{"id":1402,"date":"2025-12-18T18:43:30","date_gmt":"2025-12-18T15:43:30","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?p=1402"},"modified":"2025-12-18T18:56:50","modified_gmt":"2025-12-18T15:56:50","slug":"asil-ile-kaplumbaga-ve-zamanda-yolculuk-bolum-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2025\/12\/18\/asil-ile-kaplumbaga-ve-zamanda-yolculuk-bolum-1\/","title":{"rendered":"A\u015fil ile Kaplumba\u011fa ve Zamanda Yolculuk    B\u00f6l\u00fcm 1"},"content":{"rendered":"<p>Hani, A\u015fil \u00f6n\u00fcnde duran kaplumba\u011faya asla eri\u015femez, \u00e7\u00fcnk\u00fc harket bile edemezdi ya. \u00c7\u00fcnk\u00fc o kaplumba\u011faya eri\u015fmezden evvel, o mesafenin yar\u0131s\u0131na gelmeli, bundan evvel de o yar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 olan mesafeyi arkada b\u0131rakmas\u0131 gerikir idi. B\u00f6yle b\u00f6yle, yani her yar\u0131n\u0131n mutlaka bir yar\u0131s\u0131 olaca\u011f\u0131 nedeniyle hi\u00e7bir mesafeyi arkada b\u0131rakamaz; s\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131, harekete ba\u015flayamazd\u0131 bile. Parmenides ile Zeno ikilisinin A\u015fil ile Kaplumba\u011fa meseli tam\u0131 tam\u0131na \u00f6yle idi. (*)<\/p>\n<p>\u0130lk olarak, A\u015fil ile kaplumba\u011fam\u0131z aras\u0131ndaki mesafenin ne oldu\u011funu tan\u0131mlayamay\u0131z.<\/p>\n<p>Yani, o iki canl\u0131n\u0131n birbirine en yak\u0131n noktalar\u0131 aras\u0131ndaki mesafe midir s\u00f6z konusu olan?<\/p>\n<p>\u0130yi de, o iki canl\u0131n\u0131n birbirine en yak\u0131n noktalar\u0131n\u0131 nas\u0131l tespit edece\u011fiz? \u0130lkin, nokta tespit edilebilir de\u011fildir ki? Evrende nokta olu\u015fturamay\u0131z. (Pek \u00e7ok kez irdeledik bu konuyu.) \u0130kincileyin, aradaki o mesafeyi nas\u0131l saptayaca\u011f\u0131z? Nas\u0131l \u00f6l\u00e7ece\u011fiz?<br \/>\nDiyelim ki, tam\u0131 tam\u0131na \u00f6l\u00e7t\u00fck o mesafeyi ve A olarak kaydetmeye yeltendik. Kay\u0131t alt\u0131na alabilecek miyiz? Noktadan sonra ka\u00e7 basamakl\u0131 olacak acaba bu mesafe? Diyelim ki, N basamakl\u0131 olacak s\u00f6z konusu mesafe ve zaman i\u00e7inde r\u00fczgard\u0131 yeldi, Yer hareketiydi gibi herhangi bir etki ile asla de\u011fi\u015fmeyecek.<\/p>\n<p>Tart\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 bir \u00f6rnekle \u015f\u00f6ylece somutla\u015ft\u0131ral\u0131m. Diyelim ki, A mesafesi 10 metreden az k\u0131sa ve \u00f6l\u00e7\u00fcm sonucu 9\u2019dan sonra N basamakl\u0131 bir de\u011fer elde ettik.<\/p>\n<p>10\u2019un yar\u0131s\u0131 5; 5\u2019in yar\u0131s\u0131 2,5; 2,5\u2019un yar\u0131s\u0131 1,25; diye gitse N+1 kez ard\u0131\u015f\u0131k yar\u0131lama sonras\u0131nda noktadan sonra N basamakl\u0131 bir say\u0131 elde ederiz. Buradan anla\u015f\u0131l\u0131r ki, s\u00fcrekli yar\u0131lama ile noktadan sonra N basamakl\u0131 herhangi bir uzakl\u0131ktan \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck mesafe \u00f6l\u00e7\u00fcmlerine gere\u011fimiz do\u011far.