{"id":284,"date":"2024-11-12T01:17:42","date_gmt":"2024-11-11T22:17:42","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?p=284"},"modified":"2024-11-12T01:22:36","modified_gmt":"2024-11-11T22:22:36","slug":"dalga-mekanigi-b","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2024\/11\/12\/dalga-mekanigi-b\/","title":{"rendered":"DALGA MEKAN\u0130\u011e\u0130 \u2013 b \u2013"},"content":{"rendered":"<p>Fizik \u20139 \/ b\u2013<br \/>\n\u0130\u00e7erik: Duran cisimlerin dalgas\u0131 olmaz. Bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 da devinen nesnenin dalgas\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131r. Dalgal\u0131 evrene ho\u015f geldiniz!<\/p>\n<p>Ne oldu\u011funu bilmedi\u011fim ama miktar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7ebildi\u011fim bir m k\u00fctlesine sahip nesnem, bir masa \u00fcst\u00fcnde duruyor olsun. Duruyordur, \u00e7\u00fcnk\u00fc a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7eken yer\u00e7ekim kuvveti, masa atomlar\u0131n\u0131n elektronlar\u0131n\u0131n nesneminkileri itmesiyle dengelenmekte.<br \/>\nPeki, masa atomlar\u0131n\u0131n elektronlar\u0131 ve \u00e7ekirdekleri ile nesneminkiler de etkile\u015fip, i\u011f bi\u00e7imine ni\u00e7in b\u00fcr\u00fcnm\u00fcyorlar da acep, nesne ile masa b\u00fct\u00fcnle\u015fmiyor, yeni bir b\u00fct\u00fcnsellik olu\u015fturmuyor?<br \/>\nB\u00f6ylesi durumlarda, baz\u0131 \u00f6zel ko\u015fullar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda farkl\u0131 yap\u0131lardaki iki nesne birbirini \u00e7ekebilir de itebilir de. Bu olguya kohezyon diyoruz. (*)<br \/>\n\u015eimdilik kohezyonu bir yana koyup k\u00fctlesi m olan nesneme, tam\u0131 tam\u0131na mg kuvveti ama alttan yukar\u0131 do\u011fru uyguluyor olay\u0131m elimle. Bu durumda da k\u00fctlem dengede olacak yani devinmeyecektir.<br \/>\nArt\u0131k, ayn\u0131 kuvveti uygulayarak ama nesnemin h\u0131zlanmas\u0131na olanak tan\u0131maks\u0131z\u0131n onu yukar\u0131 kald\u0131ray\u0131m. Biraz kald\u0131rd\u0131ktan sonra, yani yerden y\u00fcksekli\u011fini h kadar art\u0131r\u0131p duray\u0131m.<br \/>\nBu durumda, uygulad\u0131\u011f\u0131m kuvvet ye\u011finli\u011fi (\u2018amplitude\u2019) ve y\u00f6n\u00fc yukar\u0131 yani devinim do\u011frultusunda sabit kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, benim yapt\u0131\u011f\u0131m \u0130\u015e(ben) \u015funa e\u015fit olacakt\u0131r; uygulad\u0131\u011f\u0131m kuvvet \u00e7arp\u0131 yol!<br \/>\nHemen \u00fcst sat\u0131rdaki T\u00fcrk\u00e7e ifadeyi matematik\u00e7ede terceme edecek olursam;<br \/>\n\u0130\u015e(ben) = (mg)h .&gt;&gt;&gt; E\u015fitlik 1<br \/>\nAyn\u0131 s\u0131rada, Yer de yani D\u00fcnya da, daha a\u00e7\u0131k s\u00f6zlerle D\u00fcnya\u2019n\u0131n \u00e7ekim alan\u0131 da i\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Onun yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fe de \u0130\u015e(D\u00fcnya) dersem<br \/>\n\u0130\u015e(D\u00fcnya) = -(mg)h &gt;&gt;&gt; E\u015fitlik 2<br \/>\nolacakt\u0131r. E\u015fitlik 2\u2019de eksi i\u015faretinin varl\u0131k nedeni, yer\u00e7ekimi ile devinim y\u00f6nlerinin z\u0131t olmas\u0131d\u0131r.<br \/>\nOrtal\u0131kta sadece iki kuvvet oldu\u011fu, ba\u015fka kuvvet olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu iki kuvvetin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fleri toplayacak olursam s\u0131f\u0131r elde ederim.<br \/>\n\u0130\u015e(ben)+\u0130\u015e(D\u00fcnya) = mgh-mgh=0. &gt;&gt;&gt; E\u015fitlik 3<br \/>\nToplam i\u015f s\u0131f\u0131r, h\u2019den k\u00fc\u00e7\u00fck her y\u00fckseklik i\u00e7in s\u0131f\u0131r oldu\u011fu i\u00e7in nesne h\u0131zlanmaz. Ya da tersi, nesne h\u0131zland\u0131r\u0131lmadan yukar\u0131 ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in toplam enerji s\u0131f\u0131r olarak sonu\u00e7lan\u0131r.