{"id":1689,"date":"2026-06-21T14:35:04","date_gmt":"2026-06-21T11:35:04","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?p=1689"},"modified":"2026-06-22T00:27:08","modified_gmt":"2026-06-21T21:27:08","slug":"tam-bilim-ya-da-bilimlerin-birlestirilisi-unification-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2026\/06\/21\/tam-bilim-ya-da-bilimlerin-birlestirilisi-unification-1\/","title":{"rendered":"Tam Bilim ya da Bilimlerin Birle\u015ftirili\u015fi (&#8216;unification&#8217;) -1-"},"content":{"rendered":"<p>Hemen belirtelim, \u00f6zellikle Rudolf Carnap&#8217;\u0131n \u00e7abalay\u0131p bir sonuca ba\u011fla(ya)mad\u0131\u011f\u0131 Bilimlerin Birle\u015ftirili\u015fi (#1) konusu, abesle i\u015ftigaldir. \u0130nsan tarihinde s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, piramiti tepesi \u00fcst\u00fcne kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan ibarettir. Sanki pek \u00e7ok bilim var imi\u015f de, bunlar\u0131n birle\u015ftirilmesi (&#8216;integration&#8217;) iyi olur imi\u015f de, evrenin bir dili var imi\u015f de, ve saire, ve saire, ve saire. (#2)<\/p>\n<p>Ho\u015f &#8220;Matematik, evrenin dilidir.&#8221; diyen de \u00e7ok \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r Yer \u00fcst\u00fcnde. Benzeri daha pek \u00e7ok \u015fatafatl\u0131, \u00e7atapatl\u0131, cafcafal\u0131, janjanl\u0131 kel\u00e2m da mevcuttur ilgili kitap ve makale sayfalar\u0131nda.<\/p>\n<p>Oysa, pek \u00e7ok kez de\u011findik, b\u0131rak\u0131n Matemati\u011fin evrenin dili olmas\u0131n\u0131, (bilebildi\u011fimiz, g\u00f6zleyebildi\u011fimiz) evrene bile ait de\u011fildir Matematik. Evrende Matematik yoktur. Matematik, evrendeki baz\u0131 d\u00fczenlilikleri (#3) izah i\u00e7in biz insanlar\u0131n uydurdu\u011fumuz, t\u00fcm\u00fcyle hay\u00e2li bir kurallar silsilesidir. Hani, mesela derler ya &#8220;&#8211;Satran\u00e7&#8217;\u0131n da bir matemati\u011fi var.&#8221; \u0130\u015fte bu kel\u00e2m do\u011frudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc, ikisi de biz insanlar\u0131n koydu\u011fu kurallar silsilesine sahiptir.<\/p>\n<p>Sadede gelecek olursak; Tam Bilim Bilgisi kurulu\u015fundaki engellerden birinin insanl\u0131\u011f\u0131n zek\u00e2 (zihin, anlak) d\u00fczeyinin d\u00fc\u015f\u00fck olu\u015fu ger\u00e7e\u011fini dile getirmi\u015ftik. Bak\u0131n\u0131z, \u015fimdi bir \u00f6rnek daha verelim: Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi bilimcilerin IQ&#8217;lar\u0131 125-150 ortalamas\u0131yla yakla\u015f\u0131k 135 diyelim. Bu \u015fah\u0131slar dahil, herkes i\u00e7in \u00e7evrilen filimler, yaz\u0131lan ve sergilenen tiyatro oyunlar\u0131 kadrosu 15_20&#8217;yi ge\u00e7mez. Ni\u00e7in? Ni\u00e7in mesela, 150 oyunculu film \u00e7ekilmez, tiyatro oyunu yaz\u0131l\u0131p sergilenmez? Yan\u0131t a\u00e7\u0131k; \u00e7\u00fcnk\u00fc, o say\u0131da karakteri, tipi, fig\u00fcr\u00fc bile insan zek\u00e2s\u0131, anla\u011f\u0131 izleyebilemez. Bir de bunun yan\u0131nda, herhangi birindeki entrika (dolant\u0131) \u00e7e\u015fitlili\u011finin yo\u011fun oldu\u011funu var sayal\u0131m. Durum tam bir k\u00e2busa, karabasana benzemez mi?<br \/>\nEn iyi teatral temalar, en yal\u0131n olanlard\u0131r. D\u00fc\u015fman iki ailenin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n a\u015fk\u0131 gibi.<\/p>\n<p>Oyuncu say\u0131s\u0131 150_200&#8217;c\u00fck kadar olan filim, tiyatro izleyemeyen, dizi filimlerin her b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6ncesi ill\u00e2 ki, \u00f6zet b\u00f6l\u00fcm\u00fc isteyen biz n\u00e2dan D\u00fcnyal\u0131lar m\u0131 t\u00fcm evreni tam anlayacak da Tam Bilim Bilgisi&#8217;ni kuracak?