{"id":1482,"date":"2026-03-13T17:37:33","date_gmt":"2026-03-13T14:37:33","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?p=1482"},"modified":"2026-03-13T17:41:05","modified_gmt":"2026-03-13T14:41:05","slug":"r-descartesin-dusunuyorum-demek-ki-varim-mealindeki-sozunun-sonrasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2026\/03\/13\/r-descartesin-dusunuyorum-demek-ki-varim-mealindeki-sozunun-sonrasi\/","title":{"rendered":"R. Descartes\u2019in \u201cD\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum; demek ki var\u0131m.\u201d mealindeki s\u00f6z\u00fcn\u00fcn sonras\u0131"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ki, var\u0131m. Varsayay\u0131m ki, d\u0131\u015f d\u00fcnya da var. Ben + d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n aritmetik e\u015fitli\u011fine evren diyeyim.<br \/>\nEvrendeki herkes, am\u00e2 olsun olmas\u0131n A\u015f\u0131k Veysel misali gidiyor g\u00fcnd\u00fcz gece, bilmeden ne halda oldu\u011funu. (#1) \u00d6rne\u011fin yeyip i\u00e7tiklerini nas\u0131l sindirdi\u011fini, (#2) i\u00e7indeki kan\u0131n nas\u0131l dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6rme, i\u015fitme, tatma, dokunma ve koklama edimlerini nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 an be an izleyemeksizin. Ama, g\u00fcnd\u00fcz gece gitti\u011fine g\u00f6re, herkesin zaman yolcusu oldu\u011fu kesin.<br \/>\nTabii ki, yayg\u0131n manadaki \u2018zaman yolculu\u011fu\u2019 deyiminden kas\u0131t ba\u015fka. Bu konuyu, izleyecek olan veya daha sonraki yaz\u0131da irdeleyece\u011fiz. \u015eimdilik A\u015f\u0131k\u2019la yolda\u015fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrelim.<br \/>\nDikkatli okuyucu fark etmi\u015f olmal\u0131; A\u015f\u0131k Veysel do\u011fdu\u011fu anda ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nda. Bu kan\u0131, \u00e7ok yayg\u0131n ama o derece yanl\u0131\u015f! Zira, ya\u015fam\u0131n anne yumurtas\u0131n\u0131n baba spermi ile d\u00f6llenmesi an\u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 biyolojik bir ger\u00e7ek olarak biliniyor. Ama tabii d\u00f6lleni\u015fin hemen ard\u0131ndan beyin ve duyu organlar\u0131 gibi olanaklardan mahrum olundu\u011fu i\u00e7in o zamanlara ili\u015fkin hi\u00e7bir an\u0131 kaydedilmiyor, olu\u015fmuyor.<br \/>\nSonras\u0131 da var; do\u011fumdan hayli sonraki bir zamana dek de an\u0131 olu\u015fmuyor. \u0130\u015fte bu nedenle de hi\u00e7 kimse, annesi kim babas\u0131 kim emin olam\u0131yor. Herkes, ona telkin edilmi\u015f bilgiyle b\u00fcy\u00fcy\u00fcp gidiyor.<br \/>\nBu konuyu, yanak titretmesiyle \u00fcnl\u00fc bir yabanc\u0131 sinema oyuncusu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile e\u015feliyelim; Klaus Kinsky. (#3)<br \/>\nKinsky\u2019nin sar\u0131\u015f\u0131nca oldu\u011fu biliniyor ve \u2018A Bullet for the General\u2019 filminde bir Meksikal\u0131, Chuncho Munos\u2019un (Gian Maria Volont\u00e9) karde\u015fi rol\u00fcnde. Bu durumun izah\u0131 (\u2018rationalization\u2019) i\u00e7in de filmin di\u011fer sar\u0131\u015f\u0131n\u0131 Bill \u2018nino\u2019 Tate (Lou Castel) sorunca \u201c\u2014Same mother, and the father, who knows.