<\/p>\n<p>\u015e\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler de olmu\u015ftur tarih boyunca; \u201cHer ne ise! \u00d6l\u00e7emezsek \u00f6l\u00e7emeyelim. Biz \u00f6l\u00e7emiyor olabiliriz ama A\u015fil ile mal\u00fbm kaplumba\u011fa aras\u0131nda belli bir mesafe vard\u0131r ve biz bu mesafeyi s\u00fcrekli ard\u0131\u015f\u0131k yar\u0131lara b\u00f6lebiliriz.\u201d<br \/>\nBu d\u00fc\u015f\u00fcnce t\u00fcmden yanl\u0131\u015f de\u011fildir; elbet b\u00f6lebiliriz ama ger\u00e7eklikte de\u011fil. Sadece hayalde b\u00f6lebiliriz.<br \/>\nAyn\u0131 ba\u011flamda \u015f\u00f6yle de sorulabilir; A\u015fil ile o kaplumba\u011fa aras\u0131ndaki mesafe en k\u0131sa ne kadar olabilir? Yani, bir iki paragraf yukar\u0131daki gibi A de\u011feri en k\u00fc\u00e7\u00fck ka\u00e7 olabilir?<\/p>\n<p>Tabii ki, o canl\u0131lar da atomlardan yap\u0131lmad\u0131r ve atomlar birbirine temas edemez; \u00e7\u00fcnk\u00fc ayn\u0131 y\u00fckl\u00fc kabuk elektronlar\u0131 aras\u0131ndaki Coulomb Kuvveti, aradaki mesafe k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e b\u00fcy\u00fcr. (**)<\/p>\n<p>Demek ki, en k\u00fc\u00e7\u00fck A de\u011feri s\u0131f\u0131r olamaz! Peki, en k\u00fc\u00e7\u00fck A de\u011feri ka\u00e7 olabilir?<\/p>\n<p>(*) https:\/\/www.google.com\/search?q=A%C5%9Fil+ile+Kaplumba%C4%9Fa&amp;rlz=1C1CHBF_enTR866TR866&amp;oq=A%C5%9Fil+ile+Kaplumba%C4%9Fa&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIKCAEQABgTGBYYHjIKCAIQABgTGBYYHjIHCAMQABjvBTIKCAQQABiABBiiBDIHCAUQABjvBTIHCAYQABjvBdIBCDEyMzZqMGo3qAIAsAIA&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8<\/p>\n<p>https:\/\/cse.google.com\/cse?cx=001101905209118093242%3Arsrjvdp2op4&#038;ie=UTF-8&#038;q=+A%C5%9Fil+ile+Kaplumba%C4%9Fa&#038;sa=Search<\/p>\n<p>https:\/\/plato.stanford.edu\/search\/searcher.py?query=zeno<\/p>\n<p>(**) https:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Coulomb_kanunu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hani, A\u015fil \u00f6n\u00fcnde duran kaplumba\u011faya asla eri\u015femez, \u00e7\u00fcnk\u00fc harket bile edemezdi ya. \u00c7\u00fcnk\u00fc o kaplumba\u011faya eri\u015fmezden evvel, o mesafenin yar\u0131s\u0131na gelmeli, bundan evvel de o yar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 olan mesafeyi arkada b\u0131rakmas\u0131 gerikir idi. B\u00f6yle b\u00f6yle, yani her yar\u0131n\u0131n mutlaka bir yar\u0131s\u0131 olaca\u011f\u0131 nedeniyle hi\u00e7bir mesafeyi arkada b\u0131rakamaz; s\u00f6z\u00fcn k\u0131sas\u0131, harekete ba\u015flayamazd\u0131 bile. Parmenides ile Zeno [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1402","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1402","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1402"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1402\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1402"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1402"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1402"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}