![\"\"](\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/11\/3.0.png\")
<\/a><\/p>\nMinik not: En sonki parantezin i\u00e7indeki n=\u221e-1 ifadesi tan\u0131ml\u0131 de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u221e simgesi hi\u00e7bir say\u0131y\u0131 temsil etmedi\u011fi i\u00e7in 1 eksi\u011fi de hi\u00e7bir say\u0131y\u0131 temsil etmez. Ayn\u0131 nedenle m herhangibir Do\u011fal Say\u0131 ise, n=\u221e-m ifadesi de tan\u0131ml\u0131 de\u011fildir. Demek ki, E\u015fitlik 1\u2019deki \u00fcst limitlerle ilgili ciddi sorunlar\u0131m\u0131z var!<\/p>\n
Dahas\u0131, \u221e simgesini i\u00e7eren her Fizik e\u015fitli\u011finde sorun var. (Buna kar\u015f\u0131n, Matematik e\u015fitliklerinde sorun yok. Bu fark\u0131 ileride konu edinece\u011fiz.)
\n\u0130yi de, sorunlu e\u015fitlikleri ni\u00e7in kullan\u0131yoruz, bunca sorun i\u00e7eriyorsa? Tabii ki, daha iyisini, do\u011frusunu, eskilerin deyimiyle k\u00e2mil olan\u0131, m\u00fckemmel olan\u0131 bil_E_medi\u011fimizden, bul_A_mad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan \u00f6t\u00fcr\u00fc. \u2018\u0130leride bulunur.\u2019 umuduyla idare-i maslahat\u00e7\u0131l\u0131k anlam\u0131na gelmez mi bu durum?<\/p>\n
Sadece bu kadarla kalsa \u015f\u00fckrederdik belki! Ama, \u201cDALGA MEKAN\u0130\u011e\u0130 \u2013 c \u2013\u201c ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131m\u0131zda de\u011findi\u011fimiz gibi; \u03bd frekans, p do\u011frusal momentum, \u03bb dalgaboyu ve h Planck sabiti olmak kayd\u0131yla E=h\u03bd (Planck Yasas\u0131), p=h\/\u03bb (Einstein Yasas\u0131) ve \u03bb=h\/p (de Broglie Yasas\u0131) hi\u00e7bir sorun i\u00e7ermez. Toplam Enerji e\u015fitli\u011fi K+V=E de sorunlu de\u011fildir. Ama, Schr\u00f6dinger Denklemi (K+V)\u03c8=E\u03c8 sadece serbest olan yani ba\u015fka bir cisimle etkile\u015fmeyen noktasal par\u00e7ac\u0131k, hayali sonsuz derin potansiyel kuyusu, Hidrojen Atomu ve harmonik sal\u0131n\u0131c\u0131 i\u00e7in tam ve kesin \u00e7\u00f6z\u00fcm verir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim (\u2018mutual interaction\u2019) halindeki \u00fc\u00e7 ya da daha \u00e7ok say\u0131daki noktasal (bile olsa) taneci\u011fe ili\u015fkin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yoktur Schr\u00f6dinger Denklemi\u2019nin. Ho\u015f, Klasik Mekanikte de yoktur. Oysa, bu paragraf\u0131n ba\u015f\u0131ndaki e\u015fitlikler tam ve kesin olarak evrenseldir.
