\u0130\u00e7erik: G\u00fcnlerden h\u00e2l\u00e2 Ar\u015fimet mi? Einstein\u2019\u0131n Genel Ba\u011f\u0131ll\u0131l\u0131k Kuram\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fc Ar\u015fimet mi?<\/p>\n
Fizik 18<\/p>\n
Ge\u00e7mi\u015fte de de\u011finmi\u015ftik ki, Fizik\u2019in ilk yasalar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 2250 y\u0131l kadar evvel, Ar\u015fimet taraf\u0131ndan ortaya konmu\u015ftu ama o zamanlar hen\u00fcz Fizik ad\u0131 bile ortada olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in o yasalar ilke say\u0131lmaktad\u0131r bug\u00fcn.
\nO yasalar\u0131n her ikisi de sandal, kay\u0131k, tekne ve gemi yap\u0131m\u0131 ile ilgilidir. Zira; bozk\u0131rl\u0131lar, stepliler, \u00e7\u00f6ll\u00fcler, Araplar (i\u015fgalden sonra \u0130spanyollar), Orta Asya\u2019l\u0131lar, K\u0131z\u0131lderililer, \u0130ngilizler i\u00e7in at ne ise, girintili \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 k\u00f6rfezleri ve ad\u0131m ba\u015f\u0131 adalar\u0131 olan Ege\u2019liler i\u00e7in de kay\u0131k o idi o zamanlar. \u00d6rne\u011fin \u2018Kald\u0131ra\u00e7 Yasas\u0131\u2019 do\u011frudan do\u011fruya k\u00fcrek \u00e7ekmek ile ilgilidir; k\u00fcre\u011fin hangi uzunluk oranlar\u0131 ile kay\u0131k \u0131skarmozuna ba\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fi gayet \u00f6nemli bir soru idi kay\u0131k\u00e7\u0131lar i\u00e7in. Bu oran, k\u00fcrek \u00e7ekenin kuvvetine de ba\u011f\u0131l olarak yanl\u0131\u015f saptanm\u0131\u015f ise, kay\u0131\u011f\u0131n ayn\u0131 enerji ile daha h\u0131zl\u0131 gitmesini ve dolay\u0131s\u0131 ile, daha uzun yol kat etmesini engelleyecektir. \u2018Suyun Kald\u0131rma Kuvveti\u2019 diye yanl\u0131\u015f adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan ikincisi de, ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde, tekne g\u00f6vdesinin yap\u0131m\u0131 ile, yani hangi y\u00fckte suya ne kadar dalm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 (gemilerde Su y\u00fcksekli\u011fi, Su \u00c7ekimi, Su \u00c7izgisi) ve suyu yaran \u00f6n\u00fcn\u00fcn en ekonomik bi\u00e7imi ile yakinen ilgilidir.
\nBuna ra\u011fmen, rivayet edildi\u011fi gibi, uzun bir \u00e7ubuk ve sa\u011flam bir dayanak noktas\u0131 ile D\u00fcnya\u2019n\u0131n bile yerinden oynat\u0131labilece\u011fine dek genelle\u015ftirilebilir Kald\u0131ra\u00e7 Yasas\u0131. Ama, teknenin su \u00fczerinde nas\u0131l olup da y\u00fczebildi\u011fi h\u00e2l\u00e2 derin bir muammad\u0131r g\u00fcn\u00fcm\u00fczde. Yerk\u00fcre, hangi sebep(ler?)le ve nas\u0131l oluyor da tekne atomlar\u0131n\u0131, su atomlar\u0131n\u0131 \u00e7eki\u015f kuvvetine k\u0131yasla, daha az bir kuvvetle \u00e7ekiyor da tekne atomlar\u0131 su atomlar\u0131 \u00fcst\u00fcnde, \u00fczerinde kalabiliyor?
\nTamam; derslerinde, bu fakir de fazla derinine in_E_meden \u2018yer de\u011fi\u015ftirilen su miktar\u0131\u2019 ile izah ederdi ayn\u0131 olay\u0131. Ama, sonra sonra, Su Terazisi, Su D\u00fczeci ad\u0131yla bilinen ara\u00e7tan faydalanmam\u0131\u015ft\u0131r da de\u011fildir do\u011frusu. (*)
\n\u0130lgili soru \u015fudur: Su D\u00fczeci\u2019ni ivmeli bir \u015fekilde \u00f6ne do\u011fru itersek hava kabarc\u0131\u011f\u0131 ne y\u00f6ne do\u011fru hareket eder? \u00d6ne do\u011fru mu, yoksa geriye do\u011fru mu?
\n\u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olabilir; \u00f6ne do\u011fru! \u0130nanmayan denesin l\u00fctfen. K\u00fc\u00e7\u00fck boy bir su \u015fi\u015fesi i\u00e7inde minik bir kabarc\u0131k olu\u015fturup Su Terazisi yapmak m\u00fcmk\u00fcn. \u015ei\u015feyi elle \u00f6ne (arkaya) do\u011fru ivmelendirip hareket ettirdi\u011finizde kabarc\u0131\u011f\u0131n \u00f6ne (arkaya) do\u011fru hareket etti\u011fini g\u00f6rebilirsiniz, g\u00f6zleyebilirsiniz. Bunun sebebi, su k\u00fctlesinin, yukar\u0131daki s\u0131rayla, arkaya (\u00f6ne) gitme e\u011filiminde olu\u015fudur. Sanki, bir kuvvet suyu daha \u00e7ok \u00e7ekiyormu\u015f gibidir kabarc\u0131\u011f\u0131n \u00e7ekilmesine k\u0131yasla. T\u0131pk\u0131 Ar\u015fimet\u2019in \u0130kinci Yasas\u0131\u2019nda oldu\u011fu gibi!
