{"id":1116,"date":"2025-09-03T22:19:02","date_gmt":"2025-09-03T19:19:02","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/?p=1116"},"modified":"2025-09-03T22:23:17","modified_gmt":"2025-09-03T19:23:17","slug":"ezberden-konusma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2025\/09\/03\/ezberden-konusma\/","title":{"rendered":"Ezberden konu\u015fma!"},"content":{"rendered":"<p>Sevgili Fizik \u00f6\u011fretmenim Ertu\u011frul Co\u015fkuner pek an\u0131msam\u0131yor ama birlikte gayet g\u00fczel deneyler kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131k lisemizin Fizik Laboratuvar\u0131na. Bunlardan biri Atwood Makinesi idi. (*) Bir di\u011feri de batarken G\u00fcne\u015f\u2019in ni\u00e7in k\u0131z\u0131la \u00e7ald\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkindi. Cam bir kutu havuz i\u00e7inden ge\u00e7en beyaz \u0131\u015f\u0131k, sudaki k\u00fck\u00fcrt yo\u011funlu\u011fu artt\u0131k\u00e7a k\u0131z\u0131lla\u015fmaktayd\u0131.<br \/>\nErtu\u011frul \u00f6\u011fretmenimin amcas\u0131, Erkek Lisesi\u2019nde Felsefe \u00d6\u011fretmeni idi. Bir kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k, tan\u0131\u015ft\u0131k. \u015eu fikri gayet filozof\u00e7a idi; \u201cTeknolojik ara\u00e7 gere\u00e7 edindi\u011fimizde, \u00f6rne\u011fin eve buzdolab\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda (**) buz dolab\u0131 yap\u0131l\u0131rken yararlan\u0131lan bilim ve teknolojiyi de evimize sokmu\u015f olmuyoruz.\u201d<\/p>\n<p>ODT\u00dc\u2019ye girince fark ettim ki, bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi kavramak hayli m\u00fc\u015fk\u00fcl bir zenaat idi.<\/p>\n<p>Kolonya Suyu (***) d\u00f6k\u00fcnerek bir nebze olsun serinlemek modern so\u011futucular\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 temel fikir olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bu ilinti pek bilinmez.<br \/>\nBol makaleli bir hocama sordu\u011fum \u015fu iki soruya verdi\u011fi yan\u0131tlar kula\u011f\u0131mda \u00e7\u0131nlar halen:<br \/>\ni- Bir fizik olgusuna ili\u015fkin ka\u00e7 deney yapmal\u0131y\u0131z ki, bu olgunun yasa oldu\u011fu sonucuna varabilelim?<br \/>\nDemi\u015fti ki, \u201c\u2014Psikolojik olarak tatmin olana kadar.\u201d<br \/>\n\u0130kinci sorum ise, bu blogdaki birka\u00e7 yaz\u0131da da de\u011findi\u011fimiz Karacisim I\u015f\u0131mas\u0131 konusunda beklenmedik bulgu, asl\u0131nda ekmek, pasta f\u0131r\u0131nlar\u0131ndan s\u0131zan \u0131\u015f\u0131man\u0131n incelenmesiyle ke\u015ffedilmi\u015fti. Bu nedenle, i\u015fin ba\u015f\u0131nda \u2018Cavity Radiation\u2019 olarak an\u0131l\u0131rd\u0131. (#) Ben de hinlik edip ayn\u0131 hocaya \u015funu sormu\u015ftum.<br \/>\nii- \u2018Cavity\u2019 bo\u015flu\u011funu doldurup \u00e7evresindeki maddeyi yok etsek elde edece\u011fimiz bu k\u00fcre de \u2018Cavity Radiation\u2019 yayar m\u0131?<br \/>\nDikkatinize arz edeyim ki, kitaplarda ilgili \u015fekillerde \u2018cavity\u2019 hep k\u00fcresel olarak tasvir edilir. Neyse, ayn\u0131 hocam dedi idi ki, \u201c\u2014Hi\u00e7 olur mu \u00f6yle \u015fey?! Ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde, \u2018Cavity Radiation\u2019 de\u011fil mi?