{"id":1530,"date":"2026-04-27T17:40:37","date_gmt":"2026-04-27T14:40:37","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?p=1530"},"modified":"2026-04-27T17:45:00","modified_gmt":"2026-04-27T14:45:00","slug":"evreni-tam-olarak-anlayabilir-tam-bilimi-kurabilir-miyiz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2026\/04\/27\/evreni-tam-olarak-anlayabilir-tam-bilimi-kurabilir-miyiz-2\/","title":{"rendered":"Evreni tam olarak anlayabilir, tam bilimi kurabilir miyiz? -2-"},"content":{"rendered":"<p>\u0130nsan evlad\u0131, Fizik bilgisi edinmeye, yerdeki ta\u015f\u0131 al\u0131p hasm\u0131na ya da av\u0131na f\u0131rlatmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015f olsa gerektir. Ta\u015f\u0131n d\u00fcmd\u00fcz gitmeyi\u015fi, bir s\u00fcre sonra ve mutlaka yere d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc, gayet ilgi \u00e7ekici konular olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin, o f\u0131rlat\u0131lan ta\u015f\u0131n ni\u00e7in yere d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc sorusuna verilen, uzay\u0131n k\u00fctle taraf\u0131ndan b\u00fck\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bi\u00e7imindeki yan\u0131t, k\u00fctle-uzay aras\u0131ndaki ili\u015fkinin netlikle ortaya kon_A_mam\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle hayli eksiklidir.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte, insan\u0131n nesneleri f\u0131rlat\u0131\u015f uzakl\u0131\u011f\u0131; Bilim bilgisi, teknolojinin geli\u015fmesiyle do\u011fru orant\u0131l\u0131 olagelmi\u015ftir. Ta\u015f, ok_yay, top ve t\u00fcfek gibi ate\u015fli silahlar, u\u00e7aklar, roketler darken bug\u00fcnlere geldi\u011fimizde, eri\u015fti\u011fimiz d\u00fczey \u015fudur: Yer y\u00fcz\u00fcnden en uza\u011fa eri\u015fen insanlar yakla\u015f\u0131k 400 bin kilometer kadar uzakla\u015fabilmi\u015f (#1), en uza\u011fa f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f yapay uydu ise G\u00fcne\u015f Sistemi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131p D\u00fcnya\u2019dan 25 milyar kilometre kadar uza\u011fa gidebilmi\u015ftir. (#2)<br \/>\nNe var ki, bu ad\u0131mlar insanl\u0131k i\u00e7in b\u00fcy\u00fck olsa da en mini\u011finden Samanyolu G\u00f6kadas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctleriyle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda gayet \u00f6nemsiz kalmaktad\u0131r. Bu da, Bilim bilgisinde \u015fu an ne denli geride oldu\u011fumuzun, evrene ait edinilecek daha ne \u00e7ok bilginin oldu\u011funun g\u00f6stergesidir elbet. (#3)<\/p>\n<p>(#1) https:\/\/www.google.com\/search?q=d%C3%BCnyadan+en+uza%C4%9Fa+giden+insan&amp;rlz=1C1CHBF_enTR1209TR1209&amp;oq=d%C3%BCnyadan+en+uza%C4%9Fa+giden+insan&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIHCAEQABjvBTIHCAIQABjvBTIKCAMQABiABBiiBDIHCAQQABjvBTIHCAUQABjvBdIBCDM0OTZqMGo3qAIIsAIB8QVYEw19eUJXZA&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8<br \/>\n(#2) https:\/\/www.google.com\/search?q=d%C3%BCnyadan+en+uza%C4%9Fa+giden+uzay+arac%C4%B1&amp;sca_esv=bab5d0a3aacebeff&amp;rlz=1C1CHBF_enTR1209TR1209&amp;sxsrf=ANbL-n40lpBj3x7hcMPmVk_54syW3F45MA%3A1777298942805&amp;ei=_m3vadzrMOaIxc8PoeWHwQE&amp;biw=1366&amp;bih=641&amp;ved=0ahUKEwjc4pTBmo6UAxVmRPEDHaHyIRgQ4dUDCBA&amp;uact=5&amp;oq=d%C3%BCnyadan+en+uza%C4%9Fa+giden+uzay+arac%C4%B1&amp;gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJWTDvG55YWRhbiBlbiB1emHEn2EgZ2lkZW4gdXpheSBhcmFjxLEyBxAAGIAEGBMyBRAAGO8FMgUQABjvBTIFEAAY7wUyBRAAGO8FMgUQABjvBUiyB1AAWABwAHgAkAEAmAGJAaABiQGqAQMwLjG4AQPIAQD4AQL4AQGYAgGgApoBmAMAkgcDMC4xoAezA7IHAzAuMbgHmgHCBwMzLTHIBw6ACAE&amp;sclient=gws-wiz-serp<br \/>\n(#3) \u201cB\u00dcY\u00dcK PATLAYI\u015e\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131m\u0131zdan (bkz., Fizik \u201310\u2013 https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2024\/11\/30\/buyuk-patlayis\/) \u015fu aktarmay\u0131 yapmak tar\u0131\u015f\u0131lan konumuza uygun d\u00fc\u015febilir.<br \/>\nBaz\u0131 kaynaklarda Ar\u015fimet\u2019e, baz\u0131 kaynaklarda da Tales\u2019e atfedilen \u015fu \u00f6nermeye ne dersiniz? \u201cD\u00fcnya\u2019n\u0131n tam bir k\u00fcre oldu\u011funu varsayal\u0131m ve Ekvatoru ba\u015ftan sona kat eden bir halat dolayal\u0131m. Diyelim ki, Ekvator uzunlu\u011fu E=40bin kilometre ve tam da ayn\u0131 uzunlukta bir halat\u0131m\u0131z var. Bu durumda halat\u0131m\u0131z\u0131n u\u00e7lar\u0131 bir birine ancak de\u011fmektedir. (K\u00fcresel D\u00fcnya\u2019da kutuptan kutuba ge\u00e7en bir \u00e7emberin uzunlu\u011fu da Ekvatorunki kadar olacakt\u0131r.) \u015eimdi diyelim ki, bu halat\u0131 Yer\u2019in her noktas\u0131ndan bir metre kadar y\u00fckseltmek istiyoruz. Halat u\u00e7lar\u0131 ka\u00e7 metre (kilometre) kadar a\u00e7\u0131l\u0131r veya halata ka\u00e7 metre (kilometre) kadarl\u0131k ekleme yapmal\u0131y\u0131z?\u201d<br \/>\nYan\u0131t kolay; sadece 6,28 metre (=2\u03c0). Ama sanki \u00e7ok daha uzun bir ekleme yap\u0131lmas\u0131 gerekliymi\u015f san\u0131labilir hesap yapmazdan \u00f6nce. Bunun nedeni, 6,28 metrenin biz insanlar i\u00e7in \u00f6nemli ama D\u00fcnya i\u00e7in ihmal edilebilir bir uzunluk olmas\u0131d\u0131r. D\u00fcnya\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131k 6378 kilometre olan yar\u0131 \u00e7ap\u0131 yan\u0131nda esamesi bile okunmaz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nsan evlad\u0131, Fizik bilgisi edinmeye, yerdeki ta\u015f\u0131 al\u0131p hasm\u0131na ya da av\u0131na f\u0131rlatmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015f olsa gerektir. Ta\u015f\u0131n d\u00fcmd\u00fcz gitmeyi\u015fi, bir s\u00fcre sonra ve mutlaka yere d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc, gayet ilgi \u00e7ekici konular olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin, o f\u0131rlat\u0131lan ta\u015f\u0131n ni\u00e7in yere d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc sorusuna verilen, uzay\u0131n k\u00fctle taraf\u0131ndan b\u00fck\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bi\u00e7imindeki yan\u0131t, k\u00fctle-uzay aras\u0131ndaki ili\u015fkinin netlikle ortaya [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1530","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1530","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1530"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1530\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1530"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1530"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1530"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}