\u201d der Munos. Bkz., https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=LsbzC6fMjZo vidyosu 20:29 zaman\u0131.<br \/>\nYani, insan annesinden emin olsa bile baba ku\u015fkuludur. \u0130slamiyette de b\u00f6yledir. \u00d6rne\u011fin, mevlitin kimin ruhuna gitmesinin arzuland\u0131\u011f\u0131 tarif edilirken anne ad\u0131 zikredilir, babadan hi\u00e7 s\u00f6z edilmez.<br \/>\n\u00d6te yandan; \u201c\u2014Anne!\u201d diye hitap edilen her kad\u0131n, hitap edenin ger\u00e7ek annesi midir? Ya, evlatl\u0131k al\u0131nd\u0131ysa ve herhangi bir nedenle a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015fsa, a\u00e7\u0131klanm\u0131yorsa? Ne kal\u0131yor geriye? Fizyolojik benzerlik mi? \u0130yi de, insan insana benzemez mi?<br \/>\nS\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc; nas\u0131l ki, anne, baba, a\u011fabey, abla, amca, day\u0131, vb. diye bilinen ki\u015filer hakk\u0131nda emin olun_A_maks\u0131z\u0131n birlikte ya\u015fan\u0131yorsa, t\u0131pk\u0131s\u0131 t\u0131pk\u0131s\u0131na ayn\u0131; d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n var olup olmad\u0131\u011f\u0131 kesinlik \u00e7er\u00e7evesinde kan\u0131tlan_A_madan da, \u201cK\u0131rm\u0131z\u0131 daire\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131daki (#4) dairenin k\u0131rm\u0131z\u0131s\u0131n\u0131n, seyredeni dahil, herkes i\u00e7in her zaman ayn\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 bilin_E_meden de ya\u015famak m\u00fcmk\u00fcn. B\u00f6ylece zihinsel geni\u015flik ve derinlik de sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n<p>(#1) https:\/\/www.google.com\/search?q=%C3%A2%C5%9F%C4%B1k+veysel+uzun+ince+bir+yolday%C4%B1m+%C5%9Fark%C4%B1+s%C3%B6zleri&amp;rlz=1C1CHBF_enTR866TR866&amp;oq=%C3%A2%C5%9F%C4%B1k+veysel+uzun+ince+bir+yolday%C4%B1m+%C5%9Fark%C4%B1+s%C3%B6zleri&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIJCAEQABgTGIAEMgkIAhAAGBMYgAQyCQgDEAAYExiABDIJCAQQABgTGIAEMgoIBRAAGBMYFhgeMgoIBhAAGBMYFhgeMgoIBxAAGBMYFhgeMgoICBAAGBMYFhgeMgoICRAAGBMYFhge0gEIMTI4N2owajeoAgCwAgA&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8<br \/>\n(#2) Eril bir bireyin o zamana dek yakla\u015f\u0131k 45 ton s\u0131v\u0131, 35 ton kadar da kat\u0131 g\u0131da t\u00fcketmi\u015f oldu\u011fu hesaplanabiliyor. Yakla\u015f\u0131k 80 kg\u2019l\u0131k bir b\u00fcnye i\u00e7in bin kat\u0131 fazla g\u0131da t\u00fcketmek gerekiyor. Peki, binde 999\u2019u ne oluyor?<br \/>\nBu miktar g\u0131da i\u00e7indeki (yeni) atomlarla, g\u00f6vde k\u0131s\u0131m k\u0131s\u0131m tadil ve tamir ediliyor, yenileme (restorasyon) i\u015flemi ger\u00e7ekle\u015fiyor.