\nZaten, m\u0131knat\u0131s\u0131n demiri nas\u0131l ve ni\u00e7in \u00e7ekti\u011fini de bilen olmad\u0131, yere ni\u00e7in ve nas\u0131l bast\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilen olmad\u0131.<\/p>\n
Dahas\u0131, \u221a2\u2019yi de bilen yok, \u221a3\u2019\u00fc de, Fizik e\u015fitliklerinde a\u015f*\u015f*\u0131r\u0131 s\u0131kl\u0131kla rastlan\u0131lan \u03c0\u2019yi de. Ama internet a\u011f\u0131n\u0131n oras\u0131nda buras\u0131nda bilmem ka\u00e7\u0131nc\u0131 basama\u011fa dek hesaplanm\u0131\u015f oldu\u011fu iddias\u0131yla yay\u0131mlanm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli de\u011ferler mevcut. Neymi\u015f efendim, \u2018Bilgisayarla hesaplanm\u0131\u015f.\u2019 da, hesap s\u00fcresi daha uzun olunca daha \u00e7ok say\u0131da basama\u011fa sahip de\u011ferler elde edilebilirmi\u015f. \u0130yi de, o hesaplar\u0131n her ad\u0131m\u0131nda, a\u015famas\u0131nda elde edilen ve kullan\u0131lan ara say\u0131lar\u0131n basamak say\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fil ki, alt\u0131, yedi, on alt\u0131, ya da olsun on milyon y\u00fcz bin. Bunlar\u0131n her biri, elde edilecek sonucu \u00e7ok de\u011fi\u015ftirir.<\/p>\n
Keza sin(0\u00ba)=cos(90\u00ba)=0 oldu\u011funu biliyoruz, sin(30\u00ba)=cos(60\u00ba)=1\/2 oldu\u011funu da biliyoruz. Ama, hepsi bu kadar! sin(0,1\u00ba)=?, sin(0,01\u00ba)=?, sin(1\u00ba)=?, sin(15\u00ba)=?, \u2026 vb. Birim \u00e7emberdeki, 0\u00ba, 30\u00ba, 90\u00ba, ve bunlara eklenmi\u015f 90\u00ba, 180\u00ba ve 270\u00ba de\u011ferlerdeki a\u00e7\u0131lar\u0131n sin\u00fcs veya kosin\u00fcs ve ilgili di\u011fer trigonometrik (tanjant gibi) fonksiyon de\u011ferlerini bile bile_B\u0130LE_miyoruz. \u201c\u2014Ama yakla\u015f\u0131k de\u011ferlerini biliyoruz.\u201d diyen mi oldu? EL CEVAP: M bir do\u011fal say\u0131 ise, 1,23 de 10^M say\u0131s\u0131na yakla\u015f\u0131kt\u0131r, 123,45 de. Her \u2018yakla\u015f\u0131k\u2019 s\u00f6z\u00fcyle birlikte, yakla\u015f\u0131kl\u0131k \u00f6i\u00e7\u00fct\u00fc de (Ne kadar yakla\u015f\u0131k oldu\u011fu?) belirtilmelidir.<\/p>\n
Evet, son derece ciddi bir soruya geldik ve burada biraz de\u011fil gayet uzunca bir s\u00fcre tak\u0131l\u0131 kalaca\u011f\u0131z!
\n\u201c\u2014Peki ne biliyoruz?\u201d<\/p>\n
\u015eimdilik, Avram Noam Chomsky\u2019nin \u015fu \u201cHerhangibir dilde s\u00f6ylenemeyen s\u00f6zc\u00fckler, o dili konu\u015fanlar\u0131n -o konuyu- d\u00fc\u015f\u00fcnemeyi\u015findendir.\u201d mealindeki s\u00f6z\u00fcn\u00fc notlam\u0131\u015f olay\u0131m.
\nNe mi demek istedim? Planck da, Einstein da, Schr\u00f6dinger de ve biz di\u011ferleri de ancak \u00fcr\u00fcnleri ortaya konmu\u015f olanlar kertesinde zihinsel yetkinli\u011fe, k\u0131sa yoldan s\u00f6yleyelim, zek\u00e2ya sahibiz. \u0130nsanlar\u0131n beyinleri daha b\u00fcy\u00fcr, sinir sistemleri daha h\u0131zlan\u0131rsa, daha \u00e7ok bulu\u015f yap\u0131l\u0131r elbet!<\/p>\n
Ne dersiniz; Fizik form\u00fcllerine bak\u0131p insan\u0131n zihin yap\u0131s\u0131n\u0131n baz\u0131 y\u00f6nleri anla\u015f\u0131lamaz m\u0131?
