Fizik \u201311 \/ c\u2013<\/p>\n
\u0130\u00e7erik: Ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n fark\u0131nda olmak ya da ol_A_mamak!<\/p>\n
Evet, \u00d6klid\u2019in \u2018Elementler\u2019inde ciddi sorunlar var. \u0130lkin, ger\u00e7ek evrenin herhangi bir yerinde (par\u00e7as\u0131z, ensiz, boysuz, derinliksiz, kaplams\u0131z) nokta var olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile_E_miyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc nokta alg\u0131lay\u0131c\u0131 herhangi bir organa veya alet, ara\u00e7, makine gibi inorganik bir olana\u011fa sahip de\u011filiz. (*) Yani, \u201cHerhangi bir yerde nokta var m\u0131 yok mu?\u201d, hele hele \u201cUzay, yan yana yerle\u015fik noktalardan olu\u015fmu\u015f mu olu\u015fmam\u0131\u015f m\u0131?\u201d t\u00fcr\u00fcnden sorulara yan\u0131t bulabilmek i\u00e7in hi\u00e7bir olana\u011f\u0131m\u0131z yok! \u201cNokta nas\u0131l alg\u0131lan\u0131r, saptan\u0131r, bulunur, ke\u015ffedilir?\u201d bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131 bilen, bir ad\u0131m \u00f6ne \u00e7\u0131ks\u0131n l\u00fctfen!
\n\u00c7izgi de keza, uzunlu\u011fu olan ama eni ve derinli\u011fi olmayan \u00e7izgi alg\u0131lamak, saptamak i\u00e7in yap\u0131labilecek hi\u00e7bir \u015fey yok.<\/p>\n
Dikkate de\u011fer; \u201cAyr\u0131k iki noktadan bir tek \u00e7izgi ge\u00e7er.\u201d yahut, tersten; \u00d6klid\u2019in, \u201c\u00c7izginin iki ucunda nokta vard\u0131r.\u201d \u00f6nermeleri bo\u015ftur, h\u00fck\u00fcms\u00fczd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc, kan\u0131tlanamaz. Kime olursa olsun, \u201c\u2014Hadi bana bir \u00e7izgi (\u00e7izgi par\u00e7as\u0131 asl\u0131nda) g\u00f6ster de iki ucunda nokta var m\u0131 yok mu inceleyelim.\u201d dense, kim g\u00f6sterebilir ki bir \u00e7izgi? \u00c7izgi \u00e7izilemez \u00e7\u00fcnk\u00fc, ya \u00fczerine \u00e7izim yap\u0131lacak ortam ya da \u00e7izecek ara\u00e7 ve tabii ki her ikisi de atomlardan yap\u0131l\u0131 olmayacak m\u0131? Tabii, \u00d6klid\u2019e de sormak gerekir (idi), \u00e7izgiyi nereye nas\u0131l \u00e7izebildi\u011fini, nereye nas\u0131l nokta koyabildi\u011fini yahut da nokta ve \u00e7izgiyi hangi organ\u0131yla nas\u0131l alg\u0131layabildi\u011fini, hangi inorganik ara\u00e7la nas\u0131l saptayabildi\u011fini.<\/p>\n
Hele hele, \u00e7ember, parabol, e\u015fkenar \u00fc\u00e7gen, kare gibi \u00f6zel geometrik \u00e7izgileri olu\u015fturmak \u00e7izgi par\u00e7as\u0131 olu\u015fturmaktan kat be kat daha zor. (**) \u00d6rne\u011fin, kare i\u00e7in (en kolay\u0131ndan) bir birim uzunlu\u011funda bir do\u011fru \u00e7izgi par\u00e7as\u0131 \u00fcrettik bir ortam \u00fczerinde diyelim. Ger\u00e7ekte ba\u015faramayaca\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in \u2018diyelim\u2019 dedim. \u015eimdi ise, bu \u00e7izgiye dik ve yine bir birim uzunlu\u011funda yani \u00f6nceki ile t\u0131pat\u0131p ayn\u0131 uzunlukta bir \u00e7izgi par\u00e7as\u0131n\u0131 ilki ile tam\u0131 tam\u0131na 90\u00b0 a\u00e7\u0131 yapmak ko\u015fuluyla yerle\u015ftirmek gerekir. Nas\u0131l olacak da, birbiri ile t\u0131pat\u0131p ayn\u0131 uzunlukta olan iki d\u00fcz \u00e7izgi olu\u015fturabilece\u011fiz? A\u00e7\u0131 da b\u00f6yle. Bunlar verilen ko\u015fullar\u0131 tam olarak de\u011fil de yakla\u015f\u0131k olarak sa\u011flarsa, sonu\u00e7taki kare de tam kare olmayacakt\u0131r. Tam kare olmayan d\u00f6rt kenarl\u0131 geometrik \u015fekillere \u2018yamuk\u2019 dendi\u011fi hepimizin bilgi da\u011farc\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
\u00c7emberde durum \u00e7ok daha zordur. Merkez noktay\u0131 nas\u0131l olu\u015fturaca\u011f\u0131m\u0131z sorusunu k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in g\u00f6z ard\u0131 edelim; bu merkezden t\u0131pat\u0131p ayn\u0131 uzakl\u0131kta ve say\u0131lamaz \u00e7oklukta noktay\u0131 nas\u0131l bulaca\u011f\u0131m\u0131z, ilgili \u00f6l\u00e7\u00fcmleri nas\u0131l yapaca\u011f\u0131m\u0131z, tamam\u0131 ile yan\u0131ts\u0131z, imk\u00e2ns\u0131z sorulardand\u0131r.<\/p>\n