\u201d<br \/>\nTabii ki, kar\u015f\u0131l\u0131k vermedim, veremedim, veremezdim. Ama dersimi alm\u0131\u015ft\u0131m. Diploma, makale sahibi olmak Fizik\u00e7i olmaya yetmeyebiliyordu.<\/p>\n<p>Yahut, be\u015fer (bazen) \u015fa\u015f\u0131yordu!<\/p>\n<p>\u00d6rne\u011fim, bu sat\u0131rlar\u0131n yazan\u0131 da \u015fimdiye dek bir hayli gaf yapm\u0131\u015f olmal\u0131. Bu gaflardan (hata, yanl\u0131\u015fl\u0131k dense de olur) biri bu blogun 11. NOT\u2019unda mevcut. (##)<br \/>\nBu blogun 11. NOT\u2019undaki yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m \u015fudur: Yaz\u0131 tura at\u0131\u015flar\u0131nda, at\u0131\u015f say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a ger\u00e7ekle\u015fme oranlar\u0131 ayn\u0131 de\u011fere yani \u00bd de\u011ferine yak\u0131nsar m\u0131 yak\u0131nsamaz m\u0131, bilemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, her \u015feyden \u00f6nce, \u2018at\u0131\u015f say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a\u2019 ifadesi tan\u0131ms\u0131zd\u0131r. Bu say\u0131 ne kadar artarsa arts\u0131n, o say\u0131n\u0131n, en basiti, karesine varmak i\u00e7in bile hayli uzun bir yol vard\u0131r. \u0130kincileyin, o say\u0131 ne olursa olsun, ondan sonraki herhangi bir N kez (N bir Do\u011fal Say\u0131 olmak \u00fczere) at\u0131\u015fta Yaz\u0131 veya Tura (ard\u0131\u015f\u0131k olarak, ard\u0131 ard\u0131na) gelme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131f\u0131r de\u011fildir. Bu durumda da herhangi bir yak\u0131nsamadan s\u00f6z etmemek gerekir(di).<br \/>\nDemek ki, en hafifinden, \u2018Ezberden konu\u015fma!\u2019mak gerekiyor.<\/p>\n<p>(*) https:\/\/www.google.com\/search?q=atwood+machine&amp;rlz=1C1YTUH_trTR1162TR1162&amp;oq=atwood+machine&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyCQgAEEUYORiABDIICAEQABgWGB4yCAgCEAAYFhgeMggIAxAAGBYYHjIICAQQABgWGB4yCAgFEAAYFhgeMggIBhAAGBYYHjIICAcQABgWGB4yCAgIEAAYFhgeMggICRAAGBYYHtIBCDE2MzdqMGo3qAIIsAIB8QXtZKgjswKLZg&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8<br \/>\n(**) O zamanlar \u2018buz dolab\u0131\u2019 denirdi. Kim bilir, belki de daha \u00f6ncesinde mutfaklarda \u2018telli dolap\u2019 kullan\u0131l\u0131r oldu\u011fundand\u0131r.<br \/>\n(***) Almanya\u2019n\u0131n K\u00f6ln kentinde ya\u015fayan bir giri\u015fimci buldu\u011fu i\u00e7in, eskiden Kolonya Suyu tamlamas\u0131 ile bilinirdi. (****) K\u00f6ln kenti de eski bir Roma kolonisi idi; ad\u0131 oradan gelir.<br \/>\n(****) https:\/\/www.google.com\/search?q=Kolonya+nas%C4%B1l+bulundu&amp;rlz=1C1YTUH_trTR1162TR1162&amp;oq=Kolonya+nas%C4%B1l+bulundu&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyCQgAEEUYORiABDIKCAEQABiABBiiBDIKCAIQABiABBiiBDIKCAMQABiABBiiBDIKCAQQABiABBiiBNIBCDE1ODNqMGo5qAIDsAIB8QU2fWp-Di5BUA&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8<br \/>\n(#) https:\/\/www.google.com\/search?q=cavity+radiation&amp;rlz=1C1YTUH_trTR1162TR1162&amp;oq=cavity+radiation&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyCwgAEEUYExg5GIAEMgkIARAAGBMYgAQyCQgCEAAYExiABDIJCAMQABgTGIAEMgoIBBAAGBMYFhgeMgoIBRAAGBMYFhgeMgoIBhAAGBMYFhgeMgoIBxAAGBMYFhgeMgoICBAAGBMYFhgeMgoICRAAGBMYFhge0gEHOTUwajBqN6gCCLACAfEF83hPfCg25Z0&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8<br \/>\n(##) https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/2025\/03\/29\/insanligin-zeka-duzeyi-ve-bilim\/<br \/>\n11. NOT<br \/>\nDerler ki, \u201c\u2014Yaz\u0131 tura at\u0131\u015flar\u0131nda yaz\u0131 (Y) veya tura (T) gelme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00bd\u2019dir.