{"id":23,"date":"2013-03-16T12:33:09","date_gmt":"2013-03-16T10:33:09","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.metu.edu.tr\/e166560\/?p=23"},"modified":"2013-03-16T13:06:09","modified_gmt":"2013-03-16T11:06:09","slug":"tangram","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/e166560\/2013\/03\/16\/tangram\/","title":{"rendered":"Tangram"},"content":{"rendered":"

\"Tangram<\/a><\/p>\n

Tangram, ta\u015f, kemik, plastik veya tahtadan yap\u0131lm\u0131\u015f olan geometrik bi\u00e7imlerdeki yedi adet par\u00e7ay\u0131 bir araya getirerek \u00e7e\u015fitli formlar olu\u015fturma esas\u0131na dayal\u0131 yarat\u0131c\u0131 bir zeka oyunudur. Hedeflenen form, geometrik bir \u015fekil, hareket halindeki bir insan fig\u00fcr\u00fc, hayvan fig\u00fcr\u00fc, alfabedeki bir harf ya da benzeri bir \u015fey olabilir. Hedef olarak belirlenen formu olu\u015fturabilmek i\u00e7in, yedi par\u00e7an\u0131n tamam\u0131n\u0131 kullanmak gerekir. Bu par\u00e7alar, farkl\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerdeki be\u015f adet \u00fc\u00e7gen, bir adet kare\u00a0ve bir adet parallelkenard\u0131r. Bu yedi par\u00e7an\u0131n G\u00fcne\u015f, Ay, Mars, J\u00fcpiter, Sat\u00fcrn, Merk\u00fcr\u00a0ve Ven\u00fcs’\u00fc temsil etti\u011fi s\u00f6ylenmektedir. \u00c7in’de geli\u015ftirilen bu oyunun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok eski tarihlerde olmu\u015ftur.<\/p>\n

\u0130smin k\u00f6keni<\/h2>\n

Oyunun \u00c7ince ismi \u201cch\u2019i ch\u2019iao t\u2019u\u201d dur. \u0130ngilizce ismi olan\u00a0tangram<\/i>, \u0130ngilizce’de bulmaca veya incik-boncuk manas\u0131na gelen\u00a0tramgram\u00a0<\/i>kelimesinden t\u00fcremi\u015ftir. Bu ismin kayna\u011f\u0131 kesin olarak bilinmemektedir. Tangram\u0131n, kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklara y\u00f6nelik bir oyun olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve erkekler taraf\u0131ndan benimsenene kadar “ciddi” bir u\u011fra\u015f olarak kabul edilemedi\u011fi, bu y\u00fczden oyunun ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan uzun bir s\u00fcre oyun ile ilgili bilgilerin kay\u0131tlara ge\u00e7irilmedi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re tangram kelimesi \u00c7in’deki Tang Hanedan\u0131ndan\u00a0gelmektedir. Bir ba\u015fka g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise kelime, Amerikan denizcilerini e\u011flendiren Tanka k\u0131zlar\u0131ndan gelmektedir. Tankal\u0131lar, afyon sat\u0131\u015f\u0131 ile u\u011fra\u015fan, nehir k\u0131y\u0131s\u0131ndan ya\u015fayan bir topluluktur. Afyon al\u0131\u015fveri\u015fi i\u00e7in gelen bat\u0131l\u0131 denizcilerin Tanka k\u0131zlar\u0131 ile g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ve oyunu onlardan \u00f6\u011frendikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, k\u0131r\u0131lan bir \u00e7iniyi birle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken yanl\u0131\u015fl\u0131kla oyunu ke\u015ffeden Tan isimli bir adam\u0131n isminden tangram s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc t\u00fcretilmi\u015ftir.<\/p>\n

\u0130ngilizce yaz\u0131l\u0131 kaynaklarda bu kelimeyi ilk kullanan ki\u015fi, sonradan Harvard \u00dcniversitesi’ne rekt\u00f6r olan Thomas Hill’dir ve bu kelimeyi 1848’de bas\u0131lan\u00a0Gen\u00e7ler i\u00e7in Geometrik Bulmacalar<\/i>\u00a0adl\u0131 kitab\u0131nda kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Tarihi<\/h2>\n

\u00c7in’de, Song Hanedan\u0131\u00a0zaman\u0131nda yap\u0131lan ‘yanjitu’ denilen mobilya tak\u0131mlar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Bu mobilyalar, alt\u0131 par\u00e7adan olu\u015fmaktad\u0131r. Sonrada \u00fc\u00e7gen \u015feklinde yedinci bir par\u00e7a daha eklenmi\u015ftir ve bu yedi par\u00e7a gerekti\u011finde bir araya getirilerek kare \u015feklinde b\u00fcy\u00fck bir masa olu\u015fturulabilmektedir. Ming Hanedan\u0131\u00a0d\u00f6neminde bu mobilyalar\u0131n \u00e7e\u015fitli versiyonlar\u0131 \u00fcretilmi\u015f ve daha sonra k\u00fc\u00e7\u00fck tahta par\u00e7alar\u0131ndan oyun setleri \u00fcretilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bilinen ilk numune 1780’den kalma Utamaro’ya ait bir tahta par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bilinen en eski tangram kitab\u0131 ise 1813 \u00c7in bask\u0131s\u0131d\u0131r. Ancak 1742 Japonya bask\u0131l\u0131 bir kitapta da bulmacaya benzer bir tangram g\u00f6r\u00fclmektedir. Uzmanlar, tangram\u0131n 18.y\u00fczy\u0131ldan \u00f6nce Uzak Do\u011fu’da ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve daha sonra Bat\u0131 \u00fclkelerine yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedirler. 1818’e kadar tangram yay\u0131nlar\u0131 Amerika Birle\u015fik Devletleri, Almanya, \u0130talya, Fransa ve \u0130ngiltere’de g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. 19. y\u00fczy\u0131lda Avrupa’da ve Amerika!da yay\u0131lm\u0131\u015f ve pop\u00fcleritesini g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcrd\u00fcrebilmi\u015ftir. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Alman bir sanayici ta\u015ftan tangramlar ve par\u00e7al\u0131 bulmacalar\u0131\u00a0The Anchor Puzzle<\/i>\u00a0ad\u0131 alt\u0131nda \u00fcretmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1903 y\u0131l\u0131nda Amerikal\u0131 \u00fcnl\u00fc satran\u00e7 ustas\u0131 ve oyun \u00fcreticisi Sam Lyod,\u00a0Tan’\u0131n 8. Kitab\u0131<\/i>\u00a0adl\u0131 tangram kitab\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015f, bu kitapta tangram oyununun g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 4000 y\u0131l \u00f6nce Tan isimli bir tanr\u0131 taraf\u0131ndan icat edildi\u011fine insanlar\u0131 ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ona g\u00f6re, Tan’\u0131n yedi kitab\u0131n\u0131n her birinde 1000 adet tangram bulmacas\u0131 vard\u0131r ve bu bulmacalar d\u00fcnyan\u0131n ve de d\u00fcnyadaki canl\u0131lar\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Sam Lyod’un kitab\u0131nda, baz\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc m\u00fcmk\u00fcn olmayan 700 adet tangram bulmacas\u0131 vard\u0131r. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda bulmacalar en pop\u00fcler devirlerini ya\u015fam\u0131\u015f, her iki taraf\u0131n askerleri de siperlerde beklerken bu oyunu oynam\u0131\u015flard\u0131r.
\n