{"id":7,"date":"2013-06-13T17:03:40","date_gmt":"2013-06-13T14:03:40","guid":{"rendered":"http:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/?p=7"},"modified":"2013-10-14T12:58:19","modified_gmt":"2013-10-14T09:58:19","slug":"ahlaksiz-buyume-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/2013\/06\/13\/ahlaksiz-buyume-2\/","title":{"rendered":"Ahlaks\u0131z b\u00fcy\u00fcme"},"content":{"rendered":"

\"moral\"<\/a>Bilgi \u00c7a\u011f\u0131, May\u0131s 2012<\/strong><\/em><\/strong><\/em><\/p>\n

B\u00fcy\u00fcyoruz ama neden i\u015fsizlik azalm\u0131yor sorusuna cevap olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan 1930\u2019larda bir kavram t\u00fcremi\u015fti: i\u015fsiz b\u00fcy\u00fcme (\u201cjobless growth\u201d ya da \u201cjobless recovery\u201d).<\/p>\n

Son k\u00fcresel kriz sonras\u0131 ekonomik toparlanma dinamikleri incelenirken bu tabir s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar oldu. Ekonomimiz b\u00fcy\u00fcyor ama i\u015f\u015fizlik yerinde say\u0131yor ya da art\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de ki durumu anlatmak i\u00e7in de kullan\u0131labilir bu kavram. T\u00fcrkiye ekonomisi b\u00fcy\u00fcyor ancak yeterli i\u015f yaratam\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi tam anlam\u0131yla incelemek i\u00e7in ba\u015fka bir kavrama daha ihtiya\u00e7 var asl\u0131nda. \u0130ktisat literat\u00fcr\u00fcne na\u00e7izane katk\u0131m olsun: ahlaks\u0131z b\u00fcy\u00fcme (shameless growth).<\/p>\n

Bu kavram a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m, son bir-iki y\u0131lda benim ve yak\u0131n \u00e7evremin ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7en olaylar silsilesi sonucunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

\u2022\u00a0\u00a0\u00a0 Firman\u0131n, g\u00f6r\u00fcp be\u011fendi\u011finiz ve sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir \u00fcr\u00fcnden farkl\u0131 bir \u00fcr\u00fcn getirip, yanl\u0131\u015f hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 savunarak \u00fcr\u00fcn\u00fc zorla teslim etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131;
\n\u2022\u00a0\u00a0\u00a0 Bindi\u011finiz taksinin fazladan para almak i\u00e7in farkl\u0131 bir g\u00fczergah izlemesi, ya da g\u00fcnd\u00fcz oldu\u011fu halde bilerek gece tarifesi uygulamas\u0131, ya da \u015fof\u00f6r\u00fcn verdi\u011finiz 50 TL\u2019yi el \u00e7abuklu\u011fuyla 5 TL ile de\u011fi\u015ftirmesi;
\n\u2022\u00a0\u00a0\u00a0 Elektronik tart\u0131n\u0131n eksik tartmas\u0131, ya da semt pazar\u0131nda kullan\u0131lan demir a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n i\u00e7ini oymak suretiyle eksik tartmak;
\n\u2022\u00a0\u00a0\u00a0 Evinizde yapaca\u011f\u0131n\u0131z tadilat i\u00e7in anla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015f\u00e7inin hi\u00e7 gelmemesi, nedeni soruldu\u011funda ise daha fazla para veren ba\u015fka birine gidildi\u011finin s\u00f6ylenmesi;
\n\u2022\u00a0\u00a0\u00a0 Yap\u0131lan bir in\u015faat i\u015fi i\u00e7in kapora ya da pe\u015fin para \u00f6denmesinden sonra i\u015f\u00e7ilerin ortadan kaybolmas\u0131;
\n\u2022\u00a0\u00a0\u00a0 Haddinden fazla i\u015f almak, i\u015fe ba\u015flay\u0131p m\u00fc\u015fteriyi ba\u011flad\u0131ktan sonra i\u015fin haftalarca bitirilememesi, k\u0131saca i\u015f aktine uymamak;
\n\u2022\u00a0\u00a0\u00a0 \u00d6dedi\u011finiz trafik cezas\u0131 i\u00e7in yaz\u0131lan makbuzun bir ka\u00e7 kez k\u0131vr\u0131larak verilmesi, araban\u0131za binip giderken, bir bakay\u0131m diye makbuzu a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, makbuzun tamamen bo\u015f oldu\u011funun g\u00f6r\u00fclmesi;<\/p>\n

Eminim sizin de ba\u015f\u0131n\u0131zdan buna benzer olaylar ge\u00e7mi\u015ftir. Bizim maalesef bir i\u015f ahlak\u0131 sorunumuz var ve yine maalesef bu \u201cahlaks\u0131zl\u0131k\u201d olgusu k\u00fclt\u00fcrel ve sosyal yap\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015f; bir nevi genetik kodumuza i\u015flenmi\u015f. Kopya \u00e7ekmek, r\u00fc\u015fvet vermek, yalan s\u00f6ylemek ve vergi ka\u00e7\u0131rmak gibi ahlak kurallar\u0131 ile ba\u011fda\u015ft\u0131ralamayan eylemler hep affedildi; \u00f6nemsizle\u015ftirildi. Bu affedilmeler ve cezas\u0131zl\u0131k neticesinde \u201cahlaks\u0131zl\u0131k\u201d i\u015f ya\u015fam\u0131nda me\u015frula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte bu me\u015frula\u015fman\u0131n ifadesidir ahlaks\u0131z b\u00fcy\u00fcme; yenilik iktisad\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcme ile de olduk\u00e7a ilintilidir.<\/p>\n