\nHadi bakal\u0131m, \u015fimdi de bu g\u00f6zle Tarih\u2019e bakal\u0131m.<\/p>\n
Bu yaz\u0131 dizisinde \u2018Tarih\u2019ten kasd\u0131m\u0131z, ileride ve tersinin belirtildi\u011fi yerler hari\u00e7, \u2018ge\u00e7mi\u015fteki \u00f6nem atfedilmi\u015f baz\u0131 olaylar hakk\u0131ndaki bilgi toplulu\u011fu\u2019dur. Tabii ki, bu \u00f6nemi kimin atfetti\u011fine ve ilgili kan\u0131tlara ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle bir k\u0131s\u0131m Tarih bilgisi \u00f6zneldir, yazar\u0131na ba\u011f\u0131ld\u0131r. Bu nedenle, ba\u015f\u0131nda (\u0130ngilizce\u2019deki \u2018the\u2019 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc benzeri) harf-i tarif s\u00f6zc\u00fckleri bulunmaz. Heredot Tarihi vard\u0131r, (bu fakirin \u00f6\u011frencilik y\u0131llar\u0131nda yaka silkti\u011fi) Emin Oktay Tarihi vard\u0131r, son zamanlarda \u00fcnlenen \u0130lber Ortayl\u0131 televizyon tarihi vard\u0131r. Osmanl\u0131 Tarihi de yazan\u0131na ba\u011f\u0131ld\u0131r, Yunan Tarihi de. Hele, Amerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n say\u0131lamayacak \u00e7ok tarih yazar\u0131 vard\u0131r. An\u0131msamaya de\u011fer; Tarih\u2019in d\u00f6k\u00fcmanter olmas\u0131na yani belgeye dayanmas\u0131na \u00e7ok \u00f6nem verilir de o belgenin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funa, ger\u00e7ek mi, sahte mi, hileli mi oldu\u011funa pek ald\u0131r\u0131\u015f edilmez. O kadar ki, bir milli tak\u0131m futbol ma\u00e7\u0131nda \u00f6rne\u011fin T\u00fcrkiye \u2013 Galler ma\u00e7\u0131nda 86:40 dkk.\u2019da olu\u015fan penalt\u0131y\u0131 Kerem Akt\u00fcrko\u011flu\u2019nun ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndaki kadar \u00e7ok insan\u0131 ve o denli derinden ilgilendirmez. Hele hele, Karada\u011f \u2013 T\u00fcrkiye ma\u00e7\u0131n\u0131n 3 \u2013 1 kaybedilmesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 y\u0131k\u0131m, san\u0131r\u0131m hepimiz i\u00e7in taptazedir. \u00c7areyi teknik direkt\u00f6r de\u011fi\u015fikli\u011finde arayanlar (*) \u015funun fark\u0131nda de\u011fil galiba: FENER, GSRAY ve BJKAS tak\u0131mlar\u0131n\u0131n da yurt d\u0131\u015f\u0131 tak\u0131mlarla yapt\u0131\u011f\u0131 ma\u00e7larda, kar\u015f\u0131 oyuncular\u0131n aya\u011f\u0131ndan pek nadiren top \u00e7\u0131karabildi\u011fi, buna kar\u015f\u0131l\u0131k ise, hemen hemen her ikili m\u00fccadelede top kaybettikleri ma\u00e7 sonu istatistiklerinde de sabit. Dahas\u0131, Carlo Ancelotti\u2019nin fiziksel (**) zay\u0131fl\u0131k nedeniyle Arda G\u00fcler\u2019i ele\u015ftirip geli\u015fimi i\u00e7in \u00e7e\u015fitli re\u00e7eteler \u00f6nermesi de dikkatlerden ka\u00e7m\u0131\u015f olmal\u0131. Pek \u00e7ok \u00e7ekme, itme, y\u00fcklenme gibi, eskinin \u2018faul d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcne mazhar olmaya aday\u2019 hareketlere pek \u00e7ok hakemin art\u0131k d\u00fcd\u00fck \u00e7almad\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6zlenebilir.