\nBiliniyor ki, serbest d\u00fc\u015fme halindeki bir kabin, diyelim ki, halat\u0131 kopmu\u015f bir asans\u00f6r, i\u00e7indeki bir nesne \u00fcst\u00fcnde herhangi bir kuvvetin var oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fclemez. Daha a\u00e7\u0131k bir deyi\u015fle, o nesne \u00fcst\u00fcndeki kuvvet s\u0131f\u0131rd\u0131r. Demek ki, serbest d\u00fc\u015fen bir kabin i\u00e7indeki nesne \u00fcst\u00fcndeki k\u00fctle\u00e7ekim etkisi giderilmi\u015ftir, yok edilmi\u015ftir. \u0130\u015fte bu olgu, Genel Ba\u011f\u0131ll\u0131l\u0131k Kuram\u0131\u2019n\u0131n giri\u015f kap\u0131s\u0131d\u0131r.
\nYanisi \u015fu ki, ivme sayesinde su terazisi i\u00e7inde k\u00fctle\u00e7ekim kuvveti etkisi yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\n\u0130yi ho\u015f da, ni\u00e7in ger\u00e7ek K\u00fctle\u00e7ekim Kuvveti alt\u0131nda veya ivmeli hareket ile yarat\u0131lan benzer etki alt\u0131nda su daha \u00e7ok \u00e7ekilmektedir, hava kabarc\u0131\u011f\u0131n\u0131n veya teknenin \u00e7ekili\u015fine k\u0131yasla?
\nBu sat\u0131rlar\u0131n yazan\u0131 fakir, bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 bilmemektedir.
\nKonuyla ilgili bir ba\u015fka muamma da \u015fudur. Bilinen 4 kuvvet t\u00fcr\u00fcnden hangisi F olursa olsun, ayn\u0131 m k\u00fctlesini ayn\u0131 a ivmesi ile hareketlendiriyor. Bu demek midir ki, evrende tek bir kuvvet t\u00fcr\u00fc vard\u0131r ve yani bilinen 4 kuvvet t\u00fcr\u00fc, asl\u0131nda ayn\u0131d\u0131r, tektir?
\n\u0130\u015fte bu son soruyu yan\u0131tlayabilmi\u015f herhangi bir insan d\u00fc\u015fmedi tarih kay\u0131tlar\u0131na, bug\u00fcne dek!
\nDemek ki, halen Ar\u015fimet g\u00fcn\u00fcndeyiz.<\/p>\n
(*) https:\/\/www.google.com\/search?sca_esv=20e21af8862b2fee&sxsrf=AHTn8zrLAD0VjwUGPZpQBDf6F910vepvsA:1742668258361&q=su+d%C3%BCzeci&udm=2&fbs=ABzOT_AeWVZgM1ygG9loIv1sab0j2HB687sEni7_6XgT5zHBctPQQWJnv2cP3Dmrkn2lJOh5lu93jiZ-Ywq6SEsOdip7ujEjU9EMjufK6WMNjQ1OgFVlcAQT_EQ4ev5sXdL5_7UnYXEpe0WpcCMa6kteUjAy6Ml5xIF1qlYjAFSiwaysGyJB5Z3MaIkHkuzbmXQp8NB2BZrWYW8OyzZ8Il9q4xHVs8SIdw&sa=X&ved=2ahUKEwjS3YCUqZ6MAxXPSPEDHYAPLvoQtKgLegQIKBAB&biw=1920&bih=955&dpr=1
\nAyr\u0131ca;
\nhttps:\/\/www.google.com\/search?sca_esv=20e21af8862b2fee&sxsrf=AHTn8zqoStlux5Kyq2uoWEEwlqgFSNRCrQ:1742668269345&q=su+terazisi&udm=2&fbs=ABzOT_DOW8ylEQKqsufOiSrlX7m6Z-pHtT4acet5p79xWli0nGoRbRGmBGePBq9aG02TVVBfewzKa2wC8TBRq5Vv3othPZZafp4akXshLTAXq7O45_V9AtzJJMMdvUupilzVnqcdwJD9jhmVEPOYuR0ujwZCzt3ufJfASMTm8MTc-KKdlGPWWY_1gvZ9eCsi2rjbzNPtB_kutXRgONtYVEy3NgT0wXSqWLCJDhooNUSsrRdiSSWuORzRLEUnUPtCYU4TnGe2Zgly&sa=X&ved=2ahUKEwjthp-ZqZ6MAxXSevEDHZlxEhYQtKgLegQIGBAB&biw=1920&bih=955&dpr=1<\/p>\n
gayet yayg\u0131nca bilinse de her y\u00f6n\u00fcyle tam olarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir; \u00f6zellikle de \u2018Suyun Kald\u0131rma Kuvveti\u2019 diye yanl\u0131\u015f adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130\u00e7erik: G\u00fcnlerden h\u00e2l\u00e2 Ar\u015fimet mi? Einstein\u2019\u0131n Genel Ba\u011f\u0131ll\u0131l\u0131k Kuram\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fc Ar\u015fimet mi? Fizik 18 Ge\u00e7mi\u015fte de de\u011finmi\u015ftik ki, Fizik\u2019in ilk yasalar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczden 2250 y\u0131l kadar evvel, Ar\u015fimet taraf\u0131ndan ortaya konmu\u015ftu ama o zamanlar hen\u00fcz Fizik ad\u0131 bile ortada olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in o yasalar ilke say\u0131lmaktad\u0131r bug\u00fcn. O yasalar\u0131n her ikisi de sandal, kay\u0131k, tekne ve gemi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-565","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/565","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=565"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/565\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=565"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=565"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=565"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}