Ahlaks\u0131z b\u00fcy\u00fcme ekonomik yap\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015finin temel ta\u015flar\u0131ndan birisi olan g\u00fcven duygusunu derinden sarsmakta; ki\u015filerin, i\u015fletmelerin ve devletin birbirlerine g\u00fcvenmedi\u011fi bir ortam olu\u015fturmaktad\u0131r. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ekonomik ve hukuki yap\u0131 ki\u015filerin g\u00fcvenilir oldu\u011fu prensibi \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Aksi bir durumda hukuki yap\u0131 kurallar\u0131 \u00e7i\u011fneyen ki\u015fi ya da kurumu cezaland\u0131r\u0131r. Yani hukuk ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r. Oysa T\u00fcrkiye\u2019de sistem ki\u015filerin ahlaks\u0131z oldu\u011fu prensibi \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Bu nedenle akl\u0131n\u0131za gelebilecek pek \u00e7ok durumda ki\u015fi d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlamak zorunda b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. Kurallar\u0131 \u00e7i\u011fnemenin ya da duruma ve ki\u015fiye g\u00f6re uyarlaman\u0131n neticesinde kurallar\u0131n ve kanunlar\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcvensizlik ortam\u0131 bir s\u00fcr\u00fc yeni (ve gereksiz) kural\u0131n olu\u015fmas\u0131na; kurallar\u0131n d\u00fczg\u00fcn uygulanmamas\u0131 da ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n evrilerek devam etmesine neden olmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 itibariyle ki\u015finin a\u011fz\u0131nda \u00e7\u0131kan s\u00f6z\u00fcn ekonomik aktivitenin ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 bir ortam olu\u015fmaktad\u0131r. Bilginin do\u011frulu\u011funun teyit edilmesinin b\u00fcy\u00fck zaman maliyeti vard\u0131r. \u0130\u015fte bu nedenle g\u00fcvensizlik ortam\u0131 her zaman ekonomik dengenin daha d\u00fc\u015f\u00fck bir seviyede olu\u015fmas\u0131na neden olur.<\/p>\n

Daha da ileri gideyim. T\u00fcrkiye\u2019de bilim ve teknoloji ve stratejisi ile ilgili dok\u00fcmanlarda Ar-Ge harcamalar\u0131n\u0131n Gayri Safi Yurt \u0130\u00e7i Has\u0131la\u2019ya oran\u0131 hedefi %2 olarak belirlenmi\u015ftir. Ahlaks\u0131z b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecinde b\u00f6yle bir hedefe ula\u015fmak tatl\u0131 bir r\u00fcyadan ibarettir. G\u00fcven mefhumunun eksik oldu\u011fu bir ekonomide i\u015fletmelerin kamu deste\u011fi olmaks\u0131z\u0131n Ar-Ge harcamalar\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 beklenemez. Ar-Ge faaliyetleri belirsizliklerin y\u00f6netilebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131r. Ki\u015filerin ve kurumlar\u0131n birbirlerine g\u00fcvenmedi\u011fi bir ortam belirsizlikleri besler. Belirsizliklerin artmas\u0131 Ar-Ge fonlamas\u0131n\u0131 etkiledi\u011fi gibi hali haz\u0131rdaki Ar-Ge faaliyetlerinin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 da etkiler (Ar-Ge\u2019siz inovasyon kavram\u0131n\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yeni ekonomide Ar-Ge hedefi koyman\u0131n mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n sorguland\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131ya ihtiya\u00e7 belirdi \u015fu a\u015famada. Mesela ba\u015fl\u0131kta \u015f\u00f6yle olabilir \u201cSiz hala annenizin politikas\u0131n\u0131 m\u0131 kullan\u0131yorsunuz?\u201d). G\u00fcven ve inovasyon aras\u0131ndaki ili\u015fki \u00fczerine bir ka\u00e7 yaz\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum (ve bir de tez!). \u0130lgili ki\u015fileri y\u00f6nlendirip yaz\u0131y\u0131 bitirelim.<\/p>\n

S\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc: ahlaks\u0131z b\u00fcy\u00fcme g\u00fcvensizlik ortam\u0131n\u0131 besler, g\u00fcvensizlik ise uzun d\u00f6nemde ekonomik b\u00fcy\u00fcmeye ket vurur. Yani ahlaks\u0131z b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir de\u011fildir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilgi \u00c7a\u011f\u0131, May\u0131s 2012 B\u00fcy\u00fcyoruz ama neden i\u015fsizlik azalm\u0131yor sorusuna cevap olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan 1930\u2019larda bir kavram t\u00fcremi\u015fti: i\u015fsiz b\u00fcy\u00fcme (\u201cjobless growth\u201d ya da \u201cjobless recovery\u201d). Son k\u00fcresel kriz sonras\u0131 ekonomik toparlanma dinamikleri incelenirken bu tabir s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar oldu. Ekonomimiz b\u00fcy\u00fcyor ama i\u015f\u015fizlik yerinde say\u0131yor ya da art\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019de ki durumu anlatmak i\u00e7in de kullan\u0131labilir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1493,"featured_media":44,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[8,53],"tags":[4,7,6,5],"class_list":["post-7","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomik-buyume","category-inovasyon","tag-ahlaksiz-buyume","tag-inovasyon","tag-is-aklaki","tag-is-etigi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1493"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/media\/44"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.metu.edu.tr\/akcomak\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}