\n\u00d6zetle, D\u00fcnya Futbolu gayet h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde vah\u015file\u015fmekte. Stadyumlar yak\u0131nda Collesium gibi arenalara d\u00f6n\u00fc\u015fmese de futbolcular\u0131n Amerikan Futbolu \u2018Rugby\u2019 oyuncular\u0131 gibi, kaskl\u0131 ba\u015fl\u0131klarla, \u00e7elik kafesli g\u00f6\u011f\u00fcs siperleriyle sahaya \u00e7\u0131kmalar\u0131 yak\u0131nd\u0131r.<\/p>\n
\u0130yi ho\u015f da futbolcu ve Rugby oyuncular\u0131n\u0131n giysilerinin yak\u0131nda yak\u0131nla\u015faca\u011f\u0131n\u0131, benze\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Art\u0131k taktik pasla\u015fma, \u00e7al\u0131m ve benzeri h\u00fcnerlerin ustalar\u0131n\u0131n yerini 180 dakika, 270 dakika top ko\u015fturabilecek, h\u0131zla depar atabilecek futbolcular alm\u0131yor mu?<\/p>\n
Daha da iyi ve ho\u015f olan soru \u015fudur: Benzeri, daha pek \u00e7ok soruda oldu\u011fu gibi, gelece\u011fin gelece\u011finden emin miyiz? Nas\u0131l ve ni\u00e7in emin olabiliriz?
\nGe\u00e7mi\u015f, ge\u00e7ti gitti. Dolay\u0131s\u0131 ile, \u015fu an itibariyle yok ge\u00e7mi\u015f. Gelecek de, hen\u00fcz gelmedi\u011fi i\u00e7in, \u015fu an itibariyle yok. Geriye kalan sadece \u015fimdi mi? \u015eu an m\u0131?<\/p>\n
An nedir ki? \u2018S\u00fcresi s\u0131f\u0131r olan, yani s\u00fcresi olmayan zaman dilimi.\u2019 mi? Bkz., Zeno Paradokslar\u0131 ile ilgili yaz\u0131lar\u0131m\u0131z. B\u00f6yle ise, Einstein\u2019\u0131n Ba\u011f\u0131ll\u0131l\u0131k Kuram\u0131\u2019na binaen, h\u0131zl\u0131 giden g\u00f6zlemci i\u00e7in an nas\u0131l tan\u0131mlan\u0131r? An\u2019dan daha k\u0131sa zaman dilimi mi var?
\n\u00c7etrefillik g\u00f6z\u00fcn\u00fcze \u00e7arpt\u0131 m\u0131yd\u0131? Ge\u00e7mi\u015f ge\u00e7ip gittiyse, ge\u00e7mi\u015fe dair bilgi kalm\u0131\u015f, \u015fimdi var olabilir mi?<\/p>\n
Biraz da, eskilik anlam\u0131nda toz ve k\u00fcf serpelim yaz\u0131ya ve \u015fu soruyu yine soral\u0131m. \u00d6ylelikle, Tarihin ders al\u0131nas\u0131 olup olunmad\u0131\u011f\u0131 konusunu tekrar irdeleyebiliriz.<\/p>\n
ge\u00e7mi\u015ften adam hisse kaparm\u0131\u015f… ne masal \u015fey.
