{"id":201,"date":"2024-10-28T00:20:43","date_gmt":"2024-10-27T21:20:43","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?p=201"},"modified":"2024-10-28T00:25:30","modified_gmt":"2024-10-27T21:25:30","slug":"hizli-giden-nesnelerin-boyu-gercekten-kisalir-mi-a","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2024\/10\/28\/hizli-giden-nesnelerin-boyu-gercekten-kisalir-mi-a\/","title":{"rendered":"HIZLI G\u0130DEN NESNELER\u0130N BOYU GER\u00c7EKTEN KISALIR MI? \u2013 a \u2013"},"content":{"rendered":"<p>Fizik \u20138 \/ a\u2013<\/p>\n<p>\u0130\u00e7erik: Sizin boyunuz ne kadar?<\/p>\n<p>Uzayda bir nokta (*) hayal edilebilir ama o noktay\u0131 tek ba\u015f\u0131nda konumland\u0131rmak olanakl\u0131 de\u011fildir. B\u00f6yle bir \u015feyin hayali bile m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<br \/>\n\u00d6rne\u011fin, karatahtan\u0131n, beyaztahtan\u0131n, duvar\u0131n, defter sayfas\u0131n\u0131n, vd., her hangi bir yerine i\u015faretlenmi\u015f bir noktan\u0131n yerini tarif etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<br \/>\n\u015e\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr tabii; \u201cKaratahtan\u0131n, beyaztahtan\u0131n, duvar\u0131n, defter sayfas\u0131n\u0131n, vd., \u00fcst\u00fcnde.\u201d<br \/>\n\u0130yi de o nesneler nerede? Noktam\u0131z, o nesnelerin \u00fcst taraf\u0131nda m\u0131, alt taraf\u0131nda m\u0131? Sa\u011fa m\u0131 yak\u0131n, sola m\u0131?<br \/>\nNeyse, s\u00f6z\u00fc uzatmayay\u0131m; uzayda bir noktan\u0131n konumunu belirlemek i\u00e7in bir ba\u015fka noktaya gereksinim var. Orijin dedi\u011fimiz bu noktadan (O) ge\u00e7en iki de (farkl\u0131, \u00e7ak\u0131\u015fmayan) do\u011fru hayal eder ve art\u0131k her noktay\u0131 tarif edebiliriz. \u00d6rne\u011fin \u201cO noktas\u0131ndan L uzakl\u0131\u011f\u0131nda ve alttaki \u00e7izginin alt taraf\u0131nda ve bu \u00e7izgiden L\u2019 uzakl\u0131kta.\u201d olan bir A noktas\u0131n\u0131n konumunu \u015f\u00f6yle buluruz: Alttaki \u00e7izgiden L\u2019 uzakl\u0131\u011f\u0131nda ve alt\u0131nda bir paralel \u00e7izgi \u00e7izeriz. \u015eu an biliyoruz ki, arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z nokta olan A bu paralel \u00e7izginin (\u00fcst\u00fcnde de\u011fil, \u00fczerinde de\u011fil) i\u00e7indedir. O noktas\u0131na bat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f aya\u011f\u0131 ile pergelimizi L kadar a\u00e7ar ve alttaki paralel \u00e7izgiyi kestiririz. \u0130\u015fte bu kesi\u015fim bize tam\u0131 tam\u0131na A noktas\u0131n\u0131 tan\u0131mlayacakt\u0131r.<br \/>\nBir minik not: Bu L ve L\u2019 uzakl\u0131klar\u0131na koordinat denir ve n-boyutlu uzayda bir nokta tan\u0131mlamak i\u00e7in en az n tane koordinata gerek vard\u0131r.<br \/>\nPeki orijindeki O noktas\u0131n\u0131 da benzer y\u00f6ntemle tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Evet m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ama bu maksatla, \u00f6nceden koordinatlanmam\u0131\u015f olan bir O\u2019 orijinine gereksinim vard\u0131r.<br \/>\n\u0130leri okumalar i\u00e7in, Kurt G\u00f6del\u2019in \u201cincompleteness theorems\u201d konusu tavsiyeye \u015fayand\u0131r. (**) Tabii ki, bu konuyu Einstein\u2019a dek uzataca\u011f\u0131z. (***)<br \/>\nAra sonu\u00e7 olarak denebilir ki, uzayda bir nokta kendi ba\u015f\u0131na konumland\u0131r\u0131lamaz. Ancak bir ba\u015fka noktaya ba\u011f\u0131l (\u2018relative\u2019) olarak konumland\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n<p>(*) Nokta konusunu gayet ayr\u0131nt\u0131s\u0131yla ele alaca\u011f\u0131z ileride.<br \/>\n(**) https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Kurt_G%C3%B6del ve buradaki kaynak\u00e7a.<br \/>\nAyr\u0131ca bkz., https:\/\/www.jstor.org\/action\/doBasicSearch?Query=Kurt+G%C3%B6del&amp;so=rel<br \/>\n(***) Yourgrau, Palle, 2004. A World Without Time: The Forgotten Legacy of G\u00f6del and Einstein. Basic Books. ISBN 978-0-465-09293-2. (Reviewed by John Stachel in the Notices of the American Mathematical Society (54 (7), pp. 861\u201368).<br \/>\nAyr\u0131ca bkz., https:\/\/archive.org\/details\/worldwithouttime0000your_q2d0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fizik \u20138 \/ a\u2013 \u0130\u00e7erik: Sizin boyunuz ne kadar? Uzayda bir nokta (*) hayal edilebilir ama o noktay\u0131 tek ba\u015f\u0131nda konumland\u0131rmak olanakl\u0131 de\u011fildir. B\u00f6yle bir \u015feyin hayali bile m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6rne\u011fin, karatahtan\u0131n, beyaztahtan\u0131n, duvar\u0131n, defter sayfas\u0131n\u0131n, vd., her hangi bir yerine i\u015faretlenmi\u015f bir noktan\u0131n yerini tarif etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u015e\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr tabii; \u201cKaratahtan\u0131n, beyaztahtan\u0131n, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-201","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/201","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=201"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/201\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=201"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=201"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=201"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}