{"id":488,"date":"2025-01-11T22:55:55","date_gmt":"2025-01-11T19:55:55","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?p=488"},"modified":"2025-01-12T00:03:24","modified_gmt":"2025-01-11T21:03:24","slug":"matematik-fizik-futbol-maci-ve-tarih-b","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2025\/01\/11\/matematik-fizik-futbol-maci-ve-tarih-b\/","title":{"rendered":"Matematik, Fizik, Futbol Ma\u00e7\u0131 ve Tarih \u2013b\u2013"},"content":{"rendered":"<p>\u0130\u00e7erik: Hayal d\u00fcnyas\u0131na ben baz\u0131 baz\u0131 (*)<\/p>\n<p>Fizik \u201315 \/ b\u2013<br \/>\nHemen bir sorgulama ile ba\u015flayal\u0131m: Matematik, Fizik, Futbol Ma\u00e7\u0131 ve Tarih \u2013a\u2013 yaz\u0131m\u0131z\u0131n E\u015fitlik 3\u2019\u00fcndeki denklemde de\u011fi\u015fken de\u011fi\u015ftirelim ve x yerine t ile f(x) yerine y(t) yazal\u0131m. \u2018Denklemin anlam\u0131nda herhangi bir de\u011fi\u015fiklik yapm\u0131\u015f olmay\u0131z.\u2019 sav\u0131 do\u011fru mudur, de\u011fil midir? Yap\u0131lm\u0131\u015f olan\u0131n sadece, harf de\u011fi\u015ftirmekten ibaret oldu\u011funa dikkat edelim.<br \/>\nBu sat\u0131rlar\u0131n yazan\u0131na g\u00f6re, anlamda herhangi bir de\u011fi\u015fiklik olu\u015fmaz.<br \/>\n\u015eimdi de, ne demek oldu\u011funu bilmedi\u011fimiz k\u00fctleye sahip bir \u2013yine ne demek oldu\u011funu bilmedi\u011fimiz\u2013noktasal cisim hayal edelim. B\u00f6yle bir \u015feyi hayal etmek bile hayli zor \u00e7\u00fcnk\u00fc ne \u00f6ylesine ne de benzerine hi\u00e7 rastlamad\u0131k. Yine de, hayal edebilece\u011fiz kadar k\u00fc\u00e7\u00fck bir nesne hayal edebiliriz. Ama, k\u00fctle konusunda tam olarak \u00e7aresiziz.<br \/>\n\u015eimdi de, hemen yukar\u0131da tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z cismin, evrenin di\u011fer baz\u0131 cisimleriyle etkile\u015fti\u011fini varsayal\u0131m ve b\u00fct\u00fcn bu etkile\u015fmeleri \u00f6zetleyip \u2018cismimiz \u00fcst\u00fcndeki F kuvveti\u2019 diye adland\u0131ral\u0131m.<br \/>\n<a href=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/12\/Fm.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-464\" src=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/12\/Fm-300x277.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"277\" srcset=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/12\/Fm-300x277.png 300w, https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/12\/Fm-624x575.png 624w, https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/12\/Fm.png 720w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><br \/>\n\u0130\u015fte \u015fimdi, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7eklikte k\u0131smen de olsa var olan bir varsay\u0131ma sahip olduk. Yine de, dikkatli okuyucu fark etmi\u015ftir ki, K\u00fctle\u00e7ekim (\u2018Gravity\u2019), Elektrom\u0131knat\u0131sl\u0131k (\u2018Elektromagnetism\u2019), Zay\u0131f Etkile\u015fim (\u2018Weak Interaction\u2019) ve Kuvvetli Etkile\u015fim (\u2018Strong Interaction\u2019) diye ve sadece d\u00f6rt t\u00fcr olarak bildi\u011fimiz etkile\u015fimlerin nas\u0131l olup da meydana geldi\u011fini hi\u00e7 mi hi\u00e7 bilmiyoruz. \u00d6rne\u011fin, nas\u0131l olup da Yer\u2019e bast\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 veya m\u0131knat\u0131s\u0131n nas\u0131l olup da demiri \u00e7ekti\u011fini bilmiyoruz.