<br \/>\nAma, benim uygulad\u0131\u011f\u0131m kuvvet 2mg kadar olsayd\u0131, m k\u00fctleli nesnem, tepe d\u00fczeyine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131na dek yapt\u0131\u011f\u0131m i\u015f 2mgh olurdu, toplam i\u015f de s\u0131f\u0131r de\u011fil mgh kadar olurdu ve bu da nesneme kinetik enerji (K) kazand\u0131rm\u0131\u015f olmamla sonu\u00e7lan\u0131rd\u0131;<\/p>\n<p>K = (2mgh)-(mgh)=mgh. &gt;&gt;&gt; E\u015fitlik 4<br \/>\nNesnem, tepe d\u00fczeyinde v h\u0131z\u0131na ula\u015fm\u0131\u015fsa<br \/>\nK = \u00bd mv^2 = mgh &gt;&gt;&gt; E\u015fitlik 5<br \/>\nelde ederim; buradan da v h\u0131z\u0131n\u0131n karek\u00f6k i\u00e7inde 2gh de\u011ferine e\u015fit oldu\u011funu tespit ederim.<br \/>\nKarek\u00f6k i\u00e7inde 2gh de\u011feri, fizik kitaplar\u0131nda \u2018zaman i\u00e7ermeyen (zamans\u0131z) h\u0131z form\u00fcl\u00fc\u2019 de veya h = v^2\/(2g) de\u011ferine \u2018zaman i\u00e7ermeyen (zamans\u0131z) yol form\u00fcl\u00fc\u2019 de denir.<\/p>\n<p>Gelgelelim, bu yaz\u0131n\u0131n en \u00e7etrefilli b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc sona, i\u015fbu paragrafa saklam\u0131\u015f idim; E\u015fitlik 1\u2019deki \u0130\u015e(ben) veya E\u015fitlik 2\u2019deki \u0130\u015e(D\u00fcnya) de\u011ferinin eksilisine yani \u2013\u0130\u015e(D\u00fcnya)\u2019ya, m k\u00fctleli nesnemin y\u00fcksekli\u011fi h kadar yukar\u0131 y\u00f6nde de\u011fi\u015fti\u011finde sahip olaca\u011f\u0131 Potansiyel Enerji denir.<br \/>\nNesnem, o y\u00fckseklikte serbest kald\u0131\u011f\u0131nda, yani elimi alt\u0131ndan \u00e7ekti\u011fimde d\u00fc\u015fmeye ba\u015flar, a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru h\u0131zlan\u0131r, Potansiyel Enerji ayn\u0131 anda Kinetik Enerji\u2019ye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131n\u0131n bir de ayk\u0131r\u0131 sorusu var: tam olarak Potansiyel Enerji nedir?<br \/>\nYan\u0131t: Bilmiyorum. Ah, k\u00fctle nedir ve kuvvet (&#8216;action at a distance\u2019) nedir bilebilseydim ke\u015fke! Ke\u015fke, \u015fimdiye dek bir bile_B\u0130LE_n olmu\u015f olsayd\u0131 da ben de \u00f6\u011fren_EB\u0130L_seydim!<br \/>\nAma b\u00fct\u00fcn bunlar, Potansiyel Enerji\u2019yi ilm_i fizikte kullanamayaca\u011f\u0131m anlam\u0131na gelmez; DALGA MEKAN\u0130\u011e\u0130 \u2013 c \u2013\u2018de kullanaca\u011f\u0131m. Hem de aslanlar, kaplanlar gibi.<\/p>\n<p>(*) https:\/\/www.google.com\/search?q=<strong>kohezyon<\/strong>&amp;sca_esv=93dba3a330e5cf9e&amp;sxsrf=ADLYWIJ1BBwi-jIddMyEvetcWu5VJWUEHA:1731359782981&amp;udm=2&amp;source=iu&amp;ictx=1&amp;vet=1&amp;fir=Rce-A1T9f5HRqM%252CImCbIBRpwuxuxM%252C_%253BKOLRUzsihFtHyM%252CtsN2E6rtuc7S8M%252C_%253B001QaVPhLmn_rM%252CNV-W8Dc5FRuAjM%252C_%253B1YZUy-dvZ9kA-M%252CVDDG_HYLMxjW3M%252C_%253BIA_E3Vu16_xVmM%252CqQwNqXt7Jon4VM%252C_&amp;usg=AI4_-kQg7oAeEkH4cBphKJoOC2q2-tHmmg&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwj17N7mmdWJAxVVTWwGHTI2DKQQ_h16BAg5EAE#vhid=KOLRUzsihFtHyM&amp;vssid=mosaic<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fizik \u20139 \/ b\u2013 \u0130\u00e7erik: Duran cisimlerin dalgas\u0131 olmaz. Bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 da devinen nesnenin dalgas\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131r. Dalgal\u0131 evrene ho\u015f geldiniz! Ne oldu\u011funu bilmedi\u011fim ama miktar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7ebildi\u011fim bir m k\u00fctlesine sahip nesnem, bir masa \u00fcst\u00fcnde duruyor olsun. Duruyordur, \u00e7\u00fcnk\u00fc a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7eken yer\u00e7ekim kuvveti, masa atomlar\u0131n\u0131n elektronlar\u0131n\u0131n nesneminkileri itmesiyle dengelenmekte. Peki, masa atomlar\u0131n\u0131n elektronlar\u0131 ve [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-284","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=284"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=284"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=284"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}