{"id":115,"date":"2024-10-13T23:03:16","date_gmt":"2024-10-13T20:03:16","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?p=115"},"modified":"2024-10-13T23:04:34","modified_gmt":"2024-10-13T20:04:34","slug":"paradoks-mu-absurd-mu-a","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2024\/10\/13\/paradoks-mu-absurd-mu-a\/","title":{"rendered":"Paradoks mu absurd mu? \u2013 a \u2013"},"content":{"rendered":"<p>Ba\u015ftan ba\u015flayal\u0131m. Yar\u0131 tanr\u0131 A\u015fil, az \u00f6tedeki kaplumba\u011fan\u0131n yan\u0131na gitmek ister. Ama oraya varmadan \u00f6nce yar\u0131 yola, o yar\u0131ya varmadan evvel de o yar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131na varmak zorundad\u0131r. B\u00f6yle b\u00f6yle, her yar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131na varmak zorunda oldu\u011fu ve bu yar\u0131lar\u0131n yar\u0131lar\u0131 da bitmeyece\u011fi i\u00e7in A\u015fil kaplumba\u011faya asla eri\u015femeyecektir, Zeno\u2019ya g\u00f6re. Dahas\u0131, A\u015fil ile kaplumba\u011fa aras\u0131ndaki uzakl\u0131k ne olursa olsun bu yar\u0131lama i\u015fi hi\u00e7 bitmeyecektir. Demek ki, hi\u00e7bir yere hi\u00e7 kimse gidemez, varamaz.<br \/>\nB\u00fct\u00fcn bunlar her nesne i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fundan da hi\u00e7bir nesne hi\u00e7bir yere gidemez. S\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc, d\u00fcnyada, k\u00e2inatta, evrende hareket yoktur. Hareket diye bilinen ise, sadece \u00f6yle san\u0131\u015ft\u0131r, hal\u00fcsinasyondur.<br \/>\n\u015eu yukar\u0131daki iki paragrafl\u0131k ifadenin nesi ve neresi paradoks? Olsa olsa gayet ba\u015far\u0131l\u0131 bir l\u00e2f ebeli\u011fi, ho\u015f bir \u00f6yk\u00fcc\u00fck terzili\u011fi say\u0131labilir. Olay kahraman\u0131 s\u0131radan bir insan de\u011fil. Tanr\u0131 da de\u011fil ama anne taraf\u0131ndan yar\u0131 tanr\u0131. Kahraman\u0131m\u0131z hen\u00fcz bebek iken, annesi, \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck suyuna dald\u0131r\u0131r iken topucu\u011fundan tutmu\u015f da bu nedenle sadece topu\u011fundan yaralan\u0131rsa \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir tehlikeyle y\u00fcz y\u00fcze kalabilirmi\u015f. Zihni haylice me\u015fgul edici bir \u00f6yk\u00fc de\u011fil mi?<br \/>\nKaplumba\u011fa da \u00f6yle. Kendi halinde masum bir sevimli hayvanc\u0131k iken dikivermi\u015fler A\u015fil\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131na.<br \/>\nZeno\u2019nun ifadesini okurken zihin b\u00fct\u00fcn bunlarla me\u015fgul olmaz m\u0131?<br \/>\n<a href=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/10\/parcha.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-112\" src=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/10\/parcha-300x94.png\" alt=\"\" width=\"680\" height=\"213\" srcset=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/10\/parcha-300x94.png 300w, https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/10\/parcha-624x195.png 624w, https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/10\/parcha.png 708w\" sizes=\"auto, (max-width: 680px) 100vw, 680px\" \/><\/a><br \/>\n<a href=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/10\/10ussu-33.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-114\" src=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/10\/10ussu-33-168x300.png\" alt=\"\" width=\"168\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/10\/10ussu-33-168x300.png 168w, https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/files\/2024\/10\/10ussu-33.png 359w\" sizes=\"auto, (max-width: 168px) 100vw, 168px\" \/><\/a><br \/>\nKald\u0131 ki, bug\u00fcnk\u00fc bilgi birikimimiz i\u00e7inde nesnelerin nas\u0131l olup da hareket etti\u011fine dair en ufak bir k\u0131r\u0131nt\u0131 bile yok. \u201c\u00dcst\u00fcne kuvvet uygulanan cisimler ivmelenir, yani F=ma!