<br \/>\n(#3) Bkz., \u015fu adresteki AI a\u00e7\u0131klamas\u0131: https:\/\/www.google.com\/search?q=kinsky+filmleri+yanak+titremesi&amp;sa=X&amp;sca_esv=8029562fbebb207c&amp;sxsrf=ANbL-n4avrJVB08NgbDtZbDBcu84JLOyrw%3A1773211611608&amp;udm=50&amp;fbs=ADc_l-aN0CWEZBOHjofHoaMMDiKpaEWjvZ2Py1XXV8d8KvlI3vWUtYx0DZdicpfE1faGYemRCg0Y3Ejl6gbx1vXAv_YKrFpRIJEWVytdRY1av3l0rJ1OizAk5QVohL1qyTaqr3u4pz2LybFsNq_nmMiWjyK0fQYKey94AY0S1YQWgc0B1ntm68pkY0S6pL7KGTkqpSqRoWztm6QU5NlkBNPTblcJq-x7RQ&amp;aep=1&amp;ntc=1&amp;ved=2ahUKEwiCx-KBoJeTAxXiRvEDHYbsGd0Q2J8OegQICRAE&amp;biw=1869&amp;bih=955&amp;dpr=1&amp;mstk=AUtExfBNpIF9opP2wQ0OxccqMuM-PLKG4ALldyG5E4Lpn0D5UfSuPKqg-FZgzmMluV_C8Cf8OpBgykjiGSKpy4XSIDErVHTT-xKsdEPgmTmFGMnfqAdnpCDHH94YSK_qg96T4VyMuRbDdxujaz2-Iaug6G4CPiyqcZUXi9HoF4_P6io3iQOqDqLwVeqQ9j7hAxHLeJ9PNepJnKWk1i5q_33CV0XBuqE0Ibkl2sffVXozDRQM2YYv_BnzSZFQx60y3np45zco63X44jmQNJSzAJ1QOHl6Rz6yLDGSaBkTXO9DU_U5Y4AY659pUWvAYF61w36CtH55jenCye7prXX_k3Y6g4wSE_dN3ysBLgkduD24ouP8_dx3ZMN8DqErKqoCEZcOLZ25OzWUV160&amp;csuir=1&amp;mtid=3g-xaeTuLqa3hbIPuYyB8AI<br \/>\n\u015eu vidyoda 1:42 zaman\u0131; https:\/\/www.google.com\/search?q=general+i%C3%A7in+bir+kur%C5%9Fun&amp;sca_esv=8029562fbebb207c&amp;sxsrf=ANbL-n50ztUnnXoNbpUdYilXwPfBV9bVoQ%3A1773208891810&amp;ei=OwWxaYSVMa2G9u8P3NDVwQM&amp;biw=1869&amp;bih=955&amp;ved=0ahUKEwjEnu_wlZeTAxUtg_0HHVxoNTgQ4dUDCBA&amp;uact=5&amp;oq=general+i%C3%A7in+bir+kur%C5%9Fun&amp;gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiGWdlbmVyYWwgacOnaW4gYmlyIGt1csWfdW4yBRAhGKABMgUQIRifBTIFECEYnwUyBRAhGJ8FMgUQIRifBTIFECEYnwUyBRAhGJ8FMgUQIRifBTIFECEYnwUyBRAhGJ8FSIguUJkKWMgWcAF4AZABAJgBnwGgAZIFqgEDMC41uAEDyAEA-AEBmAIGoAK7BcICChAAGLADGNYEGEfCAggQIRigARjDBMICBRAAGO8FwgIKECEYoAEYwwQYCpgDAIgGAZAGCJIHAzEuNaAHmBiyBwMwLjW4B7IFwgcFMC4xLjXIBxmACAA&amp;sclient=gws-wiz-serp#fpstate=ive&amp;vld=cid:d8a7a2c0,vid:tpjwBOIp1Yw,st:0<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca \u015fu vidyoda 1:09:26 zaman\u0131; https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=LsbzC6fMjZo<\/p>\n<p>(#4) https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?s=k%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ki, var\u0131m. Varsayay\u0131m ki, d\u0131\u015f d\u00fcnya da var. Ben + d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n aritmetik e\u015fitli\u011fine evren diyeyim. Evrendeki herkes, am\u00e2 olsun olmas\u0131n A\u015f\u0131k Veysel misali gidiyor g\u00fcnd\u00fcz gece, bilmeden ne halda oldu\u011funu. (#1) \u00d6rne\u011fin yeyip i\u00e7tiklerini nas\u0131l sindirdi\u011fini, (#2) i\u00e7indeki kan\u0131n nas\u0131l dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6rme, i\u015fitme, tatma, dokunma ve koklama edimlerini nas\u0131l yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 an be an [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1482","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1482"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1482\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}