fcmk\u00fcn. Kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ger\u00e7ekli\u011fi olu\u015fturulmu\u015f kavramlara g\u00fcvenerek entelekt\u00fcelize etmenin imkans\u0131z oldu\u011fu; insana k\u0131yasla kavramaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kendisini bir kara kutuya hapseden b\u00f6ylesine olgulara, bizleri \u00e7evreleyen ger\u00e7ekli\u011fin i\u00e7erisinde rastlamak neredeyse imkans\u0131z. Ancak biliyorum ki insan zihni b\u00f6ylesi bir ger\u00e7ekli\u011fi hayal etmeye muktedir. Stanislaw Lem\u2019in Solaris\u2019indeki bilim insanlar\u0131n\u0131n Solaris\u2019in okyanusu kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumu bu t\u00fcrden bir ger\u00e7ekli\u011fi kusursuzca \u00f6rnekler. Ne d\u00fcnyam\u0131z\u0131n canl\u0131lar\u0131 ne de d\u00fcnyam\u0131z\u0131n cans\u0131zlar\u0131 gibi hareket eden okyanus; canl\u0131, cans\u0131z, isten\u00e7, bilin\u00e7 gibi bir\u00e7ok temel kavram\u0131 rastgele s\u0131ralanm\u0131\u015f harflere indirger. Okyanusun enigmatikli\u011fi akla hayale s\u0131\u011fmamakla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lamaz, b\u00f6ylesine bir imge hayal edildi\u011finde ak\u0131l ve hayalin kendisi de bo\u015flu\u011fa d\u00fc\u015fer. Solaris gezegeninin ger\u00e7ek oldu\u011funu var sayacak kadar ileriye gitti\u011fimizde bile b\u00f6ylesine bir ger\u00e7eklikle kar\u015f\u0131la\u015fmak i\u00e7in ba\u015fka bir y\u0131ld\u0131z sistemine seyahat etmemiz gerekiyor. Akl\u0131m\u0131z\u0131n insan kavramlar\u0131na boyun e\u011fdiremeyece\u011fi bir nesne yahut olgu D\u00fcnya ve g\u00f6zlemlenen uzay i\u00e7erisinde belki de yok. Ancak insan, akl\u0131n\u0131n yabanc\u0131s\u0131 oldu\u011fu okyanusu, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n derinlerinde ke\u015ffetmi\u015f olabilir.<\/p>\n
Zihnin tam anlam\u0131yla i\u00e7e d\u00f6nmesinden, t\u00fcm g\u00fcc\u00fcn\u00fc kendisi ve insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in harcamas\u0131ndan s\u00f6z ediyorum. Bu, uzak bir olas\u0131l\u0131k de\u011fil; aksine, psikolojinin bir bilim olup insan zihninin bilimsel ara\u015ft\u0131rma konusu haline gelmesiyle yayg\u0131n bir pratik. \u00d6zellikle, pop\u00fcler psikoloji terimlerinin g\u00fcndelik dilin i\u00e7ine yerle\u015fti\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczden s\u00f6z ediyorsak, bu i\u00e7e d\u00f6n\u00fc\u015f yaln\u0131zca bilim insanlar\u0131 i\u00e7in de\u011fil, kendisini anlamak i\u00e7in s\u00f6zde bilimsel kavramlara tutunan t\u00fcm bireyler i\u00e7in de ge\u00e7erli. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ko\u015fullar i\u00e7erisinde her birey i\u00e7in kendi benli\u011fi ve varl\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma konusu. Sahip oldu\u011fumuz niteliklerin, bilinebilir, zamanda as\u0131l\u0131 kalm\u0131\u015f tan\u0131mlar\u0131 yap\u0131labilir ger\u00e7eklikler oldu\u011funa; onlar\u0131n laboratuvarlar yahut ara\u015ft\u0131rma yaz\u0131lar\u0131nda \u00fcretilmi\u015f kavramlarla entelekt\u00fcelize edilebilece\u011fine inanmak istiyoruz. Bunun m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131na dair net bir yarg\u0131ya varmay\u0131 ama\u00e7lam\u0131yorum. Ancak \u2018\u2019overthinking\u2019\u2019den muzdarip bir \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z insan\u0131n\u0131 dinledi\u011fimizde, onun s\u00fcrekli d\u00fc\u015f\u00fcnmeye mahkum oldu\u011fu ger\u00e7ekli\u011fin \u2018\u2019kendi\u2019\u2019si oldu\u011funu \u00f6\u011frenmenin \u00e7ok y\u00fcksek bir olas\u0131l\u0131k oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyorum. Yeni ke\u015ffedilmi\u015f t\u00fcrleri, fizik kanunlar\u0131n\u0131, sosyolojik \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri tek nefeste kavramlara indirgeyebilen insan, s\u00f6z konusu insan ruhu ve zihninin incelenmesi oldu\u011funda tatmin edici bir var say\u0131mla sonu\u00e7lanmaya direnen bir d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcrecinin i\u00e7erisine at\u0131lm\u0131\u015f oluyor. \u0130nsan huzuru ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit edecek \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnmenin yayg\u0131n bir \u015fikayet haline gelmesi, d\u00fc\u015f\u00fcnme etkinli\u011finin bu \u015fikayetlerin yo\u011funlu\u011fu alt\u0131nda bir korku nesnesine evriliyor olmas\u0131 bu s\u00fcrecin sonu\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda. \u0130nsan\u0131n benli\u011fini nas\u0131l anlayabilece\u011fine dair bir y\u00f6ntem haritas\u0131 sunmay\u0131 hedeflemiyorum. Ancak, zihnin d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r ve kullan\u0131labilir hale getirebilen yetkinliklerinin s\u00f6z konusu zihnin ve insan\u0131n kendisi oldu\u011funda zihni y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyim. Ayr\u0131ca, insan\u0131n kendi zihninin okunu kendisine do\u011frultmay\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131k edindi\u011fi bu \u00e7a\u011fda, e\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcnmekten korkan insanlar aras\u0131nda ya\u015famak istemiyorsak, d\u00fc\u015f\u00fcnme eyleminin a\u015f\u0131r\u0131 ve korkutucu niteliklerle \u015fi\u015firilmesini bir tehdit olarak alg\u0131lamam\u0131z gerekti\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n
Koray Kurto\u011flu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bug\u00fcne kadar do\u011faya ve ya\u015fam deneyimine dair birer s\u00f6zc\u00fc\u011fe indirgemeye cesaret etti\u011fimiz ne var ise insan i\u00e7in anlam ve kullan\u0131\u015fl\u0131l\u0131k ifade eden nitelikleri ile ka\u011f\u0131da d\u00fc\u015ft\u00fc. Ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmenin vaat ettikleri sayesinde insan\u0131n doyumsuz anlama i\u015ftah\u0131n\u0131n ge\u00e7ici doyum noktalar\u0131 olan kavramlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bizden ayr\u0131 var olan t\u00fcm nesne ve olgular\u0131 bu sayede insana yak\u0131n, insana […]<\/p>\n","protected":false},"author":9100,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-36","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-denemeyazilari"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e242484\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e242484\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e242484\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e242484\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9100"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e242484\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e242484\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e242484\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e242484\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e242484\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}