<\/p>\n<p>\u0130kinci engeli de kesin \u00f6l\u00e7\u00fcm yapamay\u0131\u015f\u0131m\u0131z ve herhangi bir teoriyi kan\u0131tlamak i\u00e7in ka\u00e7 deney yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini bil(E)meyi\u015fimizdi. \u00d6rne\u011fin, K. Popper&#8217;\u0131n &#8220;G\u00fcne\u015f&#8217;in her sabah do\u011fmu\u015f olmas\u0131, yine do\u011faca\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131t\u0131 olamaz.&#8221;\u0131na pek \u00e7ok kez de\u011finmi\u015fdik.<\/p>\n<p>Bu konulara, Bolero misali, ileride de d\u00f6ne duraca\u011f\u0131z. (#4) \u015eimdilik Ludwig Wittgenstein merkezli \u015fu de\u011ferlendirmeyi g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermekle yetinelim. (#5)<\/p>\n<p>(#1) https:\/\/www.google.com\/search?q=Rudolph+Carnap+unification+of+science&amp;rlz=1C1YTUH_trTR1162TR1162&amp;oq=Rudolph+Carnap+unification+of+science&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIICAEQABgWGB4yCggCEAAYgAQYogQyBwgDEAAY7wUyCggEEAAYgAQYogQyCggFEAAYgAQYogTSAQgxMzAzajBqN6gCALACAA&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8<br \/>\nAyr\u0131ca:<br \/>\nhttps:\/\/www.routledge.com\/The-Unity-of-Science-Routledge-Revivals\/Carnap\/p\/book\/9780415679701<\/p>\n<p>(#2) Yul Brynner, &#8220;The King and I&#8221; filminden.<\/p>\n<p>(#3) Hadi bakal\u0131m, buyrun! &#8220;Evren t\u00fcm\u00fcyle rassal oldu\u011fu i\u00e7in, sergiledi\u011fi baz\u0131 d\u00fczenlilikler de rassald\u0131r, yani raslant\u0131 sonucudur. D\u00fczenlilikler de raslant\u0131 sonucu olu\u015fur.&#8221; desem, siz ne dersiniz?<\/p>\n<p>(#4) Halk M\u00fczi\u011fimiz&#8217;de de bolerolar var. Belki ileride de\u011finiriz bu konuya.<\/p>\n<p>(#5)<br \/>\nhttps:\/\/www.google.com\/search?q=vittenstain+filizof&#038;rlz=1C1YTUH_trTR1162TR1162&#038;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQABjvBTIHCAIQABjvBTIHCAMQABjvBTIHCAQQABjvBTIHCAUQABjvBdIBCTUzNzk1ajBqN6gCCLACAfEFIc-Oa4dd7qI&#038;sourceid=chrome&#038;ie=UTF-8&#038;udm=50&#038;fbs=ADc_l-aN0CWEZBOHjofHoaMMDiKpaEWjvZ2Py1XXV8d8KvlI3p-ML-906rRL_m6h4jR-tdCeKIwp94h-QiJ4lJfObsqU79yRFgWBtc5FGpXu1cRl7ZgTFhVm8qygFNRRug_YO90BDK6YW9Yj42jm00JNq16qI3512riNNnuBqroShMfWqIIZ9Nr2UqBsNV0P8Rr6KG1DJQ0F6JUd2RSQPayaONGIZGnMJg&#038;aep=10&#038;ntc=1&#038;mstk=AUtExfDAUp6EfDqWfn7GmPtHj3VcFdE_6T256ruXeVtm7rLwRahFpYRQvSkzAmExyAMfgQEZ9cBZe1llWnhmWrFGcNfG-I835HYr5DbqoKnwPHTkvg67uahAhlBCm4mDYD2VgDbPumNnSWf9VhqkHzseYIssffkSb-SAc-sWptT6mQqK0Jiyk1fkaovitrx0gxHWL5ZvEqGv74l7C2frB7SUQXwvrnR4iIEC1e4lLRDt9W0rx-hMQIrXhLO8RJVjPyM9LJTWfbGXCI0GdpefphS1E0FMW40C5Q4JhgN5dAJtHJeFl03aB-izQh-WBk_aGyz1en9VpWhFuyBiv0jBDdZFxu3WcYUPTRiHSCIYfYSbmsawSy2pRUjw4Zg&#038;aioh=3&#038;csuir=1&#038;cs=0&#038;mtid=Ul00av25Ab-H9u8PxOK8mAo<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hemen belirtelim, \u00f6zellikle Rudolf Carnap&#8217;\u0131n \u00e7abalay\u0131p bir sonuca ba\u011fla(ya)mad\u0131\u011f\u0131 Bilimlerin Birle\u015ftirili\u015fi (#1) konusu, abesle i\u015ftigaldir. \u0130nsan tarihinde s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, piramiti tepesi \u00fcst\u00fcne kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan ibarettir. Sanki pek \u00e7ok bilim var imi\u015f de, bunlar\u0131n birle\u015ftirilmesi (&#8216;integration&#8217;) iyi olur imi\u015f de, evrenin bir dili var imi\u015f de, ve saire, ve saire, ve saire. (#2) Ho\u015f &#8220;Matematik, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1689","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1689","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1689"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1689\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}