\nbe\u015f bin senelik k\u0131ssa yar\u0131m hisse mi verdi
\ntarihi tekerr\u00fcr diye tarif ediyorlar
\nhi\u00e7 ibret al\u0131nsayd\u0131 tekerr\u00fcr m\u00fc ederdi
\nMehmet Akif<\/p>\n
Demek ki Akif, Akif\u2019in deyi\u015fiyle \u2018tarih\u2019in tekerr\u00fcr edi\u015fiyle \u2018tarih\u2019ten ders almayanlar\u0131n zamanda\u015f oldu\u011funu var say\u0131yor. Ya da, bu husus dikkatinden ka\u00e7m\u0131\u015f. Dahas\u0131 da var; \u2018tarih\u2019ten ibret alanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 hilaf\u0131na \u2018tarih\u2019 tekerr\u00fcr de edebilir. \u00d6rne\u011fin, Kartaca\u2019l\u0131 Hannibal\u2019\u0131n \u201cBir yol bulaca\u011f\u0131z yahut yarataca\u011f\u0131z.\u201d inanc\u0131n\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fc ibret ile ilgili olsa bile, ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn tarihten ibret almakla yak\u0131ndan uzaktan ilgisi olmasa gerektir. Napolyon Bonapart da mesela \u201cSava\u015f kazanmak i\u00e7in \u015fu \u00fc\u00e7 \u015fey elzemdir: Para, para, para!\u201d demi\u015f ya hani. Bu s\u00f6ze a\u015fina oldu\u011fumdan beridir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm, paran\u0131n icad\u0131ndan evvelki sava\u015flar hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Napolyon\u2019un. Besbelli ki, tarihten bir ibret alm\u0131\u015f Napolyon ama o ibretin tarihin tekerr\u00fcr etmesiyle ilgisizli\u011fi apa\u00e7\u0131k.<\/p>\n
Derince bir nefes al\u0131p, bir ad\u0131mc\u0131k daha ileri gidelim. Sava\u015f kazanmak i\u00e7in paraya gereksinim Tarih\u2019in bir kural\u0131 olabilir mi? Bug\u00fcn, para yoklu\u011funda sava\u015f kazanmak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr mesela? Peki ya, bu nedenle, \u201cSava\u015f kazanmak i\u00e7in paraya gereksinim, Tarih\u2019in bir yasas\u0131d\u0131r!\u201d diyebilir miyiz acaba? Diyemez miyiz?<\/p>\n
Az \u00e7ok eminim; \u201cTarih\u2019te kural, yasa olmaz.\u201d fikrine sahip epeyce insan vard\u0131r. \u0130yi de, \u201cTarih\u2019te kural, yasa olmaz.\u201d\u0131n bizatihi kendisi kural, yasa olamaz m\u0131? Hani, \u201cSatranc\u0131n alt\u0131n kural\u0131, hi\u00e7bir alt\u0131n kural\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.\u201d denir de.<\/p>\n
Bu yaz\u0131n\u0131n son sorusu: Evrende, evrenin yasalar\u0131na uyulmamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr ki, Tarih yasa(lar)dan muaf olabilsin? Tarih de Yery\u00fcz\u00fc\u2019nde, Evren\u2019de, do\u011fada tezah\u00fcr ediyor de\u011fil midir?<\/p>\n
Hele ki, \u2018Per\u015fembe\u2019nin geli\u015fi \u00c7ar\u015famba\u2019dan belli!\u2019 oluyor ise\u2026<\/p>\n
(*) https:\/\/www.haberler.com\/spor\/vincenzo-montella-nin-koltugu-sallantida-18069071-haberi\/
\n(**) Buradaki s\u00f6zc\u00fck; b\u00fcnye, g\u00f6vde anlam\u0131ndaki \u2018physique\u2019 olup \u2018k\u00fclt\u00fcr fizik hareketleri\u2019 \u015fu anlama gelir; g\u00f6vdeyi geli\u015ftirici hareketler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ba\u015f\u00f6\u011fretmenime ve \u00f6\u011fretmenlerime. Ne \u00e7ok bor\u00e7luyum onlara! \u0130\u00e7erik: Fizik form\u00fcllerine bak\u0131p insan\u0131n zihin yap\u0131s\u0131n\u0131n baz\u0131 y\u00f6nlerini anlayabilece\u011fimiz gibi, Tarih\u2019e bak\u0131p da insan\u0131n zihin yap\u0131s\u0131n\u0131n baz\u0131 y\u00f6nlerini anlayabiliriz. Minik not: En sonki parantezin i\u00e7indeki n=\u221e-1 ifadesi tan\u0131ml\u0131 de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u221e simgesi hi\u00e7bir say\u0131y\u0131 temsil etmedi\u011fi i\u00e7in 1 eksi\u011fi de hi\u00e7bir say\u0131y\u0131 temsil etmez. Ayn\u0131 nedenle m […]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-319","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=319"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/319\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}