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn bu zay\u0131fl\u0131klara kar\u015f\u0131n, \u00e7ok say\u0131daki \u015fu ya da bu hassal\u0131ktaki (duyarl\u0131) \u00f6l\u00e7\u00fcmlere dayal\u0131 olarak yap\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6zlem ve deney sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re \u015fu kadar\u0131n\u0131 gayet iyi biliyoruz: Ger\u00e7eklikte, m k\u00fctleli ve \u2018miniminnac\u0131k\u2019 bir cismim \u00fcst\u00fcne uygulanan F kuvveti, o cismin gidi\u015f y\u00f6n\u00fcnde ise, cismin anl\u0131k s\u00fcratini F\/m kadar artt\u0131r\u0131r. Bu ger\u00e7eklik, kitaplarda Newton\u2019un 1. Yasas\u0131 olarak ge\u00e7er. F\u2019nin y\u00f6n\u00fc ile gidi\u015f y\u00f6n\u00fc ayn\u0131 de\u011filse, h\u0131z\u0131n y\u00f6n\u00fc de gidi\u015f y\u00f6n\u00fc de de\u011fi\u015fir. \u00d6rne\u011fin, kuvvet gidi\u015f y\u00f6n\u00fcne g\u00f6re ters y\u00f6nde uygulan\u0131yor ise, anl\u0131k h\u0131z azal\u0131r. Not etmekte yarar var; h\u0131z vekt\u00f6rel de\u011fer, s\u00fcrat de o vekt\u00f6r\u00fcn boyu yani h\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131ndad\u0131r.<br \/>\n<a href=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2025\/01\/15-b1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-487\" src=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2025\/01\/15-b1-290x300.png\" alt=\"\" width=\"290\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2025\/01\/15-b1-290x300.png 290w, https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2025\/01\/15-b1.png 619w\" sizes=\"auto, (max-width: 290px) 100vw, 290px\" \/><\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2025\/01\/15-b2-1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-490\" src=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2025\/01\/15-b2-1-300x124.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"124\" srcset=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2025\/01\/15-b2-1-300x124.png 300w, https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2025\/01\/15-b2-1.png 616w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><br \/>\nNe dersiniz; bu iki denklemdeki benze\u015fim, \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcm nereden kaynaklan\u0131yordur acaba?<\/p>\n<p>(*)https:\/\/www.google.com\/search?q=Hayal+d%C3%BCnyas%C4%B1na+ben+baz%C4%B1+baz#fpstate=ive&amp;vld=cid:bc85d6ea,vid:MshSf5Q-mTc,st:0<br \/>\nhttps:\/\/www.google.com\/search?q=Hayal+d%C3%BCnyas%C4%B1na+ben+baz%C4%B1+baz%C4%B1<\/p>\n<p>(**) E\u015fitlik 1\u2019de kuvvetin t\u00fcr\u00fc yani K\u00fctle\u00e7ekim mi, Elektrom\u0131knat\u0131sl\u0131k m\u0131, Zay\u0131f Etkile\u015fim veya Kuvvetli Etkile\u015fim mi oldu\u011fu hi\u00e7 \u00f6nemli de\u011fildir. \u00d6nemli olan kuvvetin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Demek ki, her t\u00fcrden kuvvet, e\u011fer b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve y\u00f6n\u00fc ayn\u0131 ise, ayn\u0131 ivmeye yol a\u00e7ar. \u0130\u015fte B\u00fcy\u00fck Birlik Kuram\u0131\u2019n\u0131n ana fikri bu denli yal\u0131nd\u0131r. Bkz., https:\/\/www.google.com\/search?q=grand+unification+theory .<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130\u00e7erik: Hayal d\u00fcnyas\u0131na ben baz\u0131 baz\u0131 (*) Fizik \u201315 \/ b\u2013 Hemen bir sorgulama ile ba\u015flayal\u0131m: Matematik, Fizik, Futbol Ma\u00e7\u0131 ve Tarih \u2013a\u2013 yaz\u0131m\u0131z\u0131n E\u015fitlik 3\u2019\u00fcndeki denklemde de\u011fi\u015fken de\u011fi\u015ftirelim ve x yerine t ile f(x) yerine y(t) yazal\u0131m. \u2018Denklemin anlam\u0131nda herhangi bir de\u011fi\u015fiklik yapm\u0131\u015f olmay\u0131z.\u2019 sav\u0131 do\u011fru mudur, de\u011fil midir? Yap\u0131lm\u0131\u015f olan\u0131n sadece, harf de\u011fi\u015ftirmekten [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=488"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/488\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}