\u201d Kar\u015f\u0131 taraf da \u015f\u00f6yle yan\u0131tlar; \u201c\u2014Eh, mant\u0131kl\u0131! \u0130ki se\u00e7enek (Y veya T) oldu\u011funa ve bu se\u00e7eneklerin her birinin ger\u00e7ekle\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 e\u015fit oldu\u011funa g\u00f6re Y ve T\u2019nin ger\u00e7ekle\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00bd\u2019dir.\u201d Bu sat\u0131rlar\u0131n yazan\u0131 da der ki, \u201c\u2014Deney yapal\u0131m \u015fu halde! Paray\u0131 ard\u0131 ard\u0131na iki kez havaya f\u0131rlatal\u0131m. Bakal\u0131m herhangi bir at\u0131\u015fta Y ve di\u011ferinde T geliyor mu?\u201d<br \/>\nHemen itiraz ederler: \u201c\u2014Gelmeyebilir. Ancak \u00e7ok say\u0131da at\u0131\u015f yaparsan\u0131z ger\u00e7ekle\u015fme oranlar\u0131 \u00bd ve \u00bd olur!\u201d<br \/>\nHay\u0131r, olmaz! Diyelim ki, s\u0131f\u0131rdan farkl\u0131 ve Do\u011fal bir \u00e7ift Say\u0131 olarak M (=2, 4, 6, \u2026 ) kez at\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131ktan sonra ger\u00e7ekle\u015fme oranlar\u0131 tam da \u00bd ve \u00bd oldu. Hemen bir sonraki at\u0131\u015fta bu e\u015fitli\u011fin bozulaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k!<br \/>\nTahminen \u015f\u00f6ylen k\u0131nayacaklar bu fakiri; \u201c\u2014Siz \u2018ger\u00e7ekle\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019 ile \u2018ger\u00e7ekle\u015fme oran\u0131\u2019n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor olabilir misiniz?\u201d<br \/>\nYoo, hi\u00e7 de de\u011fil! \u201c\u2014At\u0131\u015f say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a ger\u00e7ekle\u015fme oranlar\u0131 ayn\u0131 de\u011fere yani \u00bd de\u011ferine yak\u0131nsar. Ama, e\u015fitlik, bu durumda tan\u0131ml\u0131 de\u011fildir.\u201d<br \/>\nHaks\u0131z m\u0131y\u0131m?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sevgili Fizik \u00f6\u011fretmenim Ertu\u011frul Co\u015fkuner pek an\u0131msam\u0131yor ama birlikte gayet g\u00fczel deneyler kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131k lisemizin Fizik Laboratuvar\u0131na. Bunlardan biri Atwood Makinesi idi. (*) Bir di\u011feri de batarken G\u00fcne\u015f\u2019in ni\u00e7in k\u0131z\u0131la \u00e7ald\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkindi. Cam bir kutu havuz i\u00e7inden ge\u00e7en beyaz \u0131\u015f\u0131k, sudaki k\u00fck\u00fcrt yo\u011funlu\u011fu artt\u0131k\u00e7a k\u0131z\u0131lla\u015fmaktayd\u0131. Ertu\u011frul \u00f6\u011fretmenimin amcas\u0131, Erkek Lisesi\u2019nde Felsefe \u00d6\u011fretmeni idi. Bir kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1425,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1116","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1116","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1425"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1116"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1116\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/caglart\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}