\u201d m\u0131 dediniz?<br \/>\nDemesi kolay ama cisimlerin \u00fcst\u00fcne kuvvetin nas\u0131l uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmiyoruz. \u00d6rne\u011fin siz, sevgili okuyucu, Yer merkezine do\u011fru nas\u0131l \u00e7ekildi\u011finizi bilebiliyor musunuz? Newton\u2019un s\u00f6zc\u00fckleriyle \u201caction at a distance\u201d nas\u0131l olu\u015fur? G\u00fcne\u015f D\u00fcnya\u2019y\u0131 nas\u0131l \u00e7eker, elektron protonu nas\u0131l \u00e7eker, m\u0131knat\u0131s demiri nas\u0131l \u00e7eker? \u0130\u015fte bunu hi\u00e7 mi hi\u00e7 bilmiyoruz!<br \/>\nVurgulamak amac\u0131yla yeniden, hareket nedir, nas\u0131l olu\u015fur bilmiyoruz.<br \/>\nAn\u0131msamaya de\u011fer; Zeno\u2019nun ok \u2018paradoks\u2019u da, \u201cZaman ard\u0131\u015f\u0131k anlardan olu\u015ftu\u011funa g\u00f6re, ard\u0131\u015f\u0131k iki an aras\u0131nda ok bir konumdan di\u011ferine ge\u00e7emez. Demek ki, hareket yoktur.\u201d diye k\u0131saca \u00f6zetlenebilir.<br \/>\nOysa, do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7imi \u015fudur: Zaman\u0131n ard\u0131\u015f\u0131k anlardan olu\u015ftu\u011fu varsay\u0131m\u0131 okun ve di\u011fer t\u00fcm nesnelerin hareketsizli\u011fi sonucuna g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6re o varsay\u0131m yanl\u0131\u015ft\u0131r, bir yana at\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yani, zaman, s\u00fcreleri s\u0131f\u0131r olan anlardan olu\u015fmamaktad\u0131r!<br \/>\nPeki, \u00f6yle ise, zaman nedir?<br \/>\nYan\u0131t basit: Bilmiyoruz.<br \/>\nYak\u0131n ileride sunaca\u011f\u0131m\u0131z \u2018Paradoks mu absurd mu? \u2013 b \u2013\u2018 ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131da Hilbert Sonsuz Oteli \u2018paradoks\u2019una de\u011finece\u011fiz. O zamana dek en prestijli say\u0131lan fizik dergilerinden Physical Review\u2019da bu konuda \u00e7\u0131km\u0131\u015f bilimsel yaftal\u0131 makalelere \u015fu ba\u011flant\u0131dan eri\u015fmek ve lay\u0131k\u0131yla de\u011ferlendirme yapmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: https:\/\/journals.aps.org\/search\/results?sort=relevance&amp;clauses=%5B%7B%22operator%22%3A%22AND%22%2C%22field%22%3A%22all%22%2C%22value%22%3A%22infinite+hotel%22%7D%5D<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ba\u015ftan ba\u015flayal\u0131m. Yar\u0131 tanr\u0131 A\u015fil, az \u00f6tedeki kaplumba\u011fan\u0131n yan\u0131na gitmek ister. Ama oraya varmadan \u00f6nce yar\u0131 yola, o yar\u0131ya varmadan evvel de o yar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131na varmak zorundad\u0131r. B\u00f6yle b\u00f6yle, her yar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131na varmak zorunda oldu\u011fu ve bu yar\u0131lar\u0131n yar\u0131lar\u0131 da bitmeyece\u011fi i\u00e7in A\u015fil kaplumba\u011faya asla eri\u015femeyecektir, Zeno\u2019ya g\u00f6re. Dahas\u0131, A\u015fil ile kaplumba\u011fa aras\u0131ndaki uzakl\u0131k ne [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-115","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=115"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/115\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=115"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}