Bu t\u00fcr beyhude \u00f6rnekler listesini uzatmak yerine \u015fu hususa dikkat \u00e7ekmeyi ye\u011flerim: Bilimin geli\u015fimin \u00f6n\u00fcndeki b\u00fcy\u00fck engellerden biri, tan\u0131ms\u0131z veya zay\u0131f tan\u0131ml\u0131 (\u2018ill definite\u2019) isim ve kavramlard\u0131r. Bu zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6z ard\u0131 edili\u015fi veya oldu\u011fu gibi kabul edili\u015fi bir yandan bu tan\u0131mlar \u00fcst\u00fcne in\u015fa edilecek kuramlar\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7abilirken bir yandan da yerlerine daha iyi tan\u0131mlar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p bulunmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc perdeleyebilmektedir. Ayr\u0131ca, Bilim ve Matematik E\u011fitimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemlidir. Akl\u0131nda, konuyla ilgili pek \u00e7ok soru olu\u015fmu\u015f bir \u00f6\u011frencinin bu sorununu, sorular\u0131n\u0131 temizlemek yerine an\u0131lan ders konular\u0131nda ilerlemeye \u00e7al\u0131\u015fmak, \u00f6\u011frenciyi itmekte, konudan kopart\u0131p g\u00fcnl\u00fck deyimle harcanmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Potansiyel bilimci say\u0131s\u0131n\u0131 da azaltmaktad\u0131r. Ayn\u0131 e\u011fitim giri\u015fimi s\u0131ras\u0131nda bo\u015fa harcanm\u0131\u015f \u00e7aba, emek ve maddi kaynaklar, s\u00f6z etmeye de\u011fmeyecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck kal\u0131r.<\/p>\n
(*) J. D. Bernal\u2019\u0131n \u201cScience in History\u201d kitab\u0131ndan \u00f6\u011frenmi\u015ftim, ilk alet ve ara\u00e7lar insan organlar\u0131n\u0131n uzant\u0131s\u0131 olmak i\u015fleviyle \u00fcretilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, kolun uzanmad\u0131\u011f\u0131 yere \u00e7omak, ta\u015f at\u0131\u015f, ok at\u0131\u015f, mermi at\u0131\u015f s\u0131ras\u0131yda geli\u015fme sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha iyi g\u00f6rmek i\u00e7in, g\u00f6zl\u00fck, d\u00fcrb\u00fcn, teleskop icat edilmi\u015ftir. Bilgisayar da, tabii insan akl\u0131na destek olmaktad\u0131r.
\n(**) Tiyatro oyunlar\u0131na, bu sat\u0131rlar\u0131n yazan\u0131 yeni yetme iken, \u2018temsil\u2019 denir idi. \u00d6rne\u011fin, Hamlet sahne \u00fcst\u00fcnde de\u011fildir ama onu temsil eden bir oyuncu (temsilci) vard\u0131r. Bu oyuncunun i\u015flevi Hamlet\u2019i temsil etmektir. Zaten, oyun metni de Hamlet\u2019in ya\u015fam\u0131n\u0131 an be an aktarmay\u0131p onu temsil edebilecek nitelikte, \u00f6zde olmakla yetinilmi\u015f k\u0131sal\u0131kta(uzunlukta)d\u0131r. Sinemada ise, oyuncu bile yoktur kar\u015f\u0131da, ama temsilci olan oyuncunun da temsilcisi olan g\u00f6r\u00fcnt\u00fc vard\u0131r.
\n\u0130\u015fte bu ko\u015fullar alt\u0131nda izleyici, kendi hayal g\u00fcc\u00fc ile temsilcileri birle\u015ftirip, kayna\u015ft\u0131r\u0131p kendine g\u00f6re bir (\u00f6znel, \u2018subjective\u2019) \u00f6yk\u00fc, bir d\u00fc\u015f\u00fcnce dizisi, dizgisi olu\u015fturur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Fizik \u201311 \/ c\u2013 \u0130\u00e7erik: Ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n fark\u0131nda olmak ya da ol_A_mamak! Evet, \u00d6klid\u2019in \u2018Elementler\u2019inde ciddi sorunlar var. \u0130lkin, ger\u00e7ek evrenin herhangi bir yerinde (par\u00e7as\u0131z, ensiz, boysuz, derinliksiz, kaplams\u0131z) nokta var olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile_E_miyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc nokta alg\u0131lay\u0131c\u0131 herhangi bir organa veya alet, ara\u00e7, makine gibi inorganik bir olana\u011fa sahip de\u011filiz. (*) Yani, \u201cHerhangi bir yerde […]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